Азания (Сомали)

	Азания ; сомал. Azaaniya; англ. Azania; Таанылбаган мамлекет; Виртуалдык мамлекет (де-факто); Жубаленддин куугунтуктоодогу администрациясы
Борбору	Доблей, Гарбахаррей
Тил	сомали тили, араб тили
Дин	Ислам
Башкаруу формасы	президенттик республика
	Президент
- 3-апрель 2011 - 15 май 2013	Мохамед Абди Мохамед Ганди

Азания (сомал. Azaaniya, англ. Azania, ар. أزانيا‎), болжолдуу расмий аталышы — Азания Республикасы (сомал. Dawladda Azaaniya) — Сомалидеги мурдагы виртуалдуу өз алдынча жарыяланган мамлекет. Азанияны түзүү тууралуу маалымат 2011-жылдын 3-апрелинде Кениянын борбору Найроби шаарында жарыяланган, ушул эле шаарда Сомалинин Жубаленд аймагын башкарууга аракет кылган дагы администрация түзүлгөн. Пунтленд сыяктуу эле, Азания да расмий түрдө Федералдык Сомалинин курамындагы автономдуу аймак (штат) катары жарыяланган^[1].

Азания — бул 2010-жылы исламчыл «Харакат аш-Шабаб» тобунун күчтөрү толук басып алган Жубаленд аймагын кайра түзүү боюнча кыска мөөнөттүү аракет болгон. Бирок 2011-жылдын күзүндө Эфиопиянын колдоосу менен Кения «Аш-Шабабга» каршы ири чабуул уюштурган. Кения ички сомалилик күчтөрдүн ичинен Азанияны гана эмес, көбүрөөк Раскамбони кыймылын колдой баштаган. Жубаленд жарым-жартылай бошотулгандан кийин, Раскамбони кыймылы 2013-жылы жаңы администрация түзгөн.

Азания расмий түрдө Жубаленддин үч провинциясынын атынан өкүлчүлүк кылганы менен, анын администрациясы чындыгында кайсы аймакты толук көзөмөлдөп турганын так аныктоо кыйын болгон^[2]. Азаниянын жоюлганын так датасы белгисиз.

Жаңы мамлекет түзүү өбөлгөсү

Азанияны түзүүнүн негизги демилгечиси Кения болгон. Кения — 1991-жылдан бери жарандык согуш жүрүп, ар кандай саясий күчтөрдүн таасири астында аймак-аймактарга бөлүнүп кеткен коңшу Сомали менен болгон чек арасында буфер-мамлекетке муктаж болгон. Ушундай мамлекетти түзүү максатында Кения 2010-жылга чейин 2500 жоокерди даярдап, Сомалинин мурдагы коргоо министри Мохамед Абди Мохамед Ганди башында турган виртуалдык администрацияны түзгөн^[3]. 2011-жылдын 20-мартында Азания мамлекети түзүлгөнү Кениянын борборунда жарыяланган^[4]. Азания мамлекетти жарыяланган учурда Жубаленддин бүт аймагы «Харакат аш-Шабабдын» көзөмөлү астында болгон.

«Азания» аталышы — Африканын ар кайсы аймактарына берилген тарыхый аталыш болгон. Президент Гандинин (кесиби антрополог жана тарыхчы) айтымында, бул термин жаңы администрацияга аталыш катары анын тарыхый маанисинен улам тандалган, анткени «Азания» термини байыркы убактагы сомали жээгинен көп азык-түлүк алган мисирлик деңизчилер Сомалиге 2500 жылдан ашуун мурда берген аталыш болуп эсептелген. Араб тилинен которгондо «молчулук өлкөсү» деген маанини билдирет^[5].

Жаңы мамлекеттин түзүлгөнүн жарыялоо

2011-жылдын 3-апрелинде бир нече күндүк салгылашуудан кийин, Кения аба күчтөрүнүн колдоосу менен Убактылуу өкмөттүн жана Раскамбони кыймылынын тарапташтары Кения менен чек ара өткөрмө пунктуна жана сомалилик качкындардын топтолгон жерлерине жакын жайгашкан Доблей шаарын ээлөөгө жетишкен^[6]^[7]^[8]. Ошол эле күнү Кениянын борбору Найробиде жаңы Азания мамлекетин жарыялоо аземи болуп өткөн^[9]^[10]. Анын убактылуу президенти болуп Мохамед Абди Мохамед Ганди дайындалган^[11]. Азаниянын жаңы лидери мамлекеттин негизги милдети катары «Харакат аш-Шабаб» менен күрөшүүнү атаган^[12]^[13]^[14].

