Магуба Гусейновна Сыртланова

Магуба Гусейновна Сыртланова (орусча: Магуба Гусейновна Сыртланова, татарча: Мәгүбә Хөсәен кызы Сыртланова, башкырча: Мәғүбә Хөсәйен ҡыҙы Сыртланова) — советтик аскер учкучу, Улуу Ата-Мекендик согушка катышкан. Гвардиянын улук лейтенанты. Советтер Союзунун Баатыры (1946).

Өмүр баяны

Балалык жана жаштык чактары

Магуба Сыртланова 1912-жылы 15-июлда Орус империясынын Өфө губерниясындагы Бәләбәй шаарында татар үй-бүлөсүндө төрөлгөн.

1927-жылы орто билимин аяктагандан кийин, ал Казан шаарындагы Химия факультетине тапшырган. Бирок, чоң агасы менен Өзбекстан ССРына көчүп кетүүгө аргасыз болгондуктан, окуусун бүтүрө алган эмес. Кыскача көчүп келгенден кийин:

• 1929-жылдын декабрынан 1930-жылдын январына чейин Кокон шаарында телеграф оператору болуп иштеген.

• Андан кийин Маргалаң шаарындагы жибек фабрикасында иштеп, кийинчерээк ал жерде комсомолдун катчысы болгон.

• 1932-жылдан баштап Тбилисиде иштеген.

1931-жылы ал Ташкент шаарында топограф кесибине окуп, андан кийин жарандык аба флотунун Борбор Азия бөлүмүндө талаа иштерин аткарган. Ленинградда окуусун уланткандан кийин, «Аэрофлоттун» Борбор Азия аймактык башкармалыгына улук топограф болуп дайындалган.

1933-жылдын январында Балашов учуу мектебине кирип, теориялык даярдыктан өткөн, бирок ошол эле жылдын октябрында эч кандай түшүндүрмөсүз чыгарылган. Көңүлүн чөктүрбөстөн, Тбилисиде учак механиги болуп иштеп, акырында учууну үйрөнүү кыялын ишке ашырган.

1935-жылы жергиликтүү Тбилиси учуу клубунун курсун бүтүргөндөн кийин, ошол эле мектепте учуу боюнча инструктор болуп иштеген.

• 1936-жылдын январынан 1937-жылдын январына чейин Тбилиси планеризм мектебинде сабак берген.

• Планеризм мектебинен кеткенден кийин, Тбилиси аэроклубуна кайтып келип, 1941-жылы июлда согуш башталаарга чейин 156 учкучту даярдаган.

• 1941-жылы Тбилиси аскердик авиациялык мектебин бүтүргөн.

Улуу Ата-Мекендик согуш (1941-1945)

Германия Советтер Союзуна басып киргенден кийин, ал Тбилиси шаарынын аскер комиссариаты тарабынан чакырылган. Башында Тбилисиде сабак берүүнү уланткан, анткени ал иштеген учуу клубу 26-аскердик авиациялык учкучтар мектебине айланган.

Ось мамлекеттеринин аскерлери 1942-жылдын сентябрында Кавказга жакындап, чоң аймактык ийгиликтерге жетишкенден кийин (Кавказ салгылашын караңыз), мектеп жабылышка аргасыз болгон. Андан соң ал Закавказье фронтундагы медициналык эскадрильяда кыскача учуу командири болуп кызмат өтөп, андан кийин 1942-жылдын ноябрында 588-түнкү бомбалоочу авиациялык полкко кошулган.

Аялдардан түзүлгөн полк

Бул полк Марина Раскова негиздеген жана майор Евдокия Бершанская жетектеген, аялдардан түзүлгөн үч авиациялык полктун бири болгон. Полк техниктерден тартып учкучтарга чейин толугу менен эрктүү аялдардан туруп, көпчүлүгүнүн жашы жыйырмага чамалуу болчу. 1943-жылдын 8-февралында 588-түнкү бомбалоочу полк «Гвардиялык» наамын алып, 46-гвардиялык түнкү бомбалоочу авиациялык полк деп аталган. Бир аздан кийин ал 1943-жылы Таман жарым аралындагы катуу аба салгыштарында көрсөткөн мыкты көрсөткүчтөрү үчүн сыйлыктуу «Таман» атына ээ болгон.

Салгылашуулар жана эрдиктери

1942-жылы декабрда полкко келгенден кийин, ал өзүн ишенимдүү, максаттуу жана ийгиликтүү учкуч катары тез эле тааныткан. Фронтко кеч келип калгандыктан, салгылашуу тажрыйбасы салыштырмалуу аз болгонуна карабастан, ал учкучтан учуу командирине чейин көтөрүлгөн. Бул анын согушка чейин полк колдонгон эски биплан «Поликарпов По-2» учагын учурган чоң тажрыйбасына байланыштуу болгон.

Согуштун аягында ал эскадрильянын командиринин орун басары даражасына жеткен. Бул эрдиктери үчүн ал Советтер Союзунун Баатыры наамына көрсөтүлүп, 1946-жылдын 15-майында бул наамга татыктуу болгон.

Согуштан кийинки мезгил

Сыртланова 1945-жылдын октябрында демобилизацияланганга чейин Аскер-аба күчтөрүндө, Польшада жайгашып турган.

1945-жылдын декабрынан 1948-жылдын январына чейин Тбилисиге кайтып келип, жарандык аба флотунун башкармасы болуп иштеген.

Ал Максим Федорович Бабкинге турмушка чыгып, Светлана жана Наталья аттуу эки кыздуу болушкан.

Согуштан кийин М. Г. Сыртланова Татарстандын борбору — Казан шаарында жашаган. 1951-жылдан 1962-жылга чейин ал «Электроприбор» заводунда контролёр болуп иштеген.

Ал узакка созулган оорудан кийин 1971-жылы 1-октябрда 59 жашында каза болуп, Казандагы татар көрүстөнүнө коюлган.

Сыйлыктары жана наамдары

• Советтер Союзунун Баатыры («Алтын Жылдыз» медалы, №8261; 1946-ж. 15-май)

• Ленин ордени (1946)

• Кызыл Туу ордени – эки жолу (1943, 1945)

• 2-даражадагы Ата Мекендик согуш ордени (1944)

• Кызыл Жылдыз ордени (1944)

• «Кавказды коргогону үчүн» медалы (1944)

• «Варшаваны бошоткону үчүн» медалы (1945)

• «1941-1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согушта Германияны жеңгени үчүн» медалы (1945)

• «1941-1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштагы Жеңиштин 20 жылдыгы» медалы (1965)

• Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгына арналган «Аскердик кайраты үчүн» медалы

• «ССРС Куралдуу Күчтөрүнүн 50 жылдыгы» медалы

Эстелик

Магуба Сыртланованын эрдиги түбөлүккө калтырылып, анын ысымы төмөнкү жерлерге берилген:

• Бәләбәй шаарында (Башкыртстан): көчөгө жана шаардын 2-сандуу мектебине анын ысымы берилип, бюсту коюлган.

• Казан шаарында (Татарстан): көчөгө жана шаардын 52-сандуу гимназиясына анын ысымы берилип, бюсту коюлган.