Сауд риялы

Сауд риялы (кырг.)
	Saudi Riyal (аңгл.) ; Riyal saoudien (фр.)
	Коддор жана белгилер
ISO 4217 коддору	SAR (682)
Символдор	﷼ • .ر.س • SR
	Жүгүртүү чегарасы
Эмитент	Сауд Арабиясы
	Туунду жана параллелдүү бирдиктер
Бөлчөктүү	Халал (1⁄100)
	Жүгүртүүдөгү банкноттор жана монеталар
Монеталар	1,5, 10, 25, 50, 100 халал 1 жана 2 риял
Банкноттор	5, 10, 50, 100, 200 жана 500 риял
	Тарыхы
Киргизилди	1928-жыл
	Банкноттор жана монеталар өңдүрүшү
Эмиссиялык борбор	Сауд борбордук банкы
	www.sama.gov.sa
	Курстар 10 Апрель 2015-жылга көрсөтүлгөн
1 KGS	= 0,0585 SAR
1 USD	= 3,75 SAR
1 EUR	= 3,964 SAR
1 GBP	= 5,484 SAR
1 JPY	= 0,03112 SAR
	Курстар ЭВФ, ЕББ жана КРУБ маалыматтары боюнча автоматтык түрдө жаңыртылып турат.
	2023-жылдык инфляция
Инфляция	1,7 % (сентябрь)
	Сауд риялы Уикиказынада

Сауд риялы — Сауд Арабия падышалыгынын расмий акча бирдиги. ISO 4217 стандарты боюнча тамга коду — SAR, сандык коду — 682. Расмий белгиси — SR, эмитенти — Сауд борбордук банкы. Бир сауд риалы 100 халалдан турат.

Тарыхы

Араб жарым аралында, азыркы Сауд Аравиясынын аймагында падышалык түзүлгөнгө чейин Осмон империясынын акча бирдиги жана негизинен Мария Терезанын талери колдонулган. Ошондой эле Индия рупийи да жүгүртүлгөн.

Сауд Арабия падышалыгы негизделгенден кийин, Сауд риалы расмий улуттук валюта катары киргизилген. Башында бул валютанын монеталары күмүштөн жасалган.

1950-жылдары мунай өндүрүшү өскөндөн кийин, риал алтынга байланган. Бул мамлекеттин экономикалык күчү өсүп жатканын көрсөткөн.

1986-жылы Сауд Арабиясы өз риалын АКШ долларынын курсуна байлоо чечимин кабыл алган. Бул курсту бекитүү $1 = 3,75 сауд риалына барабар деп белгиленген жана ал азыркыга чейин дээрлик өзгөрүүсүз колдонулуп келет. Бул режим негизинен өлкөнүн финансылык туруктуулугун жана мунай соодасынан түшкөн кирешенин туруктуулугун камсыз кылууга багытталган.

Азыр Сауд Арабиясы Валюталык кеңеш режиминде иштейт, бул өлкөнүн акча-кредит саясатын жөнгө салат. Бул режимде улуттук валютанын көлөмү тышкы валюталык резервдерге (негизинен доллар) толугу менен байланыштуу болот.

Монеталар

1928-жылга чейин жүгүртүүдө Мария Терезиянын талери жана англиянын алтын соверендери болгон. Күмүштөн жасалган риял 1928-жылдан тартып чыгарыла баштаган, бул монеталарда таза күмүштүн салмыгы 19,96 г болгон. 1936-жылдан тартып риялдагы күмүштүн салмагы 10,69 г чейин азалтылган. 1960-жылга чейин бир риял 22, кийин — 20 кершке бөлүнгөн^[2]. 1952-жылдын 22-октябрынан тартып Сауд Аравиясынын улуттук алтындан жасалган сауд соверени монеталары чыгарылып баштаган^[3]. Сауд соверенинин курамындагы алтын англия соверенинин курамындагы алтындын салмагына бараабар болгон (7,98805 г). Азыркы учурда монеталар күнүмдүк жашоодо дээрлик колдонулбайт, соода-сатык учурларда товар наркы риялга чейин тегеректелет^[4].

