Писарев, Дмитрий Иванович

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search

Писарев Дмигрий Иванович (2(14). 10. 1840, Знаменьский кыш., азыркы Липецкий обл. -4(16). 7. 1868, Дуббельн, азыркы Латыш ССРиндеги Юрмала шаарынын бир бөлүгү, Петербургга коюлган) - орус публицисти жана адабият сынчысы, материалист философ, революциячыл демократ. Дворян үй-бүлөдөн.

Петербург университетин бүткөн (1861). 1859-66-жылдары журналдарда иштеген. Самодержавиени кулатууга үндөгөн легалсыз макаласы үчүн 1862-66-жылдары түрмөдө жаткан. Эмгектеринин көбүн ошоңдо жазган. «19-кылым схоластикасы» (1861) аттуу туңгуч эмгегинде эле эмгекчилерге жан тарткан ойлор айткан. Өлкөдө революциянын күчөшү, революциячыл демократиялык лагерь менен жакындашы Писаревдин саясий аң-сезимин кыйла өйдөлөткөн. Социализм маселелери Писаревдин «Эмгек тарыхынын очерки» (1863), «Көрөбүз!» (1865), «Генрих Гейга» (1867) деген макалаларында иштелет. Писарев 60-жылдардагы кырдаалга караганда революция жасаш мүмкүн эмес деп эсептеп, коомду кайра куруу ишинде илимге негизги роль таандык деген. Мунусу Писаревдин революциячыл демократиялык жолдон четтешине алып келген («Эски мырзачылык», 1868). Ошондой болсо да Писарев «жумушчу маселеси» революциячыл жол менен радикалча чечилет деген ишенимде жүргөн («Тарыхый эскиздер» (1864), «Мектеп жана турмуш» (1865), «Француз дыйканы 1789-жылы» (1868) деген макалалар, идеализмди жаш динди катуу сындап, табият илимдерин, дарвинизмди пропагандалаган. Адабий чыгармачылыгынын башталышында асылдыктын объективдүү маңызын тааныган эмес, искусстводогу мазмундун мааниси менен коомдук маселелердин ролун кийинчерээк гана жактай баштаган. Тургеневдин, Гончаровдун, Писемскийлердин романдарын жогору баалаган. Бирок бир кезде агартуучулук ишке ашкере көнүл оодарып жибергенинен Писаревдин искусство элдин билим алышына кедерги болот деп, Белинскиңдин эстетикалык көз караштарына каршы чыккан жерлери да бар. Анткен менен Писаревдин адабият сыны боюнча эмгектери учурдун маанилүү коомдук маселелерин курч коё билген жалындуу революциячыл публицистиканын мыкты үлгүлөрүнөн.

Колдонулган адабияттар[оңдоо | булагын оңдоо]

Журналистика энциклопедиясы. 1-том. Түз., А.А. Джапанов –Б., 2016. – 360б. ISBN 978-9967-19-414-4