Динамика

Wikipedia дан

Динамика (гр. denamikos – күч) – механиканын бөлүмү; сырткы күч таасир кылгандагы материалдык нерсенин кыймылын изилдейт Классикалык Д. Ньютондун закондоруна негизделген. Ньютондун 1-закону (инерция закону): эгерде материалдык чекитке эч бир күч аракет этпесе же аракет эткен күчтөр өзара тең салмакта болсо, анда материалдык чекит тынч абалын же бир калыптагы түз сызыктуу кыймылын сактайт. Материалдык чекиттин мындай абалы, инерциялык абал жана анын ошол абалды сактап туруу касиети инерттүүлүк касиети деп аталат. Ньютондун 2-закону динамиканын негизги теңдемеси болот. Эгерде материалдык чекитке күч аракет этсе, ал инерциялуу эсептөө системасына салыштырмалуу ылдамдатылган кыймылга келет жана чекит массасынын анын ылдамдануусуна болгон көбөйтүндүсү аракет эткен күчкө барабар: А=ma. Материалдык чекитке бир эле учурда бир нече күч аракет этсе, натыйжалоочу күч суперпозиция принциби боюнча аныкталат. Ошондуктан натыйжалоочу күч материалдык чекитке аракет эткен күчтөрдүн вектордук суммасына барабар. Ньютондун 3-закону нерселердин өз ара аракеттенишүү закону: эки материалдык чекит, абсолюттук чоңдуктары боюнча бирдей жана чекиттерди туташтырган сызыкты бойлоп, бири-бирине карама-каршы багытталган күчтөр менен аракет этишет (А1= – А2). Динамикада типтүү эки маселе каралат: Түз маселе. Нерсенин баштапкы абалы, массасы жана ага аракет эткен күч белгилүү. Нерсенин ылдамдануусун, анын кыймыл теңдемесин таап, траекториясын аныктоо. Тескери маселе. Материалдык чекиттин кыймыл теңдемеси, массасы белгилүү. Материалдык чекитке аракет эткен күч аныкталат. Катуу нерсенин айлануу кыймылы үчүн динамиканын негизги теңдемеси Ньютондун 2-законунан келип чыгат. Кыймылсыз октун айланасында катуу нерсенин айлануу кыймылы үчүн негизги теңдеме: Mя=Iяe,, мында Mя – айландыруучу момент нерсеге аракет эткен күчтөрдүн моменттеринин суммасына барабар, Iя – нерсенин айлануу огуна салыштырмалуу инерция моменти, e – бурчтук ылдамдануу. Негизги теңдеменин жардамы менен айлануу кыймылынын теңдемеси табылат; экинчи маселесинде, тескерисинче, нерсенин кыймыл теңдемеси, анын инерция моменти белгилүү болсо, ага аракет эткен күчтүн моменти анык талат.

Колдонулган адабияттар[оңдоо | edit source]

“Кыргызстан”. Улуттук энциклопедия: 1-том. Башкы ред. Асанов Ү. А., Б.: Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору, 2006. ISBN 9967—14— 046—1