Банкноттор

Алгачкы Сауд Арабиясынын банкноттору 10 риал номиналында 1952-жылы ажыга барган зыяратчылар үчүн чыгарылган. Кийин жүгүртүүгө 1 жана 5 риял банкноттору киргизилген. Кийинки жылдары жалпысынан беш эмиссия жүргүзүлгөн^[5]. Ар бир жаңы банкнотто мамлекетти башкарган падышанын сүрөтү түшүрүлгөн^[6]^[7].


1953-1956-жылдардагы серия
Сүрөт		Номинал	Өлчөмү (мм)	Түсү	Сүрөттөөмөсү			Чыгарылган жылдары
Аверс	Реверс	Номинал	Өлчөмү (мм)	Түсү	Аверс	Реверс	Суу белгиси	Чыгарылган жылдары
		1	127×72	күрөң кызыл	Суэц каналынын шлюзу	Сауд Арбиясынын герби	«Haj Pilgrim Receipt» монограммасы	1956
		5	156×66	көк	дау	Сауд Арбиясынын герби		1954
		10	138×66	жашыл	Сауд Арбиясынын герби	Банкноттун алтын менен камсыздалгындагы жөнүндөгү араб, урду, перс, түрк жана малай тилдериндеги маалымат		1953
		10	173×78	жашыл	дау	Сауд Арбиясынын герби, номинал		1954
Сүрөттүн масштабы 1,0 миллиметрге 1,0 пикселди түзөт.

Биринчи серия


1961-жылдагы серия
Сүрөт		Номинал	Өлчөмү (мм)	Түсү	Сүрөттөөмөсү			Басып чыгарылгын датасы	Колдонуудан чыгарылган датасы
Аверс	Реверс	Номинал	Өлчөмү (мм)	Түсү	Аверс	Реверс	Суу белгиси	Басып чыгарылгын датасы	Колдонуудан чыгарылган датасы
		1	128×62	күрөң	Арафат тоосу	Сауд Арбиясынын герби	Сауд Арбиясынын герби	1961-жыл 15-июнь	1971-жыл 24-июнь
		5	157×66	көк	Масмак чеби
		10	165×70	жашыл	Эки дау кайыгы жана Жидда порту
		50	170×78	кызгылт	Мунай секиси
		100	176×86	кызыл	Сауд Арабиясынын Мажлисинин алдындагы аянт
Сүрөттүн масштабы 1,0 миллиметрге 1,0 пикселди түзөт.

Экинчи серия


1966-жылдагы серия
Сүрөт		Номинал	Өлчөмү (мм)	Түсү	Сүрөттөөмөсү			Чыгарылган жылдары
Аверс	Реверс	Номинал	Өлчөмү (мм)	Түсү	Аверс	Реверс	Суу белгиси	Чыгарылган жылдары
		1	128×62	кызгылт көк	Сауд Арабиясынын Тышкы иштер министрлигинин Жиддадагы имараты	Сауд Арбиясынын герби	Сауд Арбиясынын герби	1966
		5	146×66	жашыл	Даммам аэропорту	Даммамдагы деңиз порту
		10	158×70	боз	Аль-Харам мечити	Мечиттин жанындагы колоннада
		50	170×78	күрөң	Сауд Арбиясынын герби	Финиковая ферма
		100	176×82	кызыл	Падыша сарайы	Мунай өнөр жайы
Сүрөттүн масштабы 1,0 миллиметрге 1,0 пикселди түзөт.

