«Зар-Заман»

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search

«Зар-Заман» (иранча зар - кайгы, ый) Молдо Кылычтын эн ири чыгармасы.

  • Жазылган жылы тууралуу автор төмөнкүчө баяндайт:
  • Бир миң үч жүз он алты.
  • Мусулманча бул сана
  • Отуз эки жашында,
  • Молдо Кылыч бечара.

«Зар-Заман» санат түрүндө жазылган. Кыргыз адабиятында көлөмү жагынан «Зар-Заманга» теңдеш келе турган башка эч кандай санат ыр жок. «Зар-Заман» сюжет жок, окуясыз, ал макал сыяктуу мааниси терең, үлгү, насыят сөздөр менен толтурулган. «Зар-Заманда» пикирлерди иретке келтирип, акылга сыйыштыруу өтө кыйын. Анда, биз көнүп калган тема, глава, бөлүмдөр ж.б. учурабайт. Молдо Кылыч «Зар-Заманга» башынан кирип «сайратып» жүрүп олтуруп, аягына бир чыккан. Ошондой болсо да, маанисине карай бир ыңгай байкалат. «Зар-Замандын» баш жагында негизинен коомдук турмуштун абалы баяндалат. Мында падыша өкмөтүнүн, бий-болуштардын сурагы сүрөттөлүп, мунун натыйжасында эл арасы бузулуп, куулук-шумдук көбөйүп, бей-бечаралардын зар турмушу айтышат. Анан элге санаттарын сүйлөй баштайт. Молдо Кылыч «Зар-Заманда» санаттары аркылуу коомду өзгөртүп, заманды оңдогусу келгени байкалат. Эл бийлеген «жакшыларды» адилеттүү, боорукер болууга, элдин оор турмушуна каралашууга чакырат. Карапайым элге тиричилик санаттарды айтат: өз мээнетиңер менен күн көргүлө, бириңерге-бириң кайрымдуу болгула ж.б.

Зар-Замандын» орто бөлүмүндө пайгамбарлардын тарыхы жөнүндө айтылат. Бул жерде өмүр менен өлүм маселелери козголуп, бул дүйнөдөн жөнөкөй пенделер эмес, кереметтүү пайгамбарлар да өтүп кеткен делет. Ошондуктан, бириңерге-бириң жамандык кылып, курулай күнөөнү көтөрө бербегиле, азын-оолак өмүрдө саламдашып өткүлө деген пикирди айтат. Молдо Кылыч өлүмдү эскертип, дагы эле болсо, ал аркылуу коомдук турмушту оңдогусу келген. «Зар-Замандын» мазмуну жагынан кыргыз коомчулугундагы саясий жана философиялык ойдун өнүгүш деңгээлин жана багытын көрөбүз.

  • «Зар-Заман» чыгармасынын аягы төмөнкү ойлор менен бүтөт:
  • Айта берет «зар-заман»
  • Айып дебе шайырды
  • Орустун кана жазыгы?
  • Малайга берет акыны,
  • Падышалуу чиркиндин
  • Мыйзамга туура жатыгы.
  • Каратса да жериңди,
  • Арзан кылды эгинди,
  • Сураса кыргыз орусту,
  • Тердирет эле коңузду.
  • Акы бербей аларга,
  • Салат эле жумушка.
  • Кылба журтум убайым,
  • Орусту берген кудайым,
  • Мусулманга карата,
  • Деп тилеймин, сураймын.
  • Мусулмандан кан болсо,
  • Курутпайбы жудайын?

Колдонулган адабияттар[оңдоо | булагын оңдоо]

Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8