Осмонов Алыкул

Wikipedia дан

ОСМОНОВ АЛЫКУЛ

(1915–1950)

Кыргыз адабиятынын классик акыны Алыкул Осмонов 1915-жылы 21-мартта Панфилов районундагы Каптал-Арык айылында туулган.
1929-жылга чейин Пишпек, Токмок балдар үйүндө тарбияланып, Фрунзе педтехникумунда 1929–1933-жж. окуйт. Бирок ден-соолугуна байланыштуу бул окуу жайды бүтүргөн эмес.
Эмгек чыйыры «Чабуул» журналынан башталып, ”Ленинчил жаш” гезитинде уланат. 1937–1940-жж. Кыргызстан Жазуучулар союзунун коомдук башталыштагы катчысы кызматында иштеген.
Алыкул Осмоновдун «Кызыл жүк» деген алгачкы ыры «Сабаттуу бол» гезитине 1930-жылы жарыяланып, “Таңдагы ырлар” туңгуч жыйнагы 1935-жылы басылып чыккан.
Акын дүйнөлүк жана орус адабиятына кызыгып, алардын бир тобун эне тилине которуу менен бирге чыгармачыл мектептен өтүп, кыргыз фольклоруна терең маани берүү менен эл арасынан көптөгөн уламыштарды чогултуп, алардын негизинде ондогон поэмаларды жазган.
А.Осмонов 1938-жылы 9-апрелде СССР Жазуучулар союзунун мүчөлүгүнө өткөн. Ошол эле жылы “Ардак белгиси” ордени, 1946-жылы “1941–1945-жж. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилиндеги каарман эмгеги үчүн” медалы менен сыйланган.
1950-жылы Москвада орус тилинде жарык көргөн “Мой дом” аттуу ырлар жыйнагы адабият боюнча Сталиндик сыйлыктын талапкерлигине көрсөтүлөт.
А.Осмоновго 1967-жылы Кыргызстан Ленин комсомолу сыйлыгынын №1 лауреаттык күбөлүгү ыйгарылган. 1986-жылы Кыргызстан Улуттук Жазуучулар союзу Алыкул Осмонов атындагы адабий сыйлыкты жана жаштар арасында жыл сайын өтүүчү “Алыкулдун Акбозат” поэзия майрамын уюштурган.
1988-жылы Бишкектеги №68 мектепке, 1990-жылы №9 китепканага акындын ысмы ыйгарылган. Кыргызстанда жалпысынан 20га жакын мектеп жана тоо чокусу (4060м), бир кеме “Алыкул” наамында. А.Осмоновдун алтымыштан ашык ырларына обон чыгарылып, М.Убукеев, Л.Турусбекова, С.Ишенов сыяктуу кинорежиссерлор акын тууралуу тасма тартышкан.
Акындын бир нече жыйнактары, поэмалары жана балдарга арналган чыгармалары орус, англис, эстон, казак тилдерине которулуп, төрт ыры япон тилиндеги “Дүйнөлүк акындар” альманахына кирген.
А.Осмоновдун чыгармалары орто мектепте, жогорку окуу жайларда кеңири окутулат. Анын өмүрү, чыгармачылыгы боюнча көптөгөн адабий, публицистикалык жана илимий эмгектер, китептер жазылуу менен кыргыз адабият тарыхында Алыкултаануу багыты улам кеңири кулач жаюуда.

ЖАРЫК КӨРГӨН КИТЕПТЕРИ

Кыргыз тилинде

Таңдагы ырлар. - Ф.: Кыргызмамбас, 1935. - 127 б.

Жылдыздуу жаштык: Ырлар жыйнагы.  Ф.: Кыргызмамбас, 1937.  62 б.

Чолпонстан: Ырлар жыйнагы. – Ф.: Кыргызмамбас, 1937.  96 б.

8-гвардиялык дивизия (түзүүчү).  Ф.: Кыргызмамбас, 1942.  35 б.

Махабат: Ырлар.  Ф.: Кыргызмамбас, 1945.  76 б.

Балдар үчүн: Ырлар.  Ф.: Кыргызмамбас, 1947.  28 б.

Жаш акындардын ырларынын жыйнагы (түзүүчү).  Ф.: Кыргызмамбас, 1947.  99 б.

Менин жерим - ырдын жери: Ырлар. - Ф.: Кыргызмамбас, 1947.  80 б.

Жаңы ырлар: Ырлар жана поэмалар.  Ф.: Кыргызмамбас, 1947.  86 б.

Жаңы ырлар. – Ф.: Кыргызмамбас, 1949.  131 б.

Тандалмалуу ырлар жана поэмалар. - Ф.: Кыргызмамбас, 1954.  264 б.

