Казактар (калкы)

Wikipedia дан
Казактар
Valihanov.jpg Nursultan nazarbayev.jpg Рымбаева, Роза.jpg
Жалпы саны

17,000,000 (саны)

Негизги калкы бар аймактар
Казакстан — 11,000,000
Тил(дер)и
Казак
Дин(дер)и
Сунна Ислам

Казактар (қаз. қазақтар /qɑzɑqtɑr/; ед. қазақ /qɑzɑq/) – Казакстандын байыркы жана негизги калкы. Казактар кыргызча билет түшүнөт. Калк саны 16 500 000 млн. адам. Тили - казак тили. Казак тили ногой, каракалпак тилдерине жакын. Казактар Казакстанда 10 458 000, Кытайда 1 597 000, Өзбекстанда 1 700 000, Орусияда 753 962, Моңголияда 200 000, Түркменстанда 98 000, Кыргыстанда 33 198, Иранда 5-6 000. Turk22.jpg

Жазуу[оңдоо | булагын оңдоо]

Казак жазуусу бирнече жолу өзгөрүшкө учурады. 1929-жылга чейин Казакстанда казак араб графикасы колдонулган. 20-кылымдын башында Ахмет Байтурсунаалы казак фонетикасына негизделген араб-фарсы алиппесин колдонулган. Азыр да Кытайда иште. 1929-жылдан 1940-жылга чейин латын графикасы колдонулуп, 1940-жылдан бүгүнкү күнгө чейин кирилл ариби колдонулууда. Түркия менен Батыш өлкөлөрдөгү казактар ар түрдүү латын жазуусунда негизделген ариптерди колдонушат.

Латын жазуусу (ana tili) Араб жазуусу Кирил жазуусу
Barlyq adamdar tuwmysynan azat źäne qadir-qasijeti men quqyqtary teń bolyp dünijege keledi. Adamdarǵa aqyl-parasat, ar-oźdan berilgen, sondyqtan olar bir-birimen tuwystyq, bawyrmaldyq qarym-qatynas źasawlary tijis. بارلىق ادامدار تۋمىسىنان ازات جانە قادىر-قاسيەتى مەن كۇقىقتارى تەڭ بولىپ دۇنيەگە كەلەدى. ادامدارعا اقىل-پاراسات، ار-وجدان بەرىلگەن، سوندىقتان ولار ءبىر-بىرىمەن تۋىستىق، باۋىرمالدىق قارىم-قاتىناس جاساۋلارى ءتيىس. Барлық адамдар тумысынан азат және қадір-қасиеті мен кұқықтары тең болып дүниеге келеді. Адамдарға ақыл-парасат, ар-ождан берілген, сондықтан олар бір-бірімен туыстық, бауырмалдық қарым-қатынас жасаулары тиіс.

Сырткы шилтемелер[оңдоо | булагын оңдоо]