Бандар-Сери-Бегаван

Бандар-Сери-Бегаван
Өлкө	Бруней
Округ	Бруней-Муара
Координаттар	04°53′30″ с. ш. 114°56′30″ в. д.HGЯO
	Тарыхы жана Географиясы
Мурунку аталышы	1967-жылга чейин — Бандар-Бруней; 1970-жылга чейин — Бруней-таун
Аянты	100,36 км²
Борборунун бийиктиги	7 м
Климатынын түрү	экватордук (Af)
Убакыт аралыгы	UTC+08:00
	Калкы
Расмий тили	малай тили
Калкы	▲ 202 715 адам (2011)
Жыштыгы	2020 адам/км²
Улуттук курамы	малайлар, китайлар, индиялыктар
Диний курамы	мусулмандар, будисттер, протестанттар
	Сандык идентификаторлор
Телефон коду	+673 02
Сайты	www.municipal-bsb.gov.bn (мал.)
	Бандар-Сери-Бегаван (Жер)

Бандар-Сери-Бегаван (мал. Bandar Seri Begawan) — Бруней султандыгынын борбору жана эң ири шаары.

Расмий түрдө 100,36 км² аянтты камтыган муниципалдык аймак болуп эсептелет. 2007-жылкы маалымат боюнча калкы болжол менен 100 700 адамды түзгөн. Шаар Бруней-Муара округунун курамына кирет — бул өлкөдөгү эң кичине, бирок калкы эң көп жашаган округ болуп, анда өлкө калкынын 70% ашыгы жашайт^[2].

Бандар-Сери-Бегаван Брунейдин расмий түрдө жалгыз шаары болуп саналат. Шаарда өлкөнүн мамлекеттик бийлигинин бутактары жайгашкан, ошондой эле соода жана маданий борбор. Шаар мурда Бруней-Таун деп аталган, аталышы 1970-жылы Брунейдин XXVIII султаны жана азыркы султан Хассанал Болкияхтын атасы Омар Али Саифуддин III урматына азыркы аталышына өзгөртүлгөн.

Бандар-Сери-Бегаван шаарынын тарыхы Бруней дарыясынын жээгинде суу үстүндө курулган малайлардын кыштактарынан башталат. Бул кыштак бүгүнкү күнү Кампонг Айер деп аталат. Шаар XVI кылымдан тартып Бруней султандыгынын борбору болуп келет. XIX кылымда Бруней Британиянын протектораттык аймагына айлангандан кийин да борбордук макамын сактап калган. XX кылымда британиялык резиденция ачылган соң, кургактыктагы мамлекеттик башкаруу органдары негизделип, суу үстүндөгү айылдардын тургундары акырындап кургактыкка көчө башташкан. Экинчи дүйнөлүк согуш маалында, шаар 1941-жылдан тарта жапон аскерлери тарабынан басып алынып, 1945-жылы союздаштар тарабынан бошотулган. Брунейдин Британиядан көз карандысыздыгы 1984-жылдын 1-январында шаар борборундагы аянтта жарыяланган.

Бандар-Сери-Бегаванда Гиннестин рекорддор китебине кирген, дүйнөдөгү эң чоң адамдар жашаган Истана Нурул Иман сарайы жайгашкан^[3]. Ошондой эле өлкөнүн символуна айланган Омар Али Саифуддин мечити да ушул шаарда орун алган. Мындан тышкары, дүйнөдөгү эң ири «суу үстүндөгү айыл» — Кампонг Айер да ушул жерде орун алган, аны көп учурда «Чыгыштын Венециясы» деп аташат^[4]. Шаарда 1999-жылы XX Түштүк-Чыгыш Азия оюндары жана 2000-жылы APEC VIII саммити өткөн.

