Адам анатомиясы

Адам анатомиясы (б.-грек. ἀνατομή — шылуу б.-грек. ἀνά үстү и б.-грек. τομή, tomé — кесүү) — адам организминин морфологиясын, анын органдарын жана органдар системаларын изилдөөчү анатомия илиминин бөлүмү. Адам анатомиясынын изилдөө предмети болуп адам организминин формасы жана түзүлүшү, келип чыгышы жана өнүгүшү саналат^[1]^[2]^[3].

Адам анатомиясы медициналык жана биологиялык билим берүү тутумундагы негизги фундаменталдык илимдердин бири болуп эсептелет. Ал өзүнөн бөлүнүп чыккан антропология, адам физиологиясы, ошондой эле салыштырма анатомия, эволюциялык окуу жана генетика сыяктуу илимдер менен тыгыз байланышта. Адам анатомиясынын жалпы тирүү организмдердин анатомиясынан өзүнчө бөлүнүп чыгышы адамга мүнөздүү анатомиялык өзгөчөлүктөрдүн болушу менен гана эмес, ошондой эле адамда ой жүгүртүүнүн, аң-сезимдин жана так сүйлөө жөндөмүнүн калыптанышы менен да шартталган^[4]^[3].

Адамдын «нормалдуу» (дени сак адамдын) организминин анатомиясы салттуу түрдө органдар системалары боюнча изилденет жана бул багыт нормалдуу (системалык) анатомия деп аталат. Мындан тышкары, адам анатомиясынын негизинде жана хирургиялык тажрыйбанын топтолушу менен топографиялык анатомия калыптанган. Ал хирургдарга адам денесинин түзүлүшүн органдар боюнча изилдөөгө, органдардын бири-бири менен, скелет менен жана башка түзүлүштөр менен болгон өз ара байланышын кароого мүмкүнчүлүк берет. Ошондой эле адам организминин түзүлүшүн анын аткарган функциялары менен байланышта караган функционалдык анатомия өнүгүп жатат. Мисалы, кан тамырлардын түзүлүшү гемодинамиканын көз карашынан, ал эми сөөктөрдүн кайра түзүлүү механизмдери аларга таасир эткен булчуңдардын функциялары менен байланышта изилденет^[3].

Медицинанын өнүгүшү оорулар учурунда адамдын органдарында жана органдар системаларында пайда болгон морфологиялык өзгөрүүлөрдү изилдөөчү өз алдынча илим — история бөлүнүп чыгышына өбөлгө түзгөн^[5]^[6]^[7].

Рентгенологиянын өнүгүшү менен анатомиянын жаңы багыты — рентгеноанатомия пайда болгон. Анын изилдөө объектиси ички органдардын рентген сүрөттөрүндө чагылдырылган түзүлүшү болуп саналат. Ал эми адам денесинин сырткы формасын жана дене пропорцияларын пластикалык анатомия изилдейт.

Булактар

Тышкы шилтемелер

Anatomy & Physiology (UC-Berkley) (англ.)
Bartleby.com. Anatomy of the Human Body (англ.)

[1] Iryna Tehlivets. Anatomy across centuries: From ancient Greeks to modern innovations. The merit and significance of autopsies todayinnovations. The merit and significance of autopsies today

[2] Bangladesh Journal of Anatomy. History of Anatomy(жеткиликсиз шилтеме)

[:0-3] 1 2 3 Omar Habbal. The Science of Anatomy. A historical timeline

[4] Archives of Anatomy and Physiology. The History of Anatomy, its importance and new trends in the teaching/learning process

[5] The General Hospital Corporation. History of Pathology

[6] European Society of Pathology

[7] Zdeněk Nožička. HISTORY OF PATHOLOGICAL ANATOMY IN HRADEC KRÁLOVÉ

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]