Кыргыз эли колдонгон жазуулар

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search

Кыргыз эли колдонгон жазуулар

Араб алфавити[оңдоо | булагын оңдоо]

Араб алфавитин кыргыздар революцияга чейин 1924-1928-жылдардын аралыгында колдонушкан. 1924-жылы Орто Азиядагы элдердин улуттук чек арасы бөлүнүп, Кыргыз автономиялуу облусу түзүлгөн. Ушул жылдарда араб алфавитине өзгөртүүлөр киргизилип, кыргыз тилинин тыбыштык өзгөчөлүгүнө ылыйык алфавиттин составына айрым тамгалар (э,ү) кошумчаланган, кээ бир артык баш тамгалар чыгарылган. Бирок араб алфавити кыргыз тилинин күн санап өсүшүн канаатандыра алган эмес. Кемчиликтери төмөнкүдөй: 1. Араб алфавитинин составында үндүү тамгалар,айрыкча ичке үндүүлөр жетишсиз болгон; 2. Бир эле тамга сөз башында, сөз ортосунда, сөз аягында ар түрдүү жазылган; 3. Араб алфавитинин оңдон солго карай жазылышы жазууну кыйындаткан; 4. Алфавиттин составындагы 24 тамга кыргыз тилинин тыбыштык өзгөчөлүгүнүн толук тейлей алган эмес жана башка.

Латын алфавити[оңдоо | булагын оңдоо]

Кыргыздар латын алфавитин 1928-1940-жылдардын аралыгында колдонушкан. Араб алфавити сыяктуу эле латын алфавитинин составындагы айрым тамгалардын жетишсиздигинен 1928-жылы кыбачы белгиси чыгарылып, ө, ү, ӊ, х, ф, в тамгалары киргизилген. 1930-жылы баш тамгалар, 1938-жылы орус тилинен кирген сөздөрдү тура жазуу үчүн Z(ж) тамгасы кабыл алынган. Латын алфавитинин төмөндөгүдөй кемчиликтери болгон. 1. Латын алфавити орус тилинен өздөштүрүлгөн жаны сөздөрдү, саясий-коомдук терминдердин тура жазылышын камсыз кыла алган эмес; 2. Бир эле сөз орус тилинде да,кыргыз тилинде да ар башка жазылган: sovet-совет, sovhoz-совхоз жана башка; 3. Бир эле республикада 2 алфавиттин (латын, орус) колдонулушу басма сөз иштерине кыйынчылык келтирген жана башка.

Орус алфавити[оңдоо | булагын оңдоо]

Орус алфавитин 1941-жылдан бери колдонуп келе жатабыз. 1940-жылдын декабрында эмгекчилердин каалолорун толук эске алып, Кыргыз ССР Жогорку Советинин Сессиясы латын алфавитинен орус графикасынын негизинде түзүлгөн жаны алфавитке өтүүнү чечти. Орус алфавитиндеги бардык тамгалар кабыл алынып, анын тамгаларынын окулушундагы жалпы эрежелери сакталган.