Азания Кения тарабынан Жубаленд администрациясынын долбоору катары каралганы менен, «аш-Шабабга» каршы аскерий аракеттерге Азания менен байланышпаган бир нече топтор катышкан^[3]. Бул топтордун ичинен эң күчтүүсү (Кениянын колдоосуна ээ болгон) — кийинчерээк бошотулган Жубаленддин президенти болгон шейх Ахмед Мохамед Ислам Мадобе жетектеген Раскамбони кыймылы болгон.

Эл аралык реакция

Кения. Азания түзүлгөн учурда Кения өкмөтү бул жаңы мамлекет Сомалиде өкүм сүргөн анархиядан өлкөнү коргоп, буфердик мамлекетке айланат деген үмүтүн билдирген^[11].
Сомали. Сомалини бириктирүүгө аракет кылган Өткөөл өкмөт көп өтпөй Азаниянын көз карандысыздыгын жарыялоону туура эмес чечим деп айыптаган.
Эфиопия. Эфиопиянын бийлиги бул мамлекеттин түзүлүшүнө каршы чыгып, сомалиликтер отурукташкан Эфиопиянын Огаден аймагында сепаратистик маанайдын күчөшүнө алып келиши мүмкүн деп эсептеген^[15].

Мамлекеттин жоюлушу

Азания жарыялангандан көп өтпөй, Жубаленддин бардык аймагында Кения армиясы Эфиопиянын, Өткөөл федералдык өкмөттүн жана Раскамбони кыймылынын колдоосу менен «Линда Нчи» аталышындагы ири аскердик операцияны баштаган. Бул операциянын жүрүшү 2012-жылы Харакат аш-Шабаб күчтөрүнүн бир бөлүгүн артка сүрүп чыгарып, Кисмайо шаарын алуу менен аяктаган. Ушул окуялардан кийин Сомалинин борбору Могадишодо жаңы Федералдык өкмөт түзүлүп, 2013-жылдын 15-майында Жубаленддин бардык аймагында Раскамбонинин башчысы Ахмед Мохаммед Ислам Мадобе башында турган автономдуу Жубаленд мамлекеттиги жарыяланган. Ушул окуялардан кийин Азания мамлекетин түзүү идеясы дээрлик толугу менен токтотулган^[16].

Булактар

↑ Wehel Media Center " Somalia creates new state, Azania, latest of at least 10 new administrations recently added
↑ The true objective of Kenia in Somalia
1 2 The Kenyan military intervention in Somalia
↑ Quasi-independent and semi-autonomous regions in Somalia (A - G)
↑ Azania President Vows To Defeat Al-Shabaab. Текшерилген күнү 12 -август (баш оона) 2025. Түп булактан архивделген күнү 13 -июнь (кулжа) 2012.
↑ Shabelle Media Network. Somali govt confiscates Dhobley after days of fighting
↑ Shabelle Media Network. Somalia: Injured Al shabaab fighters brought to Kismayo
↑ Hiiraan Online. Government Forces Capture Dhobley Town
↑ Росбалт. Азания отделилась от Сомали. Текшерилген күнү 2 -февраль (бирдин айы) 2013. Түп булактан архивделген күнү 5 -февраль (бирдин айы) 2012.
↑ Коммерсантъ. В Африке появилось новое государство Азания
1 2 PortNews. Кения намерена создать в Сомали «буферное» государство - Азанию
↑ StarTribune. Muhumed, Malkhadir M., Associated Press (3 апреля 2011). Somalia creates new state, Azania, latest of at least 10 new administrations recently added
↑ РИА. Кения пытается создать в Сомали буферное государство Азанию - АП
↑ Lenta. В Африке появилось новое государство
↑ Former Somali Defense Minister Named President of Jubaland
↑ Former Islamist warlord elected president of Somali region

Тышкы шилтемелер

Collusion between Federal Somalia and African Union Individuals For Financial Gain

[1] Wehel Media Center " Somalia creates new state, Azania, latest of at least 10 new administrations recently added

[2] The true objective of Kenia in Somalia

[:0-3] 1 2 The Kenyan military intervention in Somalia

[4] Quasi-independent and semi-autonomous regions in Somalia (A - G)

[5] Azania President Vows To Defeat Al-Shabaab. Текшерилген күнү 12 -август (баш оона) 2025. Түп булактан архивделген күнү 13 -июнь (кулжа) 2012.