Үчүнчү серия (Фейсал доору)


1976-жылдагы серия
Сүрөт		Номинал	Өлчөмү (мм)	Түсү	Сүрөттөөмөсү			Чыгарылган жылдары
Аверс	Реверс	Номинал	Өлчөмү (мм)	Түсү	Аверс	Реверс	Суу белгиси	Чыгарылган жылдары
		1	130×65	күрөң	Файсал II падышанын портрети, Жабал аль-Нор тоосу	Дахран аэропортунун үстүнөн учуп бара жаткан Lockheed L-1011 TriStar учагы	Падыша Фейсал II	1977
		5	152×70	жашыл	Файсал II падышанын портрети, сугат каналы	Жизандагы ГЭСтин суу сактагычы
		10	164×74	кызгылт көк	Файсал II падышанын портрети, мунай платформасы	мунай иштетүүчү завод
		50	176×76	кочкул жашыл, күрөң	Файсал II падышанын портрети, Масджид ан-Набави	Масджид ан-Набави		1976
		100	182×86	көк	Абдул Азиз падышанын портрети, Аль-Харам мечити	Аль-Харам мечити		1976
Сүрөттүн масштабы 1,0 миллиметрге 1,0 пикселди түзөт.

Төртүнчү серия (Фахд доору)


1983-1984-жылдардагы серия
Сүрөт		Номинал	Өлчөмү (мм)	Түсү	Сүрөттөөмөсү			Чыгарылган жылдары
Аверс	Реверс	Номинал	Өлчөмү (мм)	Түсү	Аверс	Реверс	Суу белгиси	Чыгарылган жылдары
		1	134×62	саргылтым	Фахд и байыркы монета	Гүлдөр	Падыша Абдель-Азиз II	1984
		5	145×66	кызгылт көгүш	Фахд жана дау	мунай иштетүүчү завод		1983
		10	150×68	саргылт	Фахд жана чепилдин дубалы	Пальма		1983
		20	152×70	сары, жашыл	Падыша Абдель Азиз, Куба мечити (Медина)	Жабаль аль-Нур		1999
		50	155×70	жашыл	Фахд, Асканын куполу мечити	Аль-Акса мечити		1983
		100	160×72	көгүш, саргылтым	Фахджана Мухаммед пайгамбардын мечити	Мухаммед пайгамбардын мечити		1984
		200	163×74	сары, жашыл	Падыша Абдель Азиз, Куба мечити (Медина)	Эр-Рияддагы Аль-Масмак сарайы		1999
		500	166×74	кызгылт көк	Падыша Абдель Азиз, Кааба	Аль-Харам мечити		1983
Сүрөттүн масштабы 1,0 миллиметрге 1,0 пикселди түзөт.

Бешинчи серия (Абдалла доору)

2007-жылдын май айында Сауд Арабиясы жаңы акча эмиссиясын жүргүзгөн. Жүгүртүүгө 1, 5, 10, 50, 100 жана 500 риялдык банкноттор чыгарылган. Жаңы купюраларда падыша Абдалланын сүрөтү жайгаштырылган. Бирок мурдагы 500 риялдык банкнот өзгөртүүсүз калган. Эски банкноттор жаңы акчалар чыгарылган сайын жүгүртүүдөн акырындап алынган.^[8]

2007-жылдагы серия^[9]
Сүрөт		Номинал	Өлчөмү (мм)	Түсү	Сүрөттөөмөсү		Суу белгиси	Басып чыгарылгын датасы
Аверс	Реверс	Номинал	Өлчөмү (мм)	Түсү	Аверс	Реверс	Суу белгиси	Басып чыгарылгын датасы
		1	133×63	ачык жашыл	VII кылымдагы алтын динар; Абдалла ибн Абдул-Азиз Аль Сауд	Борбордук банктын имараты	Падыша Абдалла, номинал	31-декабрь 2007
		5	145×66	кызгылт көк	Мунай иштетүүчү завод; Абдалла ибн Абдул-Азиз Аль Сауд	Аль-Жубайл портундагы танкер жана мунай терминалы		2007-жыл июль
		10	150×68	күрөң	Аль-Мораба падыша сарайы; Абдалла ибн Абдул-Азиз Аль Сауд	Абдул-Азиздин тарыхый борбору		2007-жыл июль
		50	155×70	кочкул жашыл	Асканын куполу мечити; Абдалла ибн Абдул-Азиз Аль Сауд	Иерусалимдеги Аль-Акса мечити		2007-жыл 21-май
		100	160×72	кызыл	Масжид ан-Набави мечитинин жашыл куполу; Абдалла ибн Абдул-Азиз Аль Сауд	Масжид ан-Набави мечити		2007-жыл 21-май
		500	166×74	көгүш	Кааба; Абдул-Азиз ибн Абдуррахман Аль Сауд	Аль-Харам мечити		2007-жыл сентябрь

