Ош (шаар)

Wikipedia дан
(Ош шаары барагынан багытталды)
Шаар
Ош
Желек Герб
Желек Герб
Өлкө Кыргызстан
Аймак Ош
Башчысы Айтмамат Кадырбаев
Биринчи белгиленген IX кылым
Борборунун бийиктиги 870—1100 м
Калкы 230 200[1] адам
Жыштыгы 12443 адам/км²
Улуттук курамы , кыргыздар 48%, өзбектер 43% орустар 3%, түрктөр 2%, татарлар 1%
Этнохороним Оштук
Убакыт аралыгы UTC+6
Почта индекси 723500 (714000 мурунку)
##Ош (шаар) (Кыргызстан)
Red pog.png

ОшКыргызстандын курамындагы шаар, Ош облустунун административдик борбору.

Калкынын саны — 230 200 чел. (1 январь 2012)[1]

Официалдуу Кыргызстандын «Түштүк Борбору» деп аталган, аймагынын чоңдугу боюнча Кыргызстандагы экинчи шаар.

Калкы[оңдоо]

Жайма базар

Ош — калкынын саны боюнча Бишкектен кийинки экинчи орунда турган Кыргызстандын шаары. 2012-жылдын үчтүн айынын (январь) бирине карата шаар калкынын саны 230 200 адамды түзгөн. Ош шаарына шаардык администрациядан тышкары 25,6 миң жашоочусу менен шаар четиндеги 11 айыл-кыштак каратйт. Ош шаарынын калкы саны шаар четтери менен 500 миң жашоочу деп бааланган.

Ош шаарында өзбөк жана кыргыздардан тышкары орус, түрк, татар, уйгур, тажик, азер жана башка улуттар жашашат.

Шаар калкынын саны, миң. адам.
Жыл 1939 1959 1970 1974 1979 1989 1991 1999 2009 2010 2011 2012
Калк,
миң жашоочу.
33 65 120 143 169 213 212 212 220 235 231 230
Ош шаарынын улуттук курамы
(каратылган аймактардан тышкары)
Улут Саны
2009 жылдын
эл каттоосу боюнча[2]
Бөлүк (%)
Баары 232 816 100,00 %
Өзбектер 112 469 48,31 %
Кыргыздар 100 218 43,05 %
Орустар 6 292 2,70 %
Түрктөр 5 506 2,36 %
Татарлар 2 703 1,16 %
Түркмөндөр 885 0,38 %
Уйгурлар 791 0,34 %
Тажиктер 679 0,29 %
Азербайджандыктар 587 0,25 %
Украиндиктер 379 0,16 %
Корейлер 319 0,14 %
Казактар 265 0,11 %
Кытайлыктар 221 0,09 %
Күрдүлөр 199 0,09 %
Дунгандар 92 0,04 %
Немецтер 90 0,04 %
башкалар 1121 0,48 %
Ош
Ош

Тарыхы[оңдоо]

Ош - 3000 жылдык байыркы шаар. Б. з. ч. 4-к. – б. з. 5-к-да шаар Чыгыш жана Батыш өлкөлөрүн байланыштырган Улуу Жибек жолундагы маанилүү калаага айланган. 8–10-к. Ош чоңдугу бoюнча Фергана өрөөнүндөгү эң ири шааарлардын бири катары саналган. Шаар дубал менен курчалган жана анын үч дарбазасы; Дарбаза-ий Кух (Тоо дарбазасы), Дарбаза-йи Аб (Суу дарбазасы) жана Дарбаза-йи Мугкеде (Отко сыйынуучулардын ибадатканасы дарбазасы) болгон. Макдисий 966-жылы жазып бүткөн өзүнүн «Ахсенут-текасим» аттуу эмгегинде «Ош дарыялары мол, ар түрдүү өзгөчөлүктөргө ээ шаар болуп эсептелет. Абасы таза жана молчулук бар. Жамы-мечити базарлардын ортосунда жайгашкан. Тоого жакын бай жер болуп суулары мол. Бул жерде жайгашкан чоң рибатка (аскерий гарнизон жайгашкан жай) ар тараптан көңүлдүү адамдар келишет»-деп шаардагы диний абал жөнүндө да баа жеткис маалыматтарды берет. Ош шаарынын 13-к-дын башында [Чыңгыз хан|Чыңгыз хандын]] аскерлери кыйраткан. 13-кылымдын аягы 14-кылымдын башында жашаган Жамал Карший,өзүнүн «ал-Мулхакат бис-сурах» аттуу эмгегинде Ош шаары боюнча төмөнкүдөй маалыматтарды берет: «Ош шаары. Анда эки анча чоң эмес тоо жайгашкан: Баракух жана Ханаф. Баракух тоосунда азиз жана салих адамдардын мазарлары жайгашкан. (Ал жерде) башкалардын катарында Давуддун уулу Сулаймандын вазири Асаф ибн Бурхиянын күмбөзү бар, экөөнө Алланын рахматы болсун». 14-к-дын акырында Аксак Темирдин дөөлөтүнө, кийин Моголстанга караган. Моголдор династиясынын негиздөөчүсү Захиреддин Мухаммад Бабур өзүнүн Бабур-Наама деген эмгегинде Ош жана о.эле Сулайман тоонун үстүндөгү чакан үй ж-дө да эскерип кеткен (1496–98). 17-к-да калмактардын кол салуусуна жана талоонуна кириптер болуп турган. 1762-ж. Кокон ханы Эрдене басып алган. Ош тегерегиндеги айылдары менен кошо хандыктын акимдик-аймактык системасында борбордук вилайетке баш ийген бектиктин, 19-к-дын 2-жарымында Ош вилайетинин борбору болгон. 1876-жылдан Түркстан генерал- 181 губернаторлугунун Фергана облусундагы Ош уездинин борбору болуп калган. 1924-жылдан округдун, 1926- жылдан кантондун, 1928-жылдан райондун, 1939-жылдан облустун борбору. Учурда шаарда орто кылымдын убагында курулган Асаф-Ибн-Бурхиянын мавзолейи (13-к.,) Рават Абдулла хандын мечити (16–17-к.),, Алымбек датканын мечити (19-к.), Мухамад Юсуп Байкожо-оглынын мечити (20-к.) ж. б. 30дан ашык эстеликтер калыбына келтирилген. Ош ш-нда б. з. ч. 4-к.–5-к-га таандык Мырзалимдөбө, Чаяндөбө, Отузадыр байыркы чептери, Мады, Коргошундөбө, Ак-Буура, Шалтакдөбө, Шоробашат, Куршаб, Бөрүдөбө, Дөңбулак, Дыйкан ж. б. чептердин калдыктары сакталган. 2000-ж-дын октябрь айында Ош шаарынын 3000-жылдык салтанаты белгиленди. Ал тууралуу алгачкы маалыматтар биринчи жолу арап булактарында IX кылымда эскерилген.
Ош шаары Фергана өрөөнүн батышында, деңиз деңгээлинен 1000 метр бийикте жайгашкан. Бишкектен Ошко чейинки автожолдун аралыгы 730 чакырымдай. Калкы 200,5 миң адам. Шаар тургундарынын 43,70% - кыргыздар, 47.60% - өзбектер, калганы - орустар, түрктөр, уйгурлар, татарлар, тажиктер, лөлүлөр жана башка улут өкүлдөрү.
Ош шаары Сулайман-Тоо жана Ак-Буура дарыясы менен атактуу.
Кыргызстандын «экинчи борбору» деп да аталып жүрөт.

