Мазмунга өтүү

Гөкчен Сабиха

Википедия — ачык энциклопедия
Гөкчен Сабиха
түрк. Sabiha Gökçen
Туулган датасы:

22 -март 1913(1913-03-22)

Туулган жери:

Осмон империясы, Бурса

Жарандыгы:

 Түркия

Өлгөн датасы:

22 -март 2001(2001-03-22) (88 жаш)

Өлгөн жери:

Түркия, Анкара

Атасы:

Мустафа Кемел Ататүрк

Сыйлыктары:

FAI Алтын авиация медалы

Кол тамгасы

[[Файл:|150px]]

Гөкчен Сабиха (түрк. Sabiha Gökçen, 22-март 1913, Бурса — 22-март 2001, Анкара) — түрк аскердик учкучу, 23 жашында Түркиянын биринчи аял учкучу жана аскердик учкучу болгон[1][2][3]. Ататүрктүн багып алган сегиз кызынын бири.

Өмүр баяны

[түзөтүү | булагын түзөтүү]

Балалыгы

[түзөтүү | булагын түзөтүү]

Түрк булактарынын жана Сабиха Гөкчендин өзүнүн маектеринин маалыматына ылайык, ал Мустафа Иззет-бей менен Хайрийе-ханымдын кызы болуп, этникалык босниялыктардан болгон[4]. Журналист Грант Динк «Сабиха-хатундун сыры» (Sabiha Hatun’un Sırrı) аттуу макала жазган, анда Газиантептин мурдагы тургуну Рипсимэ Себилджян (Hripsime Sebilciyan) өзүн Гөкчендин тууганы экенин айтып, анын армян тектүү экенин божомолдогон[5][6][7][8]. Расмий түрк булактары жана Ататүрктүн дагы бир асыранды кызы Үлкү Адатепе бул версияны четке каккан[9][10][11].

Карьерасы жана Ататүрк менен таанышуусу

[түзөтүү | булагын түзөтүү]

1925-жылы Ататүрк Бурсага барганда Сабиха 12 жашта болгон. Анын өмүр баяны менен таанышып жана жакыр, оор турмушу тууралуу уккандан кийин Ататүрк аны асырап алууну чечкен. Бул үчүн ал Сабиханын агасынан уруксат сураган, анткени Сабиха Анкарадагы президенттик сарайга көчүп барып, Ататүрктүн башка кыздары — Зехра, Афет жана Рукие менен жашамак. Сабиха Анкарада башталгыч мектепти жана Стамбулдун Үскүдар районундагы Үскүдар кыздар колледжин аяктаган.

Фамилиялар жөнүндө мыйзам киргизилгенден кийин, 1934-жылдын 19-декабрында Ататүрк ага Гөкчен (түрк. Gök — асман) деген фамилия берген. Бирок ал учурда Сабиханын асман жана учактар менен эч кандай байланышы болгон эмес.

Ататүрк авиацияга көп көңүл буруп, Түркиянын Аэронавигациялык ассоциациясынын фондунун ишин да көзөмөлдөп турган. Сабиха 1935-жылдын 5-майында ачылган Türkkuşu («Түрк куштары») учуу мектебинин ачылыш аземинде Ататүрк менен чогуу болгон. Иш-чаранын алкагында чет өлкөлөрдөн чакырылган планерчилер менен парашютчулардын авиашоусу өткөрүлгөн. Кийин Ататүрк Сабихадан учкуч болгусу келеби деп сураганда, ал: «Ооба, чынында эле, мен азыр эле даярмын», — деп жооп берген. Ататүрк учуу мектебинин директору Фуад Булжеге Гөкченди биринчи аял-стажёр катары каттоону тапшырган, көп өтпөй ал учкуч лицензиясын алган. Башка жети студент менен бирге Гөкчен СССРге учак моделдерин жасоо боюнча окууга жиберилген. Сабиха Москвада жүргөндө эжеси Зехранын каза болгонун угуп, окуусун убактылуу токтотуп, дароо Түркияга кайтып келген.

1936-жылдын башында Ататүрк аны Түркиянын биринчи аял аскердик учкучу болушу үчүн Аба күчтөрү академиясына кирүүгө көндүргөн. Ал өзүнүн көндүмдөрүн өркүндөтүп, Эскишехирдеги авиабазада бомбалоочу жана истребитель учактарын ийгиликтүү башкарган, 1937-жылы Түркиянын Эгей жана Фракия аймактарында өткөрүлгөн машыгууларда учуу тажрыйбасына ээ болгон. Ошол эле жылы ал Дерсим күрттөрүнүн көтөрүлүшүнө каршы аскердик операцияга катышкан. Кээде аны дүйнөдөгү биринчи аял аскердик учкуч деп аташат, бирок бул туура эмес, анткени Гөкченден ондогон жылдар мурун эле көптөгөн аялдар аскердик учкуч болушкан, мисалы Евгения Шаховская же Мари Марвинг.

