Бугу жана сарыбагыш урууларынын чабышы

Википедия дан
Jump to navigation Jump to search

Бугу жана сарыбагыш урууларынын чабышы ― XIX кылымдын 50-жылдарында азыркы Кыргызстандын түндүгүндө өткөн саясий окуя. Анын негизин бул эки кыргыз урууларынын өз ара жер жана бийлик үчүн күрөшү түзгөн. Жаңжалдын чагылышына 1854-жылдары Сары багыш уруусунун Бугу уруусуна болгон ичи тарлыгы күчөп, Ормон хан Ысык Көлгө кызыгып, саяк Алыбекти шылтоо кылып, бир атанын (Кылжыр) тукумдары болбостон, согуш баштайт.

Бугу менен Сарыбагыш урууларынын чабышы
Kyrgyz Khanate map.jpg
Дата

1852 - 1863

Орун

Flag of Kyrgyzstan.svg Кыргызстан
Кыргыз хандыгы

Себеп

Кыргыз хандыгынын саясатында Сарыбагыш уруусунун өкүлдөрү баш болгондору үчүн

Натыйжа

Кыргыз хандыгынын ыдыроосу.

Каршы тараптар
Кыргыз хандыгы
* Сарыбагыш
Бугу ээлиги
* Бугу
Колбашчылар
Ормон хан
Үмөтаалы Ормон уулу
Боромбай Бекмурат уулу
Балбай баатыр
Тарап күчтөрү
50,000 Сарыбагыш жарааны 75,000 Бугу жарааны
Жоготуулар
белгисиз белгисиз

Тарыхы[оңдоо | булагын оңдоо]

Ормон хан калың кол топтоп, тынч жаткан Бугу элине кол салды, бирок бугудан чыккан кыраан баатыр эр Балбай бугу элинин эр азаматтарын топтоп, азыркы Шаты айылынын тушунда каптап келип жаткан сары багыштарга туруштук берип, утуп, көптөгөн сары багыштарды олжого алган. Качып бараткан Ормон ханды, Балбай баатыр табарсыка сайып жарадар кылат. Эртеси күнү Ормон хан өз кызынын (Боромбайдын келини) колунда каза тапкан.

1855-жылы 17-январда бугу уруусунун өкүлдөрү Россиянын букаралыгын кабыл алгандыгы жөнүндө ант берген, алардын башчысы болуп Боромбай дайындалган. Ушундан соң бугу жана сарыбагыш урууларынын чабышын басуу үчүн ордо бийликтери өз элчилери, өкүлдөрүн, чакан кошуундарын жибере баштаган. Ортого Жантай да салынган.

Түндүк кыргыздардын Россияга бириктирилгенине байланыштуу 1863-жылы бугу жана сарыбагыш урууларынын чабышы негизинен тынчыган. Тарыхда баш ийип корбогон сары багыштар Орус бийликтерине баш ийбей Үмөөтаалы өзүнүн сарыбагыш уруусу менен ошол эле жылы Чатыркөл тарапка көчуп кеткен. 1867-жылы орус аскерлери баш ийбеген сары багыштарды каалагандай аткылап тымызын кырып баштаган. Ошондон улам Чон согуш 1916-жылы ак падышадан Сары багыш уруусун тукум курут кылгыла деген буйрук катты Сары багыш уруусунун баатыры Шабдан баатыр окуп калып жолдон орус аскерлерин тосуп катты жок кылган. Катты алып келаткан орус аскерлер олтурулгон. Кочуп качканга жетишпей калган Сары багыштар колду айланып качканда орус аскерлери бугуларды кошо атып кырып баштаган. Аман калганы жениш чокусун ашып отушуп кытайга кире качышкан! Кийиин кайра кайтышкан...

Колдонулган адабият[оңдоо | булагын оңдоо]

  • “Кыргыз Тарыхы. Энциклопедия”, Бишкек 2003.
  • “Мамлекеттик тил жана энциклопедия борбору”.
  • “И.Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик Педагогикалык университети”.
  • “Башкы ред. Ү.А.Асанов, жооптуу ред. А.А. Асанков”.
  • “Ред кеңеш: Ө.Ж.Осмонов (төрага) Т.Н Өмүрбеков”.

Интернеттик шилтемелер[оңдоо | булагын оңдоо]

...