Маданият, билим берүү[оңдоо]

  • Бириктирилген Ош тарыхый-маданий корук-музейи
    • Сулайман-Тоо ыйык тоосу, ЮНЕСКОнун тизмесиндеги(2009-жылдан тарта) Ош шаарынын так ортосунда жайгашкан тоо.[3]
    • Бабурдун буйругу менен XVI кылымда курулган Сулайман-Тоонун чыгыш тарабындагы үй.
    • Тахт-и-Сулейман мечети
  • Ак-Буура чеби (I-XII)
  • Сулайман-Тоодо жайгашкан Краевед музейи.
  • Сулайман-Тоонун 3000 жылдыгына карата курулган «Улуу Жибек жолу» Краевед комплекси
  • Орто кылымдык мончосу
  • Сүрөт-Таш чокусу ( б. з. ч. I миң жылдыктын 100 таш бетиндеги сүрөттөрү )

Мечит,чиркөөлөр[оңдоо]

  • Шейит-Дөбө мечити
  • Ача-Мазар мечити
  • Садыкбай мечити
  • Асаф-ибн-Бурхия күмбөзү (XI-XVII)
  • Рават Абдулла-хан мечити (XVII-XVIII)
  • Мухаммед Юсуф Байходжи-уулу мечити (1909)
  • Михаил-Архангел чиркөөсү
  • 2012-жылы «Сулайман-Тоо» мечети курулган[4]

Театр, Филармония, Кинотеатрлар[оңдоо]

  • Р. Абдыкадыров атындагы облустук филармония
  • С. Ибраимов атындагы улуттук драма театры
  • З. М. Бабур атындагы өзбек драма театры
  • «Семетей» кинотеатры
  • «Кыргызстан» кинотеатры
  • "Ак-Буура" кинозалы

Эстеликтер[оңдоо]

ЖОЖдор[оңдоо]

Спорт[оңдоо]

Консульстволар[оңдоо]


Кыскача адабият тизмеси[оңдоо]

  • Киргизская ССРди унуттунарбы же жеп алдынарбы акмактар.
  • Кыргыз обондору / Жыйнакты түзгөндөр Б.Алагушов, К.Мадваров. – Фрунзе: «Кыргызстан» басмасы, 1970. – 474 бет. – [Кыргыз ССР Маданият министрлиги. Республикалык эл чыгармачылык үйү].
  • Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1990. – 288 бет. – Рецензент: тарых илиминин доктору Өмүркул Караев. - ISBN 5-89750-028-2.
  • Асанов У.А., Джуманазарова А.З., Чоротегин Т.К. Кыргызская наука в лицах: Краткий био-библиографическийу свод / Отв. ред. академик У.А.Асанов. – Бишкек: Центр государственного языка и энциклопедии, 2002. – 544 стр., илл., карта. - ISBN 5-89750-142-4.
  • Кыргыз Совет Энциклопедиясы: 6 томдук/ Башкы редактор Орузбаева Б. Ө./ - Ф.: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977-1980. Т.1-6...

Интернеттеги шилтемелер[оңдоо]


  1. 1.0 1.1 Численность постоянного населения по оценке на 1 января 2012 года
  2. Национальный статистический комитет Кыргызской Республики. Перепись населения и жилищного фонда Кыргызской Республики 2009 года. Книга III(в таблицах). Регионы Кыргызстана. Город Ош.
  3. Город Ош. Предчувствие будущего - Кыргызский Национальный Музей Изобразительных Искусств имени Гапара Айтиева
  4. Сулайман-Тоо: музей vs мечеть. 15 октября 2012
  5. Монументальный комплекс «Айколь Манас» в Оше
  6. Ошский технологический университет
  7. Ошский государственный университет