1938-жылы ал Балкан өлкөлөрүн айланып беш күндүк учууну ишке ашырган. Кийинчерээк Түркиянын Аэронавигациялык ассоциациясына караштуу Türkkuşu учуу мектебинин башкы машыктыруучусу болуп дайындалып, ал жерде 1955-жылга чейин кызмат өтөп, ассоциациянын аткаруу органынын мүчөсү болгон. Сабиха Гөкчен 28 жыл бою — 1964-жылга чейин дүйнө жүзү боюнча учкан. Ал «Ататүрк менен бир өмүр» (Atatürk'le Bir Ömür) аттуу китеп жазган, 1981-жылы Ататүрктүн туулгандыгынын жүз жылдыгына карата Түркиянын Аэронавигациялык ассоциациясы тарабынан басылып чыккан.

Түркиянын аскердик-аба күчтөрүндөгү карьерасында Гөкчен 8000 сааттан ашык убакыт ичинде учактардын 22 түрүн башкарган, алардын ичинен 32 сааты согуштук учуулар болгон.

Эскерүү

[түзөтүү | булагын түзөтүү]
  • Стамбулдун Азия тарабындагы экинчи эл аралык аэропорту Сабиха Гөкчендин урматынан аталган.
  • 1996-жылы АКШнын Аба күчтөрү тарабынан чыгарылган «Тарыхтагы эң белгилүү 20 учкуч» аттуу плакаттагы жалгыз аял учкуч болгон[12].

Булактар

[түзөтүү | булагын түзөтүү]
  1. ↑ Sabiha Gökçen's biography (англ.). Air Command and Staff College (ACSC). Текшерилген күнү 14 -май (бугу) 2026. Түп булактан архивделген күнү 16 -август (баш оона) 2012.
  2. ↑ Sabiha Gökçen (1913-2001) (англ.). Monash University (3 October 2002).
  3. ↑ First female combat pilot (англ.). Guinness World Records (2019).
  4. ↑ Koser, Mutlu. İşte soyağacı (tr), Hürriyet (23 -февраль (бирдин айы) 2004). Архивировано из первоисточника 2 Апрель 2015. Текшерилген күнү 14 -май (бугу) 2026.
  5. ↑ Dink, Hrant. Sabiha Hatun’un Sırrı, Agos (6 -февраль (бирдин айы) 2004).
  6. ↑ Sabiha Gökçen or Hatun Sebilciyan? (en), Hürriyet (21 February 2004). Архивировано из первоисточника 3 -март (жалган куран) 2016. Текшерилген күнү 14 -май (бугу) 2026.
  7. ↑ Kalkan, Ersin. Sabiha Gökçen mi Hatun Sebilciyan mı? (tr), Hürriyet (21 -февраль (бирдин айы) 2004). Архивировано из первоисточника 27 -август (баш оона) 2007. Текшерилген күнү 14 -май (бугу) 2026.
  8. ↑ Радио «свобода». Текшерилген күнү 14 -май (бугу) 2026. Түп булактан архивделген күнү 10 -август (баш оона) 2009.
  9. ↑ Morgan, Tabitha. «Turkish heroine’s roots spark row» *, BBC News, 29 февраля 2004.
  10. ↑ Tekin, Hüseyin. Sabiha Gökçen tartışmasında kim ne yazdı (tr), Hürriyet (28 -февраль (бирдин айы) 2004). Архивировано из первоисточника 3 -март (жалган куран) 2016. Текшерилген күнү 14 -май (бугу) 2026.
  11. ↑ Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor. 2004 Country Report on Human Rights Practices in Turkey (англ.). Country Reports on Human Rights Practices. US State Department (21 February 2005). — In February, the Hurriyet newspaper’s publication of a report that Sabiha Gokcen — an adopted daughter of Mustafa Kemal Ataturk, who was the country’s first female pilot — was of Armenian descent drew a number of racist public statements. The Turkish General Staff issued a statement criticizing the reports on Gokcen’s Armenian ancestry as «a claim that abuses national values and feelings» while the Turkish Air Association called the report «an insult» to Gokcen and to Ataturk.
  12. ↑ TRT documentary on Sabiha Gökçen. See 9m30s in for 1996 USAF poster claim. Archived 2016-10-21 at the Wayback Machine

Тышкы шилтемелер

[түзөтүү | булагын түзөтүү]
"https://ky.wikipedia.org/w/index.php?title=Гөкчен_Сабиха&oldid=646563" булагынан алынды