Кара-Эдил
Кара-Эдил | |
|---|---|
| башк. Ҡариҙел | |
 | |
| Мүнөздөмө | |
| Узундугу | 918 км |
| бассейндин аянты | 53 100 км² |
| Суу чыгымы | 388 м³/с |
| ОМСР | 10010200812111100020106 |
Кара-Эдил (башк. Ҡариҙел) же Үпү (башк. Өфө)— Орол жана Орол аймагындагы, Челеби жана Свердловск облустарындагы жана Башкыртстандагы дарыя, Ак-Эдил дарыясынын оң жана эң чоң куймасы[1][2].
Гидрологиясы
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Анын узундугу 918 км, ал эми бассейнинин аянты 53 100 км². Орточо жылдык чыгымы 388 м³/с, максималдуу агым ылдамдыгы 3740 м³/с, ал эми минималдуу агым ылдамдыгы 55 м³/с. Ал октябрь айынын аягында - декабрь айынын башында тоңуп, апрель-май айларынын башында эрийт. Ал негизинен кар менен азыктанат.
Ал Орол-Тоо тоо кыркасындагы Жүрмө тоосунун түндүк-чыгыш капталынан башталып, Челеби облусундагы Кара-Баш шаарынан 5 км түндүк-батышта жайгашкан Үпү көлүнөн агып чыгат.
Жогорку агымында Үпү тоолуу жана жарым тоолуу дарыя болуп саналат, ал жапыз тоолордун жана жарлардын жанынан кууш өрөөндө агып өтөт. Ай дарыясына кошулган жерден төмөн карай дарыя жарым тоолуу дарыяга айланат. Бул жерде чакан моторлуу кемелер жүрөт, бирок фарвей ийри-буйру жана көп учурда күтүлбөгөн тайыз жерлерге ээ.
Кара-Эдил айылынын астында Павловск суу сактагычынын арткы агымы башталып, 100 километрге созулган. Павловск ГЭСинин дамбасынын астында дарыя толуп агып, терең жана тез агып, кумдуу көлдөрдү жана жайылма көлдөрдү пайда кылат. Карст бассейнде өнүккөн (атап айтканда, Араслановское карст кени, Шемаха карст кени жана башкалар).
Ал Кузнецов жарым аралынын жанындагы Үпү шаарындагы Ак-Эдил дарыясына куят. Пугачев көпүрөсү курулганга чейин дарыянын эки бутагы бар болчу: экинчиси Кузнецовское арткы агымы аркылуу өткөн.