[6] Shabelle Media Network. Somali govt confiscates Dhobley after days of fighting

[7] Shabelle Media Network. Somalia: Injured Al shabaab fighters brought to Kismayo

[8] Hiiraan Online. Government Forces Capture Dhobley Town

[9] Росбалт. Азания отделилась от Сомали. Текшерилген күнү 2 -февраль (бирдин айы) 2013. Түп булактан архивделген күнү 5 -февраль (бирдин айы) 2012.

[10] Коммерсантъ. В Африке появилось новое государство Азания

[:1-11] 1 2 PortNews. Кения намерена создать в Сомали «буферное» государство - Азанию

[12] StarTribune. Muhumed, Malkhadir M., Associated Press (3 апреля 2011). Somalia creates new state, Azania, latest of at least 10 new administrations recently added

[13] РИА. Кения пытается создать в Сомали буферное государство Азанию - АП

[14] Lenta. В Африке появилось новое государство

[15] Former Somali Defense Minister Named President of Jubaland

[16] Former Islamist warlord elected president of Somali region

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

Сомалинин аймагындагы мамлекеттик түзүлүштөр
Таанылбаган мамлекеттер	Сомалиленд (1991)
Автономдуу федеративдик мамлекеттер	Жубаленд (2013) • Галмудуг (2006) • Пунтленд (1998) • Хиршабелле (2016) • Түштүк-Батыш Сомали мамлекети (2014)
Ислам жамааттары	Харакат аш-Шабаб (2006)
Мурунку мамлекеттик түзүлүштөр	Хатумо (2012-2018) • Сомалинин борбордук аймактарынын мамлекети (2014) • Түштүк-Батыш Сомали (2002—2006) • Маахир (2007—2009) • Химан жана Хеб (2008—2015) • Нортленд (2008—2009) • Авдаленд (2010) • Сул-Санааг-Айн (2010—2012)
Мурунку исламий администрациялар	Хизбул-Ислам (2009—2010; 2012—2014) • Исламий соттордун бирлиги (1993—2006) • Ахлю ас-Сунна ва-ль-Жамаа (ASWJ; 1991—2018)

Африка өлкөлөрү
Эгемендүү мамлекеттер	Алжир • Ангола • Бенин • Ботсвана • Борбордук Африка Республикасы • Буркина-Фасо • Бурунди • Габон • Гамбия • Гана • Гвинея • Гвинея-Бисау • Жибути • Замбия • Зимбабве • Кабо-Верде • Камерун • Кения • Коморлор • Конго Демократиялык Республикасы • Конго Республикасы • Кот-д'Ивуар • Лесото • Либерия • Ливия • Маврикий • Мавритания • Мадагаскар • Малави • Мали • Марокко • Мисир • Мозамбик • Намибия • Нигер • Нигерия • Руанда • Сан-Томе жана Принсипи • Свазиленд • Сейшел Аралдары • Сенегал • Сомали • Судан • Сьерра-Леоне • Танзания • Того • Тунис • Түштүк-Африка Республикасы • Түштүк Судан • Уганда • Чад • Экваториалдык Гвинея • Эритрея • Эфиопия
Таанылбаган жана жарым-жартылай таанылган мамлекеттер	Азавад • Сахара Араб Демократиялык Республикасы¹ • Сомалинин аймагындагы мамлекеттик түзүлүштөр (Авдаленд • Азания • Галмудуг • Жубаленд • Пунтленд • Сомалиленд • Хатумо • Химан жана Хеб)
Көз каранды аймактар	Инди океанындагы Британия аймагы • Батыш Сахара¹ • Канар аралдары • Мадейра • Майотта • Мелилья • Реюньон • Эпарсе аралдары • Сеута
¹ Батыш Сахара, БУУнун документтерине ылайык, деколонизацияланбаган аймак катары эсептелет. Анын аймагында жарыяланган Сахара Араб Демократиялык Республикасы, Африка бирлигинин мүчөсү. Аймагынын көпчүлүк бөлүгү Марокко тарабынан басып алынган.