Рамалла

Рамалла
Өлкө	Палестина
Провинция	Рамалла жана Эль-Бира
Координаттар	31°53′49″ с. ш. 35°12′06″ в. д.HGЯO
Шаар башчысы	Исса Кассис
	Тарыхы жана Географиясы
Негизделген күнү	XVI кылым
Биринчи белгиленген	1995
Аянты	16,3 км²
Борборунун бийиктиги	847 м
Убакыт аралыгы	UTC+02:00
	Калкы
Калкы	43 880 адам (2024)
Жыштыгы	2 692 адам/км²
Улуттук курамы	палестин арабдары
Диний курамы	мусулмандар, христиандар
	Сандык идентификаторлор
Телефон коду	02 29
Почта индекси	P600-P609
Сайты	http://www.ramallah.ps/; (ар.) (англ.)

«Рамла» менен адаштырбаңыз.

Рамалла, Рамаллах (ар. رام الله‎, евр. רמאללה)^[1] — Иордан дарыясынын Батыш жээгинин борбордук бөлүгүндөгү, Эль-Бирага чектеш палестина шаары. Иерусалимден 13 км түндүк тарапта жайгашкан..

1993-жылдан бери Осло келишимдеринин негизинде түзүлгөн Палестина автономиясынын административдик борбору болуп саналат. 2013-жылы Палестина автономиясынын төрагасы Махмуд Аббас чыгарган жарлык менен «Палестина мамлекети» деп кайра аталып, жарым-жартылай таанылган мамлекет макамына ээ болгон.

Калкы — 43 880 адам (2024). Болжол менен калктын жарымын христиан-арабтар, экинчи жарымын мусулман-арабтар түзөт.

Тарыхы

Б.з.ч. XIV—XI кылымдарда бул аймакта Библияда жазылганн Рама (Раматаим-Цофим) атылышындагы эл отурукташкан аймак жайгашкан деп болжолдонот. Ал убакта азыркы Рамалла жайгашкан аймак Израилдин руханий борборлорунун бири болгон. Бул аймакта Шамвил (Самуил) пайгамбар туулган.

Байыркы шаар Сихемден Иерусалимге кеткен маанилүү стратегиялык жолдун боюнда, ошондой эле Иордан өрөөнүн Жээктеги түздүк менен байланыштырган Иудей тоолорун кесип өткөн жолдон курулган.

Рамалладагы христиан үй-бүлөсү (1905-жыл)

Азыркы шаар жергиликтүү элдин маалыматтары боюнча XVI кылымдын ортосунда Трансиордан аймагынан көчүп келген араб-христиан үй-бүлөсү тарабынан негизделген.

1948-жылы 1947–1949-жылдардагы Араб-Израиль согуш маалында Рамалланы Трансиордания басып алган^[2].
1967-жылы Алты күндүк согуштан кийин шаарды Израил аскерлери ээлеген^[3].
1993-жылы «Осло келишимдеринин» алкагында Рамалла Палестина автономиясына өткөрүлгөн.
2002-жылдын май айында «Коргоо дубалы» операциясы аяктагандан кийин израиль аскерлери Рамалладан чыгарылган.
2004-жылы Рамаллада Ясир Арафаттын сөөгү жерге берилген.
2005-жылы Рамалланын мэри болуп саясий жактан нейтралдуу христиан аял шайланган.

