Атуулдук согуш

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search

Атуулдук согуш - социалдык конфликтти чечүүнүн акыркы чегине жеткен курч формасы, бир мамлекеттин чегиндеги улуттук группировкалардын, социалдык топтордун, таптардын ортосундагы бийлик үчүн уюштурулган күрөш.

Атуулдук согуш улуттук кризисти жеңүүнүн легитимдүү формалары каражаттарынын бардыгы сарпталып бүткөн учурда келип чыгат. Тарыхта көптөгөн Атуулдук согуш белгилүү, анын ичинде династаялык, мис., Англиядагы Кызыл жана Ак розалар согушу (XV к.). Анда Плантагенеттердин эки бутагы бири-бирин кырып, Тюдолордун династиясынын бийликке келишине жол ачышкан. Диний жана улуттук негиздеги Атуулдук согуш өткөндө гана орун албастан, азыркы мезгилде да кеңири жайылган: Чечнядагы, Тажикстандагы согуштар, мурдагы Югославиянын аймагындагы согуш. Атуулдук согуштун эң эле мүнөздүү түрү болуп терең таптык конфликтгерге негизделген согуш саналат: кулдардын көтөрүлүшү, көп сандаган дыйкан согуштары (Кытайда көп жолу ийгилик менен аяктаган), партизандык (Сальвадор), антиколониалдык согуштар. Атуулдук согуш. - эң зор улуттук кырсык. Өзүнүн мүнөзүнө карабай Атуулдук согуш калктын арасында чоң курмандыктар, өндүрүш күчтөрүнүн бузулушу, маданият очокторунун кыйратылышы менен коштолот.

Атуулдук согуштун бардык түрлөрү тең нравалык актанууга ээ эмес. Көбүнчө эл эпчил жана атак-даңкка умтулган авантюристтердин саясий амбицияларынын кучагында калат. Кандай окуя болбосун Атуулдук согушту илимий анализдөөдө историзм принцибин сактап, колдонууну талап кылат. АКШдагы Түндүк менен Түштүктүн ортосундагы согуш, түндүктүн жеңиши менен аяктап, экономиканын, индустриянын, экономикалык эффективдүү фермер чарбаларынын тез өсүшү үчүн шарт түзгөн. Советтик Орусиядагы 1918-1922) Атуулдук согуш абдан кандуу жана кыйраткыч болгон. Афганистан, Ангола, Эфиопия, Сальвадор, Никарагуадагы А.с. өлкөлөрдүн экономикасына залал келтирип, көптөгөн курмандыктарга, калктын жакырланышына алып келген. Азыркы шарттарда Атуулдук согуш өтө кайгылуу мүнөздө болушуп, ири регионалдык жана эл аралык конфликттерди инсценировкалоого жөндөмдүү. Социалдык конфликттерге жана Атуулдук согушка жол бербөө жана чечүүнүн эффективдүү механизмин, каражаттарын жана ыкмаларын издөө азыркы күндө эң актуалдуу болуп саналат.

Колдонулган адабияттар[оңдоо | булагын оңдоо]

Адам укуктары, демократия, бийлик. Энциклопедиялык сөздүк. – Б.: 2015. -496 б. ISBN 978-9967-27-790-8