Нодир девонбеги медресеси

Нодир девонбеги медресеси

Нодир Девонбеги медресеси (өзб. Nodir devonbegi madrasasi) — бул Бухарадагы архитектуралык эстелик. Аны Бухара ханы Имамкули хандын визири болгон Нодир девонбеги (Нодир мирзо Тогай ибн Султан) курдурган (1622—1623-жылдары). Нодир девонбеги медресеси Бухаранын эски шаар бөлүгүндө жайгашкан. Ал Лаби-Хауз ансамблинин чыгыш бөлүгүндө орун алган. Азыркы күндө медресе Өзбекстандын материалдык жана маданий мурасынын кыймылсыз мүлк объекттеринин улуттук тизмесине киргизилген.

Тарыхы

Нодир девонбеги медресеси Бухара хандыгында бийлик кылган Аштарханиддер династиясынын өкүлү Имамкули хандын доорунда, 1622—1623-жылдары Нодир девонбеги тарабынан курулган. Медресе 71 кужрадан турган жана Мулла Шамсиддин гузарында жайгашкан. Изилдөөчү окумуштуу Абдусаттор Жуманазаров бул медресеге тиешелүү бир катар вакуф документтерин (кайрымдуулук мүлктөрүнүн документтерин) изилдеп, медресе тууралуу маалыматтарды келтирген. Аталган медресенин ишмердүүлүгүнө байланыштуу эки вакуф документи сакталып калган. Вакуф документтеринин бири Бухара эмири Амир Шахмураддын учурунда көчүрүлгөн. Бул вакуф документи 1642-жылы 17-июлда расмийлештирилген. Вакуф документинде мындай маалымат айтылат: "Хазрети Тагай Абдуллахан кыска убакыттын ичинде Бухарадагы Саррафан гузарынын чыгыш тарабында бышкан кыштан жана таштан мечит, эки кабаттуу медресе жана хауз (суу сактагыч) курдурган" — деп жазылган. Нодир Девонбеги медресесинде 1 мударрис (окутуучу) сабак берген, анын жылдык маянасы 500 тенгени жана 100 ман (болжол менен 400 кг) данды түзгөн. Мударрис студенттерге фуру фикх, усул сыяктуу илимдерден сабак берген.

Медресенин ишмердүүлүгүнө байланыштуу экинчи вакуф Бухара эмири Амир Хайдардын доорунда, 1810-жылы декабрь айында расмийлештирилген. Нодир Девонбеги медресесине тиешелүү айрым архивдик документтер сакталып калган, ага ылайык медреседе муфтий сабак берген, анын жылдык маянасы 2600 таңганы түзгөн.

Учурда медресенин короосунда туристтер үчүн улуттук музыка жана фольклордук спектаклдер өткөрүлүп келет. Мындан тышкары, медреседе кол өнөрчүлүк устаканалары да иштеп жатат.

Архитектурасы

Алгач кербен сарай катары курулуп, кийин хандын чечими менен медресеге айландырылган. Ошондуктан, анда медреселерге мүнөздүү болгон айван (терраса), мечит жана чоң дарсхана (окуу залы) жок. Короо айланасы төрт тарабынан эки кабаттуу кичинекей кужралар менен курчалган. Кужраларга оюм-чийимдүү эшиктер, ал эми эшиктердин үстүндөгү тобадонго (терезенин үстүнкү кичинекей тешиги) торчолор орнотулган. Короого бышкан кыш төшөлгөн. Башкы фасады аянтка караган. Анын алдында хауз бар. Пештагы өзүнчө эле салтанаттуу жана асемдүү. Андагы өсүмдүк сымал оймо-чийимдердин арасында күнгө умтулуп бараткан уламыштагы хумо кушунун жана кийиктин оттоп жүргөн сүрөтү кош кындуу кооздуктар менен ачык боёктордо чагылдырылган. Четтерине жана жазуусуна арабча жазуулар жазылган. Бурчтук колоннасы бурама сымал. Пештагынын эки тарабындагы эки кабаттуу, үчтөн терең аркалуу пешайван (арка алдындагы кире бериш) өзгөчө көрк берип жасалгаланган. Бурчтарындагы эки гүлдөстө (декоративдик мунара) аркалардагы оймо-чийимдер менен өз ара айкалышкан.

Медресенин планы 52x49 м, короосу 34x30 м. Нодир девонбеги медресеси бир нече жолу оңдолуп, анын күмбөздөрү, аркалары жана дубалдарындагы нымдуулук кетирилип, бузулган хужралары кайра тикеленген. Самарканддык жана Бухаралык устаттардын аракети менен башкы фасад кайрадан жалтыратылган.