Ителги

Ителги
Илимий классификация
КАТА таксономдук калыптар {{[[Template:Falco cherrug Gray, 1834 |Falco cherrug Gray, 1834 ]]}}, таксондун ордун [[Falco cherrug Gray, 1834 ]] биологиялык классификацияда көрсөтөт.
Эл аралык илимий аталышы
Falco cherrug Gray, 1834
Систематика Уикитүрлөр [//commons.wikimedia.org/wiki/Falco_cherrug?uselang=ky Сүрөт Уикиазынадан

Ителги (Falco cherrug) – шумкарлар тукумундагы жырткыч куш.

Шумкар сымалдуулар тукумундагы, шумкарлар уруусуна кирүүчү бир кыраан куштардын түрү. Мунун төмөнкү түрчөлөрү белгилүү: Индистан ителгиси, Тибет ителгиси. Кыргыздар мүлүшкөрлүккө пайдаланышат. Денесинин узундугу – 60 см, канатынын жайгандыгы узундугу – 130 см ге чейин жетет. Жонунда күрөң, боз, боорунда агала жүнү бар. Уясын аскага салат, 2-4 жумуртка тууйт. Зыяндуу кемирүүчүлөрдү жеп, токой жана айыл чарбага пайда келтирет, майда чымчыктар менен да азыктанат.

Азиянын, Түштүк-Чыгыш Европанын тоолорунда жана токой, токойлуу талаа зоналарында жашайт. Кыргызстандын бардык райондорунда кездешет.

Мүнүшкөрчүлүктө

Ителгини таптап коён, куш ж .б. майда жандыктарга аңчылык кылат. Кыргыздар эзелтен ителгини аңчылыкта, улуттук оюндарда пайдаланып келген. Ителгиге томого катып салынат. Ителги менен ылаачын качырганын ала албай калса, андан ары жактан көзүнө эмне көрүнсө, ошол көрүнгөндү кубалап кете берет. Ылаачын менен ителги салган мүнүшкөрлөргө аттын аты керек. Куу-куулап кыйкырып, артынан чыргааңды сүйрөп же далбааңды булгалап жүрүп олтурасың. Ошондо кайрылып келсе жакшы, келбесе ошондон ары жоголот.

Адабият:

• Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Фрунзе, 1978. 3-том, 37-б.
• С. Рыскулов. Кара шумкар - Ф.:Адабият, 1994,ISBN 5-660-00532-2