Калмактар

Wikipedia дан
Уруулардын тарыхый тайпасы
Учурда калк
Калмактар
Расм.аталышы — хальмг, хальмгуд
Kalmyk by Repin.jpgЧаепитие калмыков.jpg
Kalmyks 02.jpgSelbst10.jpg
Kirsan Ilyumzhinov 2010 Moscow.jpg
Экзоэтнонимдер

калмак, калмык, калмок, колмак

Этноиерархия
Раса

монголоид

Калк тайпасы

монголдор

Тайпачасы

ойроттор (батыш моңголдор)

Жалпы маалыматтар
Тили

Калмак тили[1]

Жазуусу

Тодо-бичиг, калмак жазуусу

Дини

тибет буддизми (Гелуг мектеби)
христиан
сунниттер

Ичинде

дербеттердин бир бөлүгү, торготтор, хошуттар жана Сарт-калмактар

Теги

жунгарлар

Туугандары

хойттор, өлөттөр, чоростор †, зүнгарлар

Учурдагы орду

Орусия: 183 372 (Бүт.орус эл каттосу, 2010-жыл)[2]

Кыргызстан: 12 000 (2009-жыл)
Казакстан:   422 (Эл каттоо, 2009-жыл)[5][6]

Тарыхый орду

Иртыш дарыясынын жээги, Ом жана Ишим (XVI к. аягы)
Төмөнкү Волга жана Түндүк Прикаспий (XVI аягы - XVII кк. башы)

Мамлекеттүүлүгү

Калмак кандыгы (XVII-XVIII кк.)
СССР курамында (1917-жылдан): «Калмак элинин талаа областы», Калмак АА, Калмак АССР
Орусия курамында (1990-жылдан): Калмак ССР, Республика Калмак — Хальмг Тангч, Республика Калмак

Commons-logo.svg Калмактар Уикиказынада
Эр Хонгор, калмак элинин баатыры

Калмактар же (калмык, калмак, калмок, колмак, калмуг, калимак, халимак)(калм. хальмг, хальмгуд монг.халимаг)- монгол тилдүү калктардын бири, батыш монголдордун ойрот конфедерациясынын жана Жунган хандыгынын курамынан бөлүнүп чыккан жана ушул тапта Орусиянын Урал аймагында байырлаган калк.

Бул элдин аталышы түркчө "калмак" сөзүнөн келип чыккан.

Алардын чакан бөлүгү мусулман динин кабыл алган. Бул бөлүктүн бир тобу Кыргызстанга 19-кылымдын 70-80-жылдары баш паана издеп келген.

Тарыхта бул топ "сарт калмак" деген аталышта белгилүү.

Сарт калмактар 20-кылымда кыргыздарга биротоло жуурулушуп кетти.


Галерея[оңдоо]

Калмактардын жайгашуусу боюнча алгачкы европалык карта:

Адабият[оңдоо]

  • Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1990. – 288 бет. – Рецензент: тарых илиминин доктору Өмүркул Караев. - ISBN 5-89750-028-2. Мында 70-71-беттерде.
  • Wang Jinglan, Shao Xingzhou, Cui Jing et al. Anthropological survey on the Mongolian Tuerhute tribe in He shuo county, Xinjiang Uigur autonomous region // Acta anthropologica sinica. Vol. XII, № 2. May, 1993. p. 137-146.
  • Санчиров В. П. О Происхождении этнонима торгут и народа, носившего это название // Монголо-бурятские этнонимы: cб. ст. — Улан-Удэ: БНЦ СО РАН, 1996. C. 31—50.
  • Galushkin S.K., Spitsyn V.A., Crawford M.H. Genetic Structure of Mongolic-speaking Kalmyks // Human Biology, December 2001, v.73, no. 6, pp. 823-834.
  • Хойт С.К. Генетическая структура европейских ойратских групп по локусам ABO, RH, HP, TF, GC, ACP1, PGM1, ESD, GLO1, SOD-A // Проблемы этнической истории и культуры тюрко-монгольских народов. Сборник научных трудов. Вып. I. Элиста: КИГИ РАН, 2009. с. 146-183.

Интернеттеги шилтемелер[оңдоо]

  1. Тилдердин башкача аталышы — ойрот, жунгар, ойрот-калмак, моңгол-калмак, батыш-моңгол.
  2. 2.0 2.1 2.2 Итоги ВПН 2010
  3. Москва шаары боюнча БОЭК жыйынтыгы, 2010-ж. Тиркеме 5. Москва шаарынын административдик аймактарынын калкынын улуттук курамы
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Vol4/pub-04-04.pdf
  5. Статистика боюнча Республика Казаккстандын агенттиги. Каттоо 2009. (Калктын улуттук курамы.rar)
  6. По 1989-жылы Казакстанда өткөн эл каттоодо 1 127 калмак катталган (Демоскоп Weekly. № 433—434).