Токчоро Жолдошев
Токчоро Жолдошев — кыргыз элинин алгачкы интеллигенттеринин бири жана алгачкы адабият сынчысы. Революцияга чейин кыргыз элинде орто жана жогорку билим алган адамдар дээрлик жок болгон шартта, ал билим алып чыккан алдыңкы өкүлдөрдүн бири болуп саналат.
Өмүр баяны
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Токчоро Жолдошев 1902-жылы Жети-Суу облусунун Пишпек уезди, Сарыбагыш болушу, Кара-Жылга (азыркы Кара-Булак) айылында кедей үй-бүлөдө туулган.
1921-жылы Алматы шаарында ачылган мугалимдерди даярдоочу дарил мугалим аттуу окуу жайына кирген. Бул окуу жай кийин эл агартуу институтуна айланган.
Окуу учурунда жайкы эс алуу мезгилдеринде эл арасына барып, сабатсыздыкты жоюу иштерин жүргүзүп, мектептерди уюштуруп, мугалим болуп иштеген.
1925-жылы Казак-кыргыз эл агартуу институтун ийгиликтүү бүтүрүп, Кыргызстандын карамагына келген.
Коомдук жана эмгек ишмердүүлүгү
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- 1925-жылдан — партиянын мүчөсү
- 1925–1927-жж. — Каракол-Нарын округунда эл агартуу бөлүмүнүн башчысы
- 1925–1927-жж. — Москвадагы СССР элдеринин Борбордук басмаканасында кыргыз секциясынын жооптуу редактору
Бул мезгилден тартып журналисттик жана котормочулук ишмердүүлүккө активдүү киришкен.
Журналисттик ишмердүүлүгү
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Токчоро Жолдошев Алматы шаарында окуп жүргөн мезгилинде казак тилинде чыккан “Тилчи” гезитинин активдүү кабарчысы болгон.
Ал гезитке эл арасындагы адилетсиздиктер, коомдогу кемчиликтер жөнүндө үзгүлтүксүз макалаларды жазып турган.
1922-жылы лакап ат менен (Кара-Булак) кол коюп, газета-журналдарга макала, кабар, ыр жана аңгемелерди жазган. Ошол мезгилде кыргыз адабиятында лакап ат менен жазган эки гана адам болгон:
- Токчоро Жолдошев
- Касым Тыныстанов
«Сорлы София» чыгармасы
[түзөтүү | булагын түзөтүү]1932-жылы жайкы эс алуу учурунда Токчоро Жолдошев Суусамыр жайлоосундагы Кызыл-Ойдо чоңдордун сабатсыздыгын жоюу боюнча мугалим болуп иштеген.
Ошол учурда “Кара-Булак” деген лакап ат менен “Тилчи” гезитине “Сорлы София” аттуу кабар жазган.
Кыскача мазмуну:
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Пишпек уездинде Алымкул аттуу адамдын София деген сулуу кызы болот. Атасы кызын татар мектебинде окутат. Кийин аны Суусамырлык Түркмөн манаптын уулу Сулайманкулга турмушка берет.
София келин болуп баргандан кийин мугалимдик кылып, бала окутат. Бирок күйөөсү анын ишин жактырбай, кызганычтан улам чатак чыгарат. Акыры София кетмекчи болгондо, күйөөсү анын мурдун бычак менен кесип салат.
Бул чыгарма коомдогу аялдардын абалын, теңсиздикти жана зомбулукту чагылдырган.
Адабий жана илимий ишмердүүлүгү
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Токчоро Жолдошев студент кезинде эле активдүү коомдук ишмер болгон.
Ал “Сауле” (Шоола) аттуу кол жазма адабий журналдын редактору болуп, кыргыз элинин оозеки чыгармачылыгы жана элдик оюндар тууралуу макалаларды жазып турган.
Анын замандаштары — Касымаалы Баялинов жана Мырзакмат Алжамбаев — Токчоро тууралуу жогорку баа беришкен. Алардын айтымында, ал өтө активдүү, билимдүү жана кадыр-барктуу студент болгон.
1924-жылы Шабдандын балдарын окуудан чыгаруу аракетине каршы чыгып, аларды коргоп калган.
Котормочулук ишмердүүлүгү
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Токчоро Жолдошев бир катар маанилүү эмгектерди орус тилинен кыргызчага которгон:
- 1926 — «ЖКП(б) Уставы»
- 1926 — «Биздин майрам – 8-март»
- 1926 — Ревушкиндин «Комсомол деген эмне?»
- 1927 — В. Виргонскийдин «Айыл коммунист жаштары үчүн саясий окуу китеби»
- 1928 — М. И. Тайшиндин «Саясат таануу» (Ыбырай Тойчиев менен бирге)
Тарыхый мааниси
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Токчоро Жолдошев:
- кыргыз элинин алгачкы билимдүү интеллигенттеринин бири
- кыргыз адабиятындагы алгачкы сынчылардын бири
- журналистика жана котормо тармагында пионер
- сабатсыздыкты жоюу жана агартуу иштерине чоң салым кошкон
Колдонулган адабият
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- Зияш Бектенов. Замандаштарым жөнүндө эскерүү. Бишкек: «Адабият», 1992.