Кетте-Коргон

Шаар Кетте-Коргон Тарыхы жана Географиясы Калкы Сандык идентификаторлор

Кетте-Коргон (өзб. Kattaqoʻrgʻon) — Өзбекстандын Самаркан облусундагы шаар.

Тарыхы

XII кылымда талкаланган байыркы Рабинжан шаары азыркы шаардын аймагында жайгашкан, ал эми анын жанында байыркы Кушания шаары да жайгашкан. Кетте-Коргондо жана анын айланасында алгачкы христиан дооруна таандык салтанаттуу очоктор, жез эритүүчү мештер жана көптөгөн идиш-аяктар да табылган.

Азыркы Кетте-Коргон (анын эң эски бөлүгү, "эски шаар") XVII кылымдын акыркы чейрегинде (1683-1684) негизделген.

Уламышта Суфи Аллаяр курулуш аянтын тандап, шейхке бата алуу үчүн барганы айтылат. Бирок Фархад-аталык агасынын кайтып келишин күтпөй, дөбөнүн үстүнө чоң чеп кура баштаган.

Кайтып келгенден кийин Суфи Аллаяр дөбөнүн үстүндө чоң шаарды көрүп, баары ансыз башталганына ачууланып, Гузар бейге кетип, ал жерде 1721-жылы каза болгон.

Бул жерден конуш Кетте-Коргон деп аталып калган, бул өзбекче "улуу чеп" дегенди билдирет. Алгач Фархад-аталык өзү үй-бүлөсү жана кызматчылары менен бул жерде жашаган. Кийинчерээк туугандары жана уруулаштары Фархад-аталыкты өздөрүнүн бектери катары таанып, дөбөгө жана анын жанына отурукташа башташкан. Убакыттын өтүшү менен конуш кеңейген; дөбөгө дубал менен курчалган жаңы жээк курулуп, чеп Урдой деп аталып калган.

19-кылымда Кетте-Коргондо бир медресе жана бир нече ондогон мечиттер болгон. Калкынын курамында өзбектер, арабдар, тажиктер, жөөттөр, цыгандар жана башкалар болгон. А. Вамберинин айтымында, эмираттагы эң мыкты өтүкчүлөр Кетте-Коргондо жашаган.

Цитаделден көрүнүш. 19-кылым

Каттакурган дээрлик төрт бурчтуу курулган, төрт дарбазасы бар: түштүк тарабында Самаркан-Дарбаза, чыгышында Айдар-Чабан-Дарбаза, түндүгүндө Базар-Дарбаза жана батышында Букар-Дарбаза. Шаардын борборунда цитадель болгон.

1868-жылы Букар эмирлиги жеңилгенден кийин, Кетте-Коргон Орусия империясынын курамына кирген (караңыз: Орус империясынын Орто Азиялык ээликтери). Ал Самаркан облусундагы райондук шаар статусуна ээ болгон. Заманбап булактарда шаар көп учурда Кятты-Курган деп аталган.

Улуу Ата Мекендик согуш учурунда Гомель аскердик жөө аскерлер мектеби Кирсановдон Кетте-Коргонго көчүрүлгөн.

1946-жылы суу сактагычты куруу учурунда жер астындагы лабиринт камералары түрүндө, жакшы ойлонулган желдетүүсү жана көптөгөн чопо ызы-чуусу бар чоң зороастризм көрүстөнү табылган.

Географиясы

Кетте-Коргон Зарапшан өрөөнүндө, Самаркандан 76 км түндүк-батышта жайгашкан. Бул Ташкен-Каган линиясындагы темир жол станциясы. Шаардын түштүгүндө "Өзбек деңизи" деп аталган Кетте-Коргон суу сактагычы жайгашкан.

Калкы

2009-жылдагы калкынын саны 76 500 адамды түзгөн. Ал Самаркан облусундагы экинчи чоң жана эң көп калкы бар шаар (Самаркандан кийин) жана аймактык карамагындагы төрт шаардын бири.

Жылы	1970	1991	2009	2017
Калкы	44 000	59 600	76 500	80 000

Экономикасы

Кетте-Коргондогу базар

Шаарда май жана май заводу, бир нече заводдор (Хлопкомаш, пахта тазалоочу завод, кирпич заводу жана сүт заводу), эт жана ун кайра иштетүүчү заводдор, ошондой эле жылуулук жана электр станциясы жайгашкан.

Көркөм керамика өндүрүшү уюштурулуп, Кетте-Коргон тыт жибек көпөлөктөрүн өстүрүүчү завод (гран) жана вольфрамды байытуу жана кайра иштетүүчү завод ("Ингички металз" БИ) да иштеп жатат.

Билим берүүсү

Кетте-Коргондо медициналык, педагогикалык жана пландоо-экономикалык колледждер, ошондой эле Самаркан чет тилдер институтунун 2-академиялык лицейи бар.

2021-жылы Кетте-Коргондо СамМУнун филиалы ачылган.

Маданияты

Шаарда "Мажидий" өзбек драма театры иштейт. 1970-жылы Кетте-Коргон тергөө изоляторунда "Жолдуу мырзалар" (тагыраагы, Жалган профессор, Хмыр жана Косойдун жолугушуусунун эпизоду) тасмасы тартылган.