Казакстандын туусу
| Казакстан | |
|
| |
| Бекитилген |
6-июнь 1992-жыл |
|---|---|
| Колдонууга |
|
| Пропорция |
1:2 |
| Желектин автору | |
| Мурунку желеги | |
|
| |
| Пропорция |
1:2 |
|
| |
| Пропорция |
1:2 |
 Казакстан Республикасынын мамлекеттик туусу Викиказынада | |
.svg)
;_Flag_of_Kazakhstan_(1991–1992)_(reverse).svg)
Казакстан Республикасынын мамлекеттик туусу (каз. Қазақстан Республикасының мемлекеттік туы, Qazaqstan Respublikasynyñ Memlekettık tuy) — Казакстан Республикасынын расмий мамлекеттик символдорунун бири[1]. Туу көгүлтүр түстөгү тик бурчтуу кездемеден турат. Ортосунда 32 нуру бар күндүн сүрөтү жайгашып, анын астында калкып учкан бүркүт тартылган, ал эми туу сабы жагында улуттук оймо-чийме түшүрүлгөн. Туунун туурасы менен узундугунун катнашы — 1:2.
Туу көз карандысыздык алынгандан көп өтпөй, 1992-жылы кабыл алынган. Конкурстун жыйынтыгында сүрөтчү Шакен Ниязбековдун долбоору жеңүүчү болуп тандалган. Конкурска Казакстандан, КМШ өлкөлөрүнөн, Монголиядан, Германиядан, Түркиядан жана башка көптөгөн мамлекеттерден сүрөтчүлөр катышкан[2].
Желек
[түзөтүү | булагын түзөтүү]
Казакстан Республикасынын туусунун автору — дизайнер, сүрөтчү жана Казакстандын эмгек сиңирген искусство ишмери Шакен Ниязбеков. Алгач туунун бетиндеги оймо кызыл түстө болгон[3].
«Казакстан Республикасынын мамлекеттик туусу жөнүндө» мыйзам 1992-жылдын 4-июнунда кабыл алынган жана ага Нурсултан Назарбаев кол койгон[4].
Геральдика принциптерине ылайык, күн байлык менен молчулукту, жашоо менен күчтү символдоштурат. Ошондуктан өлкөнүн туусундагы күн алтын буудай машагы түрүндө берилген — бул жыргалчылыктын жана бакубат жашоонун белгиси. Казакстандын мамлекеттик символикасында күндүн сүрөтү анын жалпы адамзаттык баалуулуктарга берилгендигин жана жаш мамлекеттин дүйнөнүн бардык өлкөлөрү менен өнөктөштүккө жана кызматташтыкка ачык болгон жаратуучу күчүн билдирет.
Бүркүттүн образы — байыртан бери көптөгөн элдердин гербдеринде жана тууларында колдонулуп келген негизги геральдикалык белгилердин бири. Бул образ адатта бийликтин, кең пейилдүүлүктүн жана көрөгөчтүктүн символу катары кабыл алынат.
Казакстан Республикасынын 2001-жылдын 23-январындагы «Казакстан Республикасындагы жергиликтүү мамлекеттик башкаруу жана өз алдынча башкаруу жөнүндө» мыйзамынын 39-3-беренесинин 6-пунктуна жана өкмөттүн 2013-жылдын 18-октябрындагы №1106 «Жергиликтүү коомчулуктун өзүнчө жыйындарын өткөрүүнүн типтүү эрежелерин бекитүү жөнүндө» токтомуна ылайык, райондук маслихат төмөнкүлөрдү белгилеген: бүркүттүн образы евразиялык көчмөндөрдүн дүйнө таанымында өзгөчө орунду ээлейт жана алардын түшүнүгүндө эркиндик жана берилгендик, кайраттуулук жана баатырдык, энергия менен ниеттин тазалыгы сыяктуу түшүнүктөр менен айкалышат. Алтын бүркүттүн сүрөтү жаш эгемендүү мамлекеттин дүйнөлүк цивилизациянын бийиктиктерине умтулуусун чагылдырат.
