Колдонуучунун баарлашуулары:Renamed user bc73af129befa3d22c1e610e10c35e1b
Тема кошууСАЛАЗАР АНТОНИУ ДИ
[булагын түзөтүү]Антониу ди Оливейра Салазар (1889–1970) — Португалиянын мамлекеттик ишмери жана 1932-жылдан 1968-жылга чейин өлкөнү башкарган диктатор. Ал "Жаңы мамлекет" (Estado Novo) деп аталган авторитардык режимдин негиздөөчүсү катары белгилүү. 1. Бийликке келиши Салазар кесиби боюнча экономика профессору болгон. 1928-жылы Португалия терең каржылык кризиске батканда, ал Финансы министри болуп дайындалган. Ал кыска убакыттын ичинде өлкөнүн бюджетин калыбына келтирип, чоң кадыр-баркка ээ болгон. 1932-жылы ал Премьер-министр болуп дайындалып, иш жүзүндө өлкөнүн жалгыз башкаруучусуна айланган. 2. "Estado Novo" (Жаңы мамлекет) режими Салазардын башкаруусу төмөнкүдөй өзгөчөлүктөр менен мүнөздөлгөн: Улутчулдук жана Консерватизм: Ал "Кудай, Ата Мекен жана Үй-бүлө" деген ураанды карманган. Авторитаризм: Саясий партияларга тыюу салынган (бир гана өкмөттүк партиядан башка). Цензура киргизилип, ПИДЕ (PIDE) деп аталган жашыруун полиция түзүлгөн. Изоляция: Ал Португалияны тышкы дүйнөнүн таасиринен (өзгөчө коммунизмден жана либерализмден) коргоого аракет кылган. 3. Тышкы саясат жана Колониялар Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда Салазар Португалиянын бейтараптуулугун сактап калган. Бирок согуштан кийин башка Европа өлкөлөрү өздөрүнүн колонияларына көз карандысыздык бере баштаганда, Салазар Ангола, Мозамбик жана Гвинея-Бисау сыяктуу африкалык колонияларын берүүдөн баш тарткан. Бул узакка созулган кандуу колониялык согуштарга алып келген. 4. Бийликтен кетиши жана өлүмү 1968-жылы Салазар кокустан жыгылып, мээсине кан куюлгандыктан мамлекетти башкарууга жөндөмсүз болуп калган. Анын ордуна Марселу Каэтану келген. Бирок Салазарга анын бийликтен кеткенин айтышкан эмес; ал өмүрүнүн акырына чейин (1970-жылга чейин) өзүн дагы деле премьер-министрмин деп ойлоп жашаган. Тарыхый баа Бүгүнкү күндө Португалияда Салазарга болгон көз караш ар түрдүү: Бир тарап аны өлкөнү экономикалык туруктуулукка алып келген жана согуштан сактап калган инсан катары көрүшөт. Экинчи тарап (көпчүлүк) аны адам укуктарын тепсеген, өлкөнү артта калтырган жана репрессиялык режим орноткон диктатор катары айыпташат. Салазардын режими ал өлгөндөн кийин, 1974-жылдагы "Гвоздикалар революциясы" натыйжасында толугу менен кулаган. 5. Салазардын экономикалык саясаты Салазар экономика профессору катары өлкөнү "катуу үнөмдөө" жана "тартип" аркылуу башкарган. Бюджеттин тең салмактуулугу: Ал бийликке келгенде Португалиянын тышкы карызы абдан көп болчу. Салазар мамлекеттик чыгымдарды кескин кыскартып, салыктарды көбөйтүү менен бюджетти дефицитсиз (пайда менен) чыгарган. Бул Салазардын каржылык керемети" деп аталган. Корпоративизм Ал капитализм менен коммунизмдин ортосундагы "үчүнчү жолду" тандаган. Иш берүүчүлөр менен жумушчулар мамлекеттин көзөмөлүндөгү "корпорацияларга" бириктирилген. Иш таштоолорго (забастовка) катуу тыюу салынган. Артта калуучулук: Салазар өлкөнүн индустриялашуусунан корккон, себеби жумушчу табы көбөйсө, алар революция жасашы мүмкүн деп эсептеген. Натыйжада, Португалия Европадагы эң кедей жана агрардык өлкө бойдон кала берген. Эскудонун туруктуулугу: Анын тушунда португал валютасы (эскудо) дүйнөдөгү эң туруктуу акчалардын бири болгон жана өлкөдө алтындын запасы абдан чоң топтолгон. 6. Колониялык саясат (Лузотропикализм) Салазар Португалияны колонияларысыз (Ангола, Мозамбик, Гвинея-Бисау, Гоа ж.б.) элестете алган эмес. Ал бул аймактарды "колония" эмес, "деңиздин ары жагындагы провинциялар" (провинциялар) деп атаган. Колониялык согуштар (1961–1974): 1960-жылдары Африка өлкөлөрү биринин артынан бири эркиндик алып жатканда, Салазар Португалиянын колонияларын курал менен кармап калууга аракет кылган. Бул бир эле учурда үч фронтто (Ангола, Мозамбик, Гвинея) согуш жүргүзүүгө алып келген. Экономикалык кесепети: Өлкөнүн бюджетинин 40% дан ашыгы согуш чыгымдарына жумшала баштаган. Бул экономиканы алсыратып, жаш жигиттердин өлкөдөн качып, Европанын башка өлкөлөрүнө (мисалы, Францияга) жумуш издеп кетүүсүнө себеп болгон. Изоляция: "Биз сыймыктануу менен жалгызбыз" (Proudly alone) деген ураанды колдонуп, Салазар БУУнун жана эл аралык коомчулуктун колонияларга эркиндик берүү талаптарын четке каккан. Жыйынтык Салазардын экономикасы "туруктуу, бирок кедей" болгон. Ал эми анын колонияларды бербөө өжөрлүгү Португалияны эл аралык деңгээлде жалгыз калтырып, акыры 1974-жылы аскердик төңкөрүшкө алып келген. Аскерлер согуштан чарчагандыктан, диктатураны кулатып, колонияларга эркиндик беришкен.