Азербайжандын көз карандысыздыгы калыбына келтирилген күнү

Азербайжандын көз карандысыздыгы калыбына келтирилген күнү
	Эгемендүү Азербайжандын туусу
Түрү	улуттук
Официалдык аты	азерб. Azərbaycan Respublikasinin müstəqilliyinin bərpası günü
Мааниси	1991-жылдын ушул күнү Республиканын Жогорку Кеңеши Азербайжан Республикасынын мамлекеттик көз карандысыздыгы жөнүндө Конституциялык Актты кабыл алып, көз карандысыз Азербайжан Республикасынын мамлекеттик, саясий жана экономикалык түзүлүшүнүн пайдубалын түптөгөн.
Белгилешет	18-октябрь
Башталган күнү	1991-жыл

Азербайжандын көз карандысыздыгы калыбына келтирилген күнү (азерб. Azərbaycan Respublikasinin müstəqilliyinin bərpası günü) — 1991-жылы Азербайжан Республикасынын Жогорку Кеңеши тарабынан Азербайжан Республикасынын СССРден мамлекеттик көз карандысыздыгы жана көз карандысыз Азербайжан Республикасынын мамлекеттик, саясий жана экономикалык түзүлүшүнүн негиздерин түзүү жөнүндө Конституциялык Акт кабыл алынган күн. Бул документке ылайык, Азербайжан 1918-жылдын 28-майынан 1920-жылдын 28-апрелине чейинки көз карандысыз мамлекет болгон Азербайжан Демократиялык Республикасынын мураскери болуп саналат. Бул майрам Азербайжанда 18-октябрда белгиленет. Жумуш күнү болуп саналат.

Тарыхы

1991-жылдын 30-августунда Азербайжандын Жогорку Кеңешинин кезексиз сессиясында республиканын мамлекеттик көз карандысыздыгын калыбына келтирүү жөнүндө Декларация кабыл алынган, анда мындай деп айтылган:

Азербайжан Республикасынын Жогорку Кеңеши, Азербайжан элинин жогорку мамлекеттик кызыкчылыктарын жетекчиликке алып жана алардын эркин билдирип, 1918-жылдан 1920-жылга чейин Азербайжан Республикасы эл аралык коомчулук тарабынан таанылган көз карандысыз мамлекет катары Азербайжан Республикасынын Конституциясына, Азербайжан Республикасынын көз карандысыздыгы жөнүндөгү конституциялык мыйзамдарга жана Азербайжан Республикасынын экономикалык көз карандысыздыгынын негиздерине негизделгенин белгилеп, Азербайжан элинин келечеги үчүн өз жоопкерчилигин түшүнүп жана эркин өнүгүүсүн камсыз кылып, улутуна жана динине карабастан Азербайжан Республикасынын бардык жарандарына эл аралык актыларда каралган укуктарды жана негизги адам эркиндиктерин кепилдеп, Азербайжан Республикасынын көз карандысыздыгына жана аймактык бүтүндүгүнө коркунучтун алдын алууга умтулуп, Азербайжан Республикасынын мамлекеттик чек араларынын коопсуздугун жана кол тийбестигин камсыз кылуу ыйык милдетин эреже катары алып, республиканын бардык патриоттук күчтөрүн бириктирүү зарылдыгын түшүнүп, Азербайжан Республикасынын жана анын элинин кызыкчылыктарына карама-каршы келбеген эл аралык келишимдерди, конвенцияларды жана башка документтерди таанып, СССРдин бардык республикалары менен достук мамилелерди сактоону улантууну каалап, эл аралык коомчулуктун мүчө мамлекеттери менен тең укуктуу мамилелерди түзүүгө даяр экендигин билдирип, мамлекетти таанууга үмүттөнүп, Эл аралык коомчулуктун мүчө мамлекеттери жана Бириккен Улуттар Уюму тарабынан Бириккен Улуттар Уюмунун Уставында, башка эл аралык укуктук келишимдерде жана конвенцияларда камтылган принциптерге ылайык Азербайжан Республикасынын көз карандысыздыгынын калыбына келтирилишин жарыялайт.

