Бүлент Эжевит
Мустафа Бүлент Эжевит (tr; 28-май 1925 — 5-ноябрь 2006) — түркиялык мамлекеттик ишмер, акын, жазуучу, окумуштуу жана журналист. Ал 1974-жылдан 2002-жылга чейин төрт жолу Түркиянын премьер-министри болуп кызмат кылган. Премьер-министрлик кызматты 1974, 1977, 1978–79 жана 1999–2002-жылдары аркалаган.[1] Эжевит 1972–80-жылдары Элдик республикалык партиянын (CHP) төрагасы, ал эми 1987-жылдан баштап Демократиялык солчул партиянын (DSP) төрагасы болгон.
Эжевит 1957-жылкы жалпы шайлоодо Анкарадан CHP депутаты болуп шайланып, Исмет Инөнүнүн кабинеттеринде эмгек министри катары таанылып, партиянын өсүп келе жаткан солчул канатын өкүлдүк кылган. 1972-жылы Эжевит CHP лидери болуп, партияны "ортодон солго" (солго ыктаган борборчул) багытына бекемдеген.
1974-жылы Эжевит премьер-министр болуп турганда, апийим өстүрүүгө тыюуну алып салган жана Кипрге аскер киргизген. Анын 1977 жана 1978–1979-жылдардагы өкмөттөрү өлкөдөгү саясий тирешүү жана зордук-зомбулук менен коштолуп, ал абал 1980-жылдагы аскердик төңкөрүш менен аяктаган.
Төңкөрүштөн кийин Эжевитке он жылга саясатка аралашууга тыюу салынган. Бул мезгилде анын жубайы Рахшан Эжевиттин жетекчилиги астында Демократиялык солчул партия (DSP) түзүлгөн. 1987-жылы тыюу алынгандан кийин ал DSPтин башына келген. 1999-жылы ал убактылуу өкмөттү башкарып турганда, ПКК лидери Абдулла Өжалан Кенияда колго түшүрүлүп, бул DSPтин шайлоодо жеңишке жетишине шарт түзгөн. 1999–2002-жылдардагы DSP-MHP-ANAP коалициясы маанилүү саясий жана экономикалык реформаларды ишке ашырып, Түркиянын Европа Биримдигине кирүү процессин баштаган. 2002-жылкы мөөнөтүнөн мурда шайлоодо DSP парламентке өтпөй калып, Эжевит 2004-жылы партия төрагалыгынан кеткен. Ал 2006-жылы 5-ноябрда кан айлануу жана дем алуу жетишсиздигинен улам каза болгон.
Эжевит Түркиянын жалгыз солчул премьер-министри катары белгилүү.[1] Ал Кемализм менен социал-демократияны айкалыштыруу аркылуу заманбап Кемалисттик идеологиянын өзөгүнө социал-демократияны киргизген адам деп эсептелет. Эжевит — Түркиянын АКП дооруна чейинки акыркы премьер-министри.
Жаш кези
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Мустафа Бүлент 1925-жылы 28-майда Стамбул шаарында орто катмардагы үй-бүлөдө туулган. Анын аты атасы тараптагы чоң атасы Мустафа Шүкрү Эфендинин урматына коюлган. Чоң атасы теги күрт болгон ислам аалымы болсо да,Кастамону провинциясындагы айылда төрөлгөн. Бүленттин атасы Фахри Эжевит Анкара университетинин юридикалык факультетинде соттук медицина профессору болгон жана кийинчерээк саясатка аралашып, CHP депутаты катары кызмат кылган. Апасы Фатма Назлы Түркиядагы алгачкы кесипкөй сүрөтчү аялдардын бири болгон.[2]
Бүлент Эжевиттин таятасы тараптагы чоң атасы Меккенин Шейх-ул-Исламы Ажы Эмин Паша болгон, ал Осмон империясында Хижаздагы ыйык жерлерди коргоо кызматын аркалаган. Эжевит таятасынан калган Мекке жана Мединадагы ири мурастардан (болжол менен 2-11 миллиард долларлык мүлк) баш тартып, анын кирешесин саясаттан кеткенден кийин түрк ажыларынын пайдасы үчүн Дин иштери боюнча башкармалыгына өткөрүп берген.
Эжевиттин бир туугандары жана балдары болгон эмес.
Булактар
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- 1 2 Kinzer, Stephen. Bulent Ecevit, a Political Survivor Who Turned Turkey Toward the West, Is Dead at 81, New York Times (6 November 2006).
- ↑ Kinzer, Stephen. Bülent Ecevit, a Political Survivor Who Turned Turkey Toward the West, Is Dead at 81 (6 November 2006), стр. 2.
Тышкы шилтемелер
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Саясаттын акыны, Караоглан Калып:In lang