Бугу жана сарыбагыш урууларынын чабышы

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search

Бугу жана сарыбагыш урууларынын чабышы – 19-кылымдын 50-жылдарында Түндүк Кыргызстанда өткөн саясий окуя. Анын негизин бул эки кыргыз урууларынын өз ара жер жана бийлик үчүн күрөшү түзгөн. Жаңжалдын чагылышына 1854-жылы Ормондун айылында (Ысык-Көлдүн күңгөйүндөгү Аксуу деген жерде) өткөрүлгөн ордо оюну шылтоо болгон.

Бугу уруусунун төбөлү Боронбайдын оюнчусу Чыйбыл оюнду утуш менен бүтүп, бугулар тогуз бээден турган байгени жеңип алышкан. Сарыбагыштын оюнчулары саяктын төбөлү Алыбек манаптын оюнчусуна да жеңилип калган. Ормон хандын жазасынан чочулаган Алыбек бугу уруусуна көчө качат.

Ушунун баарын шылтоолоп, Ормон хан 1854-жылы июль айынын башында аскерлери менен жортуулга аттанып, бирок Шаты суусунун боюндагы чабышта катуу жарадар болгон. Аскерлеринин алдыңкы чакан бөлүгүнүн бир даары туткунга түшүп, бир даары качып кутулат. Ормон хан бугулардын колунда каза болгон.

Анын куну үчүн сарыбагыш жоортулдары башталат. Алыбек манап качкан жеринен колго түшүп өлтүрүлгөн, бейкүнөө саяк, бугу уруулары талоонго алынган. Боронбай бир катар уругу менен Каркыра жана Текес жакка чегинүүгө аргасыз болгон. Боромбай кытай бийликтеринен жардам сурап кайрылганынан пайда чыкпаган соң, орус бийликтерине букаралыкка өтүүгө дагы бир ирет кайрылууга муктаж болот.

1855-жылы 17-январда бугу уруусунун өкүлдөрү Россиянын букаралыгын кабыл алгандыгы жөнүндө ант берген, алардын башчысы болуп Боромбай дайындалган. Ушундан соң бугу жана сарыбагыш урууларынын чабышын басуу үчүн ордо бийликтери өз элчилери, өкүлдөрүн, чакан кошуундарын жибере баштаган. Ортого Жантай да салынган.

Түндүк кыргыздардын Россияга бириктирилгенине байланыштуу 1863-жылы бугу жана сарыбагыш урууларынын чабышы негизинен тынчыган. Орус бийликтерине баш ийбеген Үмөөтаалы өзүнүн сарыбагыш уруусу менен ошол эле жылы Чатыркөл тарапка көчө качкан. 1867-жылы ал да Россиянын букаралыгына өткөн.

Колдонулган адабият[оңдоо | булагын оңдоо]

  • “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003.
  • “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”.
  • “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”.
  • “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”.
  • “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

Интернеттик шилтемелер[оңдоо | булагын оңдоо]

...