Мары вилаяты
| Мары вилаяты Mary Welaýaty | |
|---|---|
| Вилаят | |
| Калыптарда илмек бар:Калып:Multiple image | |
 Түркмөнстандын картасында Мары вилаяты | |
| Өлкө | Калып:Өлкө желеги/Turkmenistan |
| Борбору | Мары |
| Area | |
| • Total | 87 150 km2 (33 650 sq mi) |
| Population (2022-жылкы каттоо) | |
| • Total | 1,613,386 |
| • Density | 19/km2 (48/sq mi) |
| Website | maryhakimlik.gov.tm/tm |
Мары вилаяты Түркмөнстандагы беш вилаяттын бири. Ал өлкөнүн түштүк-чыгышында жайгашып, Ооганстан менен чектешет. Борбору — Мары шаары. Аянты 87 150 km2 (33 650 sq mi), калкынын саны 1 613 386 адамды түзөт (2022-жылкы каттоо).[1][2] Калктын орточо тыгыздыгы 1 км²-ге 15 адамды түзөт, бирок эң өнүккөн оазистерде бул көрсөткүч 150–200 адамга жетет.
2000-жылы Мары вилаяты Түркмөнстандын калкынын 23%ын, иштегендердин жалпы санынын 19%ын, айыл чарба өндүрүшүнүн (наркы боюнча) 26%ын жана өлкөнүн жалпы өнөр жай өндүрүшүнүн 21%ын түзгөн.[3] Аймактын өнөр жайына жаратылыш газын казуу (Галкыныш газ кени), электр энергиясын иштеп чыгуу, текстиль, килем токуу, химиялык жана тамак-аш өнөр жайы кирет. 2001-жылы ал Түркмөнстандын электр энергиясын иштеп чыгуунун 74%ын жана жаратылыш газын казуунун 26%ын камсыз кылган.[4]
Мары вилаятындагы айыл чарбасы провинциянын борбору аркылуу чыгыштан батышка карай өткөн Каракум каналы жана түштүктөн түндүккө карай Ооганстандан агып кирген Мургаб дарыясы аркылуу сугарылат. Провинциянын түндүк бөлүгү Борбордук Азиянын түштүк чөл экорегионунда жайгашканы менен, түштүк бөлүгү мисте жана чөл өсүмдүктөрү өскөн саванна менен мүнөздөлөт, ал Бүткүл дүйнөлүк жаратылыш фонду тарабынан Бадхыз-Карабил жарым чөлү деп классификацияланган.[5]
Байыркы Мерв, ЮНЕСКОнун Бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине кирген, Мары вилаятынын негизги археологиялык борбору болуп саналат. Бул байыркы Улуу Жибек жолундагы эң жакшы сакталган оазис шаарларынын бири.[6]
Мары вилаятынын борбору — Мургаб дарыясы менен Каракум каналынын кесилишинде жайгашкан Мары шаары. Башка ири шаарлары: Байрамалы, Ýolöten (Иолотань) жана Ооганстан менен чек арадагы Серхетабат.
Демография
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Мары вилаятынын улуттук курамынын таблицасы (2022)
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Таблица: [7]
| Этнос | Жалпы | Шаарда | Айылда | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Калк саны | % | Калк саны | % | Калк саны | % | |
| Түркмөндөр | 1,485,844 | 92.10% | 376,386 | 91.21% | 1,109,458 | 92.40% |
| Белуждар | 85,384 | 5.29% | 2,840 | 0.69% | 82,544 | 6.88% |
| Орустар | 14,995 | 0.93% | 14,319 | 3.47% | 676 | 0.06% |
| Өзбектер | 6,676 | 0.42% | 6,299 | 1.53% | 377 | 0.03% |
| Азербайжандар | 6,336 | 0.40% | 5,509 | 1.34% | 827 | 0.07% |
| Оогандар | 2,325 | 0.15% | 184 | 0.05% | 2,141 | 0.18% |
| Армяндар | 2,148 | 0.13% | 2,109 | 0.51% | 39 | 0.00% |
| Татарлар | 1,641 | 0.10% | 1,481 | 0.36% | 160 | 0.01% |
| Казактар | 722 | 0.05% | 471 | 0.11% | 251 | 0.02% |
| Күрттөр | 377 | 0.02% | 230 | 0.06% | 147 | 0.01% |
| Украиндер | 355 | 0.02% | 319 | 0.08% | 36 | 0.00% |
| Лезгиндер | 153 | 0.00% | 142 | 0.03% | 11 | 0.00% |
| Каракалпактар | 21 | 0.00% | 19 | 0.00% | 2 | 0.00% |
| Корейлер | 20 | 0.00% | 17 | 0.00% | 3 | 0.00% |
| башка улуттар | 1,671 | 0.10% | 1,435 | 0.34% | 236 | 0.02% |
| Жалпы | 1,617,352 | 100% | 1,445,046 | 100% | 172,306 | 100% |
Булактар
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- ↑ Turkmenistan: Regions, Major Cities & Towns - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information.
- ↑ Statistical Yearbook of Turkmenistan 2000–2004, National Institute of State Statistics and Information of Turkmenistan, Ashgabat, 2005.
- ↑ Social-economic situation of Turkmenistan in 2000, National Institute of State Statistics and Information of Turkmenistan, Ashgabat, 2001, pp. 137–138 Калып:In lang.
- ↑ Social-economic situation of Turkmenistan in 2001, National Institute of State Statistics and Information of Turkmenistan, Ashgabat, 2002, pp. 107–109 Калып:In lang.
- ↑ Калып:NatGeo ecoregion
- ↑ Bonneville, Patrick and Hemono, Philippe. 2006. The World Heritage. Bonneville Connection, Quebec
- ↑ .