Этимологиясы

Мурун шаар Бруней Таун же малайча «Бандар Бруней» деп аталып келген^[5]^[6]. Бандар-Сери-Бегаван шаары Брунейдин XVIII султаны Омар Али Сайфуддиен III урматынан аталган^[7]. Ал 1967-жылы уулу Хассанал Болкияхтын пайдасына тактыдан баш тартканда «Сери Бегаван» (санскр. श्री भगवान्) кыргызчага которгондо «жаркыраган жана ыйык» деген мааниде^[8]) наамы ыйгарылган^[9]^[7]. Шаардын аталышы 1970-жылдын 4-октябрында XX кылымда Омар Али Сайфуддиен III өлкөнү модернизациялоодогу кошкон салымын эскерүү үчүн, анын урматтынан аталган^[10]^[11]^[12].

Тарыхы

Тарыхый булактарда Бруней дарыясынын жээгиндеги конуштар VII кылымдан бери белгилүү. 1970-жылга чейин шаар «Бруней» деп аталган^[13]. Тарыхый өнүгүшүндө шаар үч жолу ордун алмаштырган: алгачкы конуштар Кота-Батуда жайгашкан, андан кийин Кампонг-Айерде болгон, жана акырында азыркы шаар жайгашкан аймакка көчүп келген.

1920-жылы конуш расмий түрдө шаар макамын алып, Британиянын колониялык башкаруусунун борбору болуп, «Бандар-Бруней» деген атка ээ болгон. Малай тилиндеги «бандар» сөзү «шаар» дегенди билдирет.

Шаар XX кылымда алты жолу кеңейген: 1931, 1936, 1940, 1949 жана 1956-жылдары. 2007-жылдын 1-августунда Бруней султаны шаар аймагын 12,87 км²ден 100,36 км²ге чейин кеңейтүү боюнча жоболорду бекиткен.

Географиясы

Бруней–Муара округунун аянты 563 км² түзөт жана Брунейдин округдарынын арасынан аянты жагынан эң кичинейи. Бул округда Брунейдин борбор шаары Бандар-Сери-Бегаван жайгашкан. Бул аймак чыгыштагы тоолуу Тембуронг округунан кескин айырмаланат жана жапыз тоолору, баткактуу жээктеги түздүктөрү жана негизги дарыялардын боюндагы тар аллювий өрөөндөрү менен айырмаланат^[14]. Тутонг округу менен борбордун ортосунда тоолор жээкке жакын жайгашкан, ал эми Бандар-Сери-Бегаван айланасындагы жээк түздүктөрү, айрыкча түштүк тарабында, төмөн жана баткактуу.

Бруней дарыясы Бруней булуңуна куят жана ал Бандар-Сери-Бегаван шаарына жакын бир нече дарыялардын кошулган жери болуп саналат. Негизги чакан дарыялары – Кедаян дарыясы, Сунгай Дамуан^[14].

Климаты

Шаардын климаты экватордук жана нымдуу, жыл бою жаан-чачын жаап турат жана жаан-чачындын жылдык орточо көлөмү болжол менен 3000 мм түзөт. Абанын орточо айлык температура +26…+28 °C тегерегинде.

Бандар-Сери-Бегавандын 1982-2012-жж. аба ырайы
Көрсөткүч	Үчт	Бир	Жал	Чын	Буг	Кул	Тек	Баш	Аяк	Тог	Жет	Беш	Жыл
Абсолюттук максимум, °C	33,9	35,3	38,3	37,6	36,4	35,5	35,7	36,6	35,5	34,7	34,5	36,2	38,3
Орточо максимум, °C	30,0	30,0	30,8	31,4	31,5	31,5	31,1	31,0	31,0	30,8	30,6	30,5	30,8
Орточо температура, °C	27,0	27,1	27,6	28,0	28,1	28,1	27,7	27,6	27,6	27,5	27,4	27,4	27,6
Орточо минимум, °C	24,1	24,2	24,4	24,7	24,8	24,7	24,3	24,3	24,3	24,2	24,3	24,4	24,4
Абсолюттук минимум, °C	18,4	18,9	19,4	20,5	20,3	19,2	19,1	19,4	19,6	20,5	18,8	19,5	18,4
Жаан-чачын нормасы, мм	316	172	162	208	254	215	237	222	304	329	371	357	3 147
Булак: Climate-Data.org: Bandar Seri Begawan