Ата журт: Жарыяланбаган чыгармалар.  Ф.: Кыргызмамбас, 1958.  200 б.

Россия: Ырлар.  Ф.: Кыргызмамбас, 1964.  16 б.

Чыгармалар жыйнагы: 3 томдук:

1-т. - Ф.: Кыргызстан, 1964.  64 б.

2-т. - Ф.: Кыргызстан, 1965.  660 б.

3-т. - Ф.: Кыргызстан, 1967.  670 б.

Балдар менен турналар: Ырлар.  Ф.: Мектеп, 1965.  23 б.

Ырлар жыйнагы. - Ф.: Мектеп, 1965.  82 б.

Көл толкуну: Тандалган ырлар жана поэмалар.  Ф.: Кыргызстан, 1972.  372 б.

Пионер ыры: Ырлар, поэмалар, котормо.  Ф.: Мектеп, 1974.  207 б.

Түлкү менен каздар.  Ф.: Мектеп, 1973  19 б.

Ырлар.  Ф.: Кыргызстан, 1974.  62 б.

Толубай сынчы: Ырлар, поэмалар.  Ф.: Мектеп, 1979.  80 б.

Балдар жана турналар: Ырлар.  Ф.: Мектеп, 1980.  10 б.

Балдар ыры: Ырлар.  Ф.: Мектеп, 1988.  16 б.

Чыгармалар жыйнагынын 3 томдугу:

1.т.: Ырлар, поэмалар. – Ф.: Кыргызстан, 1984.  296 б.

2.т.: Поэмалар, драмалар, легендалар. – Ф.: Кыргызстан, 1985.  344 б.

3.т.: Котормолор. – Ф.: Кыргызстан, 1986.  278 б.

Махабат: Ырлар.  Ф.: Кыргызстан, 1990.  52 б.

Көл толкуну - Wayes of the lake. (кырг. – англ. которгон У.Мэй)  Б.: Сорос-Кыргызстан, 1995. -148 б.

Аккан суу – Live water: Ырлар/кырг. – англ. котор.У.Мэй.  Б.: Арал фонду, 2000.  72 б

Балдарга. Детям. For children  Б.: Алыкул үй борбору, 2000.  56 б.

Орус тилинде

Мой дом: Стихи.  М.: Сов. писатель, 1950.  156 с.

Мой дом: Стихи.  Ф.: Киргизгосиздат, 1954.  136 с.

Избранное: Стихотворения.  М.: Сов. писатель, 1955.  184 с.

Избранное: Стихи.  М.: Политиздат, 1958.  304 с.

Лиса и гуси. - Ф.: Мектеп, 1974.  20 с.

Избранное: Стихи и поэмы.  М.: Худож. лит., 1975.  272 с.

Дети и журавли. - Ф.: Мектеп, 1981.  6 с.

Отчий край: Стихотворения и поэмы.  Ф.: Кыргызстан, 1987.  256 с.

Стихотворения и поэмы. – Л.: Сов.писатель.  1990.  303 с.


Башка элдердин тилдеринде

Дети и журавли: Стихи. – Таллин: Ээсти раамат, 1984.  11 с. – эст.

Толубай сынчы: Поэма. – Алма-Ата, 1963. – казак.

КОТОРМОЛОРУ

Крылов И. А. Тамсилдер.  Ф.  Казань: Кыргызмамбас, 1937.  38 б.

Крылов И. А. Тамсилдер.  Ф.: Кыргызмамбас, 1938.  26 б.

Маршак С.Я. Жалкоолор жана мышык.  Ф.  Казань: Кыргызмамбас, 1937.  8б.

Перро Ш. Жомоктор.  Ф.: Кыргызмамбас, 1937.  30 б.

Пушкин А.С. Поп жана анын кызматчысы Балда жөнүндө жомок.  Ф.  Казань: Кыргызмамбас, 1937.  16 б.

Чуковский К. Федоринанын шору: Ырлар.  Ф.  Казань: Кыргызмамбас, 1938.  17 б.

Руставели Шота. Жолборс терисин кийген баатыр.  Ф.: Кыргызмамбас, 1940.  376 б.

Ошол эле. - 1951. - 332 б.

Ошол эле. - 1956. - 332 б.

Ошол эле - 1972. - 304 б.

Ошол эле. - 1976. - 306 б.

Ошол эле. - 1982. - 300 б.

Пушкин А.С. Евгений Онегин: Ыр менен жазылган роман. – Ф.: Кыргызмамбас, 1948.  160 б.

Шекспир В. Отелло: Ыр менен жазылган трагедия. – Ф.: Кыргызмамбас, 1949.  152 б.