Ошол эле учурда Азербайжан Республикасынын Жогорку Кеңеши "Азербайжан Республикасынын мамлекеттик көз карандысыздыгын калыбына келтирүү жөнүндө" токтом кабыл алган.

1991-жылдын 18-октябрында, ушул токтомду аткаруу максатында, Азербайжан Республикасынын Жогорку Кеңеши 1918-жылдын 28-майында Азербайжан Улуттук Кеңеши тарабынан кабыл алынган Көз карандысыздык Декларациясынын негизинде жана Азербайжан Жогорку Кеңешинин 1991-жылдын 30-августундагы "Азербайжан Республикасынын көз карандысыздыгын калыбына келтирүү жөнүндө" Декларациясын жетекчиликке алып, Азербайжан Республикасынын мамлекеттик көз карандысыздык жөнүндө Конституциялык Актты кабыл алып, көз карандысызд Азербайжан Республикасынын мамлекеттик, саясий жана экономикалык түзүлүшүнүн негиздерин белгилеген.

2021-жылдан бери "Көз карандысыздык күнү жөнүндө" мыйзам долбооруна ылайык, 28-май (мурдагы "Республика күнү") "Көз карандысыздык күнү" деп, ал эми 18-октябрь (мурдагы "Көз карандысыздык күнү") Азербайжанда "Азербайжандын көз карандысыздыгынын калыбына келтирилген күнү" деп өзгөртүлгөн^[1]^[2].

Майрамга байланыштуу иш-чаралар

1996-жылы өткөрүлгөн бешинчи мааракелик иш-чара бул майрамга байланыштуу өткөрүлгөн биринчи ири иш-чара болгон. 2001-жылы 10 жылдык мааракеге карата ири масштабдуу майрамдык иш-чаралар уюштурулган^[3]^[4].

2017-жылы Нахичеван автономиялуу Республикасынын борборунда биринчи аскердик бөлүктүн түзүлгөндүгүнүн 25 жылдыгын жана көз карандысыздыктын калыбына келтирилгендигинин 26 жылдыгын белгилөө үчүн аскердик парад өткөрүлгөн. Иш-чарага Нахичеван Жогорку Жыйынынын төрагасы Васиф Талибов жана Азербайжандын коргоо министри Закир Гасанов катышышкан^[5]^[6].

Азербайжандын көз карандысыздык күнүнө арналган почта маркалары
5(жеткиликсиз шилтеме) жылдыгы
15(жеткиликсиз шилтеме) жылдыгы
20(жеткиликсиз шилтеме) жылдыгы

Булактар

[1] Report.az. 28 May - Respublika Gününün adı dəyişdirilərək Müstəqillik Günü elan edilir

[2] Report.az. İlham Əliyev Müstəqillik Günü haqqında yeni qanunu təsdiq edib

[3] "HEYDƏR ƏLİYEV İRSİ". BEYNƏLXALQ ELEKTRON KİTABXANA. Opening and final addresses by Haydar Aliyev, President of Azerbaijan Republic at the meeting dedicated to the 10th anniversary of state independence of Azerbaijan - October 2, 2001

[4] "HEYDƏR ƏLİYEV İRSİ". BEYNƏLXALQ ELEKTRON KİTABXANA. Speech by Mr.Heydar Aliyev, the President of the Azerbaijan Republic at the official meeting organized on the occasion of the 10th anniversary of Azerbaijan`s state independence - October 18, 2001

[5] AZERNEWS. Military parade held in Azerbaijan’s Nakhchivan [PHOTO]

[6] Ministry of Defense of Azerbaijan. Nakhchivan marks 25th anniversary of establishment of first military unit, holds military parade

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]