Казак оймо-чиймеси ар түрдүү форма менен сызыктардын гармониясын билдирип, элдин ички дүйнөсүн ачып көрсөтүүнүн көркөм каражаты болуп саналат.
Туунун толук сүрөттөлүшү «Казакстан Республикасынын мамлекеттик туусу. Жалпы техникалык шарттар» аттуу документте берилген (Казакстандын мамлекеттик стандарты тарабынан казак жана орус тилдеринде чыгарылган).
СТ РК 988—2007 стандартына ылайык, Казакстан Республикасынын мамлекеттик туусундагы символдордун сүрөттөлүшү жана жайгашуусу төмөнкү схемага ылайык сакталууга тийиш[5]:
Желектин түсүнүн калыптары
[түзөтүү | булагын түзөтүү]«Казакстан Республикасынын мамлекеттик туусу. Жалпы техникалык шарттар» аттуу документке ылайык, Казакстан Республикасынын мамлекеттик туусунда төмөнкү түстөр колдонулат[5]:
| Желектин түсүнүн калыптары | Көгүлтүр | Алтын түсү |
|---|---|---|
| Pantone | 3125U | 102U |
| RGB(Hex) | 0-171-194
(#00ABC2) |
255-236-45
(#FFEC2D) |
| CMYK | 94 % — 0 % — 19 % — 0 % | 0 % — 0 % — 100 % — 0 % |
Асман сымал көк түс чынчылдыкты, тазалыкты, ишенимдүүлүктү, кемчиликсиздикти билдирет. Мындан тышкары, көк түс түрк маданиятында терең символдук мааниге ээ. Байыркы түрктөр асманды деп эсептешип, алардын көк туусу ата-бабаларга берилгендикти туюндурган.
Казакстан Республикасынын мамлекеттик туусунда көк түс ачык асманды, тынчтыкты жана бакубатчылыкты билдирет, өлкөнүн бүтүндүгүн символдойт[6].
Тарыхый желектер
[түзөтүү | булагын түзөтүү]
Казак хандыгынын желеги
Алаш автономиялуу облусунун желеги
Алаш автономиялуу облусунун желеги
Кокон автономиялуу облусунун желеги
Түркестан АССРинин желеги (1919-1921)- Түркестан АССРинин желеги (1921-1923)
Казак АССРинин желеги
Казак ССРинин желеги (1937—1940)
Казак ССРинин желеги (1940—1953)
Казак ССРинин желеги (1953—1991)
1991-жылдагы Урал окуялары учурунда активисттер тарабынан колдонулган Казакстан Республикасынын расмий эмес желеги.
Казак ССРинин желеги Казакстан Республикасынын желеги катары балкасыз, ороксуз жана жылдыздарсыз
1992-жылдын 4-июнунда Нурсултан Назарбаев тарабынан сунушталган Казакстандын желеги
Казакстандын желегинин 1992-жылдын 6-июнундагы версиясы.
.svg)
.svg)
_Autonomy.svg)
.svg)
.svg)
Булактар
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- ↑ Закон Республики Казахстан от 04.06.1992 № 1372-XII «О Государственном флаге Республики Казахстан»(жеткиликсиз шилтеме).
- ↑ Тарихи тұлғалар. Танымдық — көпшілік басылым. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. — Алматы. «Алматыкітап баспасы», 2009. ISBN 978-601-01-0268-2
- ↑ Флаги Казахстана-VEXILLOGRAPHIA. vexillographia.ru.
- ↑ Закон Республики Казахстан от 04.06.1992 № 1372-XII «О Государственном флаге Республики Казахстан»(жеткиликсиз шилтеме).
- 1 2 Flag of Kazakhstan Official Measurements
- ↑ Государственные символы Республики Казахстан (орусча).