Боордош шаарлары

Галерея

Султан Омар Али Сафуддин мечити
Улуттук падышалык музейи
Брунейдин парламенти
Шаардык китепкана

Булактар

Тышкы шилтемелер

[1] City population. Brunei

[2] Oxford Business Group. Built environment: Public works are providing a stream of contracts, while reforms and economic diversification pave the way for further growth. Brunei Darussalam.

[3] Guinness World Records. Largest residential palace

[4] CNN Travel. Brunei’s Kampong Ayer: World’s largest settlement on stilts

[5] Rozan Yunos. The History and Development of Planning in Brunei

[6] Bandar Seri Begawan: An Inclusive Masterplan for Brunei's City by 2035

[:0-7] 1 2 Oxford Business Group. Year in Review 2009

[8] Wilkinson Richard James (1932). "bĕgawan"

[9] Marshall Cavendish. World and Its Peoples: Eastern and Southern Asia

[10] Department of Government Printing, Prime Minister's Office, Brunei Darussalam. Brunei Darussalam In Brief

[11] Pelita Brunei. PERASMIAN BANDAR SERI BEGAWAN

[12] Hayat Hakim. Religious ceremony marks Bandar Brunei renaming

[13] Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона

[:1-14] 1 2 Thia-Eng Chua, L. M. Chou, Marie Sol M. Sadorra. The Coastal Environmental Profile of Brunei Darussalam: Resource Assessment and Management Issues

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

Азия өлкөлөрүнүн борборлору
Борбор Азия	Бишкек, Кыргызстан • Ашхабад, Түркмөнстан • Астана, Казакстан • Дүйшөмбү, Тажикстан • Ташкен, Өзбекстан
Чыгыш Азия	Бээжин, Кытай • Пхеньян, Түндүк Корея • Сеул, Түштүк Корея • Тайбэй, Тайвань • Токио, Жапония • Улан-Баатыр, Монголия
Түндүк Азия	Москва, Орусия
Түштүк Азия	Диего-Гарсия, БИОА (Британия) • Дакка, Бангладеш • Исламабад, Пакистан • Кабул, Ооганстан • Катманду, Непал • Мале, Мальдив • Нью-Дели, Индия • Шри-Жаяварденепура-Котте, Шри-Ланка • Тхимпху, Бутан
Түштүк-Чыгыш Азия	Бандар-Сери-Бегаван, Бруней • Бангкок, Таиланд • Дили, Чыгыш Тимор • Флайинг-Фиш-Ков, Рождество аралы (Австралия) • Ханой, Вьетнам • Жакарта, Индонезия • Куала-Лумпур, Малайзия • Манила, Филиппиндер • Нейпьидо, Мьянма • Пномпень, Камбожа • Сингапур • Вьентьян, Лаос • Уэст-Айленд, Кокос аралдары (Австралия)
Батыш Азия	Абу-Даби, БАЭ • Амман, Иордания • Анкара, Түркия • Багдад, Ирак • Баку, Азербайжан • Бейрут, Ливан • Дамаск, Сирия • Доха, Катар • Эпископи, Акротири жана Декелия (Улуу Британия) • Иерусалим, Израиль • Эл-Кувейт, Кувейт • Манама, Бахрейн • Маскат, Оман • Никосия, Кипр • Түндүк Никосия, Түндүк Кипр Түрк Республикасы • Рамалла, Палестина (де-факто) • Эр-Рияд, Сауд Арабиясы • Сана, Йемен • Сухум, Абхазия • Тбилиси, Грузия • Тегеран, Иран • Цхинвал, Түштүк Осетия • Ереван, Армения