Географиясы жана климаты

Рамалла шаары Иордан дарыясынын Батыш жээгинде жайгашкан, деңиз деңгээлинен орто эсеп менен 880 метрдей бийиктиктеги Иудей тоолорунун борбордук бөлүгүндө орун алган Палестинанын административдик борбору болуп эсептелет. Географиялык жактан ал Иерусалимден болжол менен 10-13 километр түндүк тарапта жайгашып, бул анын саясий жана экономикалык маанисин арттырган негизги факторлордун бири. Шаардын аянты 16,3 км² чамасында, ал эми түндүк тарабында ал Эль-Бира шаарына дээрлик кошулуп кетет, ошондуктан бул эки шаар көбүнчө бир агломерация катары каралат жана Палестинанын Рамалла жана Бира провинциясынын борборун түзөт. Рамалланын климаты Жер Ортолук деңизинин субтропикалык климатына кирет, бирок тоолуу аймакта жайгашкандыгынан улам, анын климатына Негев чөлү жана Жер Ортолук деңизи таасир этет. Жалпысынан, шаарда жайы кургак жана ысык, ал эми кышы жылуу жана жаан-чачындуу болот. Салыштырмалуу бийиктикте жайгашкандыгына байланыштуу түнкүсүн абанын температурасы күндүзгүгө караганда бир топ төмөн болуп, декабрь-январь айларында кар да жаашы мүмкүн. Рамалла Палестинанын Батыш жээгиндеги борбордук бөлугүнүн негизги шаарларынын бири болуп, өзүнүн бийик жайгашуусу менен айырмаланып, курчап турган аймактарга салыштырмалуу жагымдуураак климаттык шарттарга ээ.

Рамалланын аба ырайы
Көрсөткүч	Үчт	Бир	Жал	Чын	Буг	Кул	Тек	Баш	Аяк	Тог	Жет	Беш	Жыл
Абсолюттук максимум, °C	24	26,2	31,5	34	37,3	39,4	37,5	39,8	40	35	29,6	27,4	40
Орточо максимум, °C	11,8	13,1	16,5	20,7	24,7	26,9	28,4	28,7	27,2	24,5	19	14,1	21,3
Орточо температура, °C	9	10,2	12,7	6,6	20	21,9	24,1	23,7	22,3	20,1	15,3	10,7	17,2
Орточо минимум, °C	6,9	7,5	9,6	12,7	15,9	18,1	19,6	19,8	18,6	16,8	13	8,8	13,9
Абсолюттук минимум, °C	−2	−1,4	−0,6	2,8	8,5	11,4	14,8	16	14	6	3	−0,6	−2
Жаан-чачын нормасы, мм	79,5	72,2	70,1	59,1	57,7	62,8	63,0	74,0	72,4	68,9	69,5	77,7	68,9
Булак: Palestinian Meteorological Department

Экономикасы

Рамалла — Палестина автономиясынын расмий административдик борбору. Ошондуктан бул жерде эл аралык уюмдардын штаб-квартирлары жана ар кандай мамлекеттердин дипломатиялык өкүлчүлүктөрү жайгашкан. Экинчи Интифада Аль-Аксы куралдуу козголоңу аяктагандан кийин өткөрүлгөн көптөгөн эл аралык сүйлөшүүлөр, кеңешмелер жана региондун экономикасын колдоого багытталган гуманитардык инвестициялар шаардыктардын экономикалык мүмкүнчүлүгүн кыйла жогорулаткан.

XXI кылымдын биринчи он жылдыгынын соңунда Рамаллада курулуш секторунун өсүшү байкалып, жылдык өсүү 8% деңгээлине чейин жеткен. Мындай экономикалык өсүү биринчи кезекте, саясий туруктуулуктун сакталуусу жана эл аралык инвестициялардын үзгүлтүксүз болушу менен байлантуу. Рамалланын экономикасынын жанданышы жумуш табуу кыйыныраак болгон башка палестин шаарларынын тургундарын да ушул өзүнө тартууда. 2002–2010-жылдар аралыгында Рамалланын аймагындагы курулуштардын аянты 5 эсеге кеңейген^[4].

2010-жылга карата, Рамалла Палестина автономиясына караштуу аймактардын ичинен экономикалык жана саясий активдүүлүктүн башында болгон. XXI кылымдын башындагы шаарда биринчи класстагы батирлер, престиждүү кварталдар жана беш жылдыздуу мейманканалар курулган. 2010-жылы жүздөн ашык палестин ишкерлери Иерусалимдин чыгыш бөлүгүнөн Рамаллага көчөрүн жарыялашкан, анткени бул жерде салыктар төмөн, кардарлар көп эле.