Бенгүташ Сабиха
 | |
.jpg) | |
| Негизги маалымат | |
|---|---|
| Төрөлгөндөгү ысымы |
Sabiha Ziya |
| Туулган датасы | |
| Туулган жери | |
| Өлгөн датасы | |
| Өлгөн жери | |
| Өлкө | |
| Жанры |
скульптура |
| Мектеби |
Стамбул көркөм өнөр академиясы |
| Кесиптери |
сүрөтчү, скульптор |
 Аудио, фото, видео Уикиказынада | |
Бенгүташ Сабиха Зия (түрк. Sabiha Ziya Bengütaş, 1904, Стамбул — 2-октябрь 1992, Анкара) — Түркиянын биринчи аял скульптору[1].
Өмүр баяны
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Сабиха Зия 1904-жылы Стамбулда төрөлгөн[2][3]. Анын бир сиңдиси жана агасы болгон. Сабиха ошол учурдагы Эйүптөгү Анатолия орто мектеби катары белгилүү болгон Эйюпсултан Нумуне мектебинде окуган. Кийин ал төрт жыл Дамаскта (ал кезде Осмон империясынын курамындагы Сирияда) жашаган, ал жакка атасы аскердик кызмат өтөө үчүн жиберилген.
Сирияда Сабиха Зия окуусун улантып, бир жыл француз католик мектебине барган. Үйүнө кайтып келгенден кийин анын үй-бүлөсү Бүйүкада аралына жайгашып, ал Көпрүлү Фуат-паша мектебинде орто билимин аяктаган[2].
1920-жылы Сабиха Стамбул көркөм өнөр академиясынын (азыркы Мимар инан университети) сүрөт жана скульптура бөлүмдөрүндө искусствону окуй баштаган. Классындагы биринчи аял студент болгон. Анын мугалимдеринин арасында сүрөтчү Фейхаман Дуран да болгон[2].
1924-жылы Сабиха Римдеги (Италия) Көркөм өнөр академиясында билим алуу үчүн мамлекеттик стипендия утуп алып, ал жерде скульптор Эрменежильдо Луппинин (1877–1937) устаканасында тажрыйба топтогон[2].
Кийинчерээк Сабиха Зия дипломат жана акын Абдюльхак Хамит Тархандын небереси Шакир Эмин Бенгүташка турмушка чыккан. Ал күйөөсүн коштоп, чет өлкөлөргө көп барып турган. Жубайлар күйөөсү пенсияга чыккандан кийин Анкаранын Малтепе районунда отурукташкан. Сабиханын Нурол аттуу кызы бар[3].
Сабиха Зия Бенгюташ 1992-жылдын 2-октябрында Анкарада каза болгон[2].
Искусство
[түзөтүү | булагын түзөтүү]1925-жылы Стамбулдун Галатасарай кварталындагы көргөзмөдө Сабиха Зиянын үч бюсту көрсөтүлгөн. Кийинки жылы анын дагы үч бюсту ошол эле жерде көргөзмөгө коюлган. Анын эмгектеринин бир бөлүгү белгилүү адамдардын элестерин чагылдырган: акын Ахмет Хашимдин (1884–1933), драматург жана акын Абдүлак Хамит Тархандын (1852–1937), биринчи мусулман актрисасы Бедиа Муваххиттин (1897–1994), генерал жана мамлекеттик ишмер Али Фуат Жебесойдун (1882–1968), Түркиянын биринчи айымы Мевхибе Инөнүнүн (1897–1992) жана саясатчы Хасан Али Южелдин (1897–1961) бюсттары[2][1].
1938-жылы Сабиха азыркы Түркия Республикасынын негиздөөчүсү Мустафа Кемал Ататүрккө (1881–1938) жана генерал, мамлекеттик ишмер Исмет Инөнүгө (1884–1973) арналган скульптуралык эки сынакта башкы сыйлыкты жеңип алган. Ататүрктүн эстелиги мурдагы Чанкая президенттик сарайынын багына, ал эми Инөнүнүн эстелиги Муданья келишимин (1922) эскерүү үчүн Муданьяга орнотулган. Ошондой эле ал 1928-жылы Стамбулдагы Таксим аянтында тургузулган Республика монументинин үстүндө иштеп жаткан учурда италиялык скульптор Пьетро Канониканын жардамчысы болуп тажрыйба топтогон[2][1].
Булактар
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- 1 2 3 Tırnakçı, Hazal. Erkek egemen toplum anlayışına karşı ilk kadın heykeltıraş: Sabiha Ziya Bengütaş — Gaia Dergi, 2016. — 4 Ocak.
- 1 2 3 4 5 6 7 Biyografya. Sabiha Behgütaş.
- 1 2 İstanbul Kadın Müzesi. Sabiha Bengütaş