Салман доору

2016-жылдын 26-декабрында Сауд Арабиясынын борбордук банкы падыша Салман ибн Абдул-Азиз Аль Сауддун сүрөтү түшүрүлгөн жаңы сериядагы банкнотторду чыгарган. Бул сериянын номиналдары 2007-жылкы сериядагыдай эле, бирок 1 риял номиналындагы купюра чыгарылган эмес. 500 риялдык банкнотто Сауд Арабиясынын негиздөөчүсү Абдул-Азиз ибн Абдуррахман Аль Сауддун сүрөтү жайгаштырылган. 2020-жылдын 4-октябрында алгачкы 5 риял номиналындагы полимер банкнота, ошондой эле G20га мүчө мамлекеттерге арналган 20 риялдык купюра чыгарылган^[10]. 2021-жылдын 25-апрелинде Vision 2030 программасынын беш жылдыгына арналган 200 риялдык банкнота жүгүртүүгө чыгарылган^[11].

2016-жылдагы серия
Сүрөт		Номинал	Өлчөмү (мм)	Түсү	Сүрөттөөмөсү		Суу белгиси	Басып чыгарылгын датасы
Аверс	Реверс	Номинал	Өлчөмү (мм)	Түсү	Аверс	Реверс	Суу белгиси	Басып чыгарылгын датасы
		5	145×66	кызгылт көк	Руб-эль-Хали чөлүндөгү мунай иштетүүчү завод; падыша Салман	Гүлдөр	Падыша Салман, номинал	26-декабрь 2016-жыл
		5 (полимер)					Сауд Арбиясынын герби	26-октябрь 2020-жыл
		5 (полимер)					Сауд Арбиясынын герби	2024
		10	150×68	күрөң	Чеп; падыша Салман	Эр-Рияддын панорамасы	Падыша Салман, номинал	26-декабрь 2016-жыл
		20	152×70	зайтун сымал жашыл	Падыша Салман	G20 мүчө өлкөлөрүнүн картасы		4-октябрь 2020-жыл
		50	155×70	жашыл	Асканын куполу мечити; падыша Салман	Иерусалимдеги Аль-Акса мечити		26-декабрь 2016-жыл
		100	160×72	кызыл	Масжид ан-Набави мечитинин жашыл куполу; падыша Салман	Масжид ан-Набави мечити		26-декабрь 2016-жыл
		200	160×74	боз	Падыша Абдул-Азиз	Правительственное здание Каср аль-Хукм, Эр-Рияд	Падыша Абдул-Азиз, номинал	25-апрель 2021-жыл
		500	166×74	көгүш	Кааба; падыша Абдул-Азиз	Аль-Харам мечити, Меке	Падыша Абдул-Азиз, номинал	26-декабрь 2016-жыл

Валюта курсунун режими

Сауд Арабиясы улуттук валютасынын курсун кармап туруу үчүн Валюталык кеңеш режимин колдонот жана риялдын курсу АКШ долларына 3,75:1 курсу менен байланган^[12]. Банктардагы алмашуу курстары расмий курстан бир аз гана айырмаланат: сатып алуу 3,74 жана сатуу болжол менен 3,77. 2007-жылдын сентябрында өлкө өз валютасынын курсун АКШ долларына байлоодон баш тартуу ниетин жарыялаган^[13]. Кийинчерээк бул пландары ишке ашкан эмес^[14].

Базардагы курсу

Google Finance (.../SAR):	KGS USD EUR GBP JPY CHF
Yahoo! Finance (.../SAR):	KGS USD EUR GBP JPY CHF
XE.com (.../SAR):	KGS USD EUR GBP JPY CHF
OANDA.com (.../SAR):	KGS USD EUR GBP JPY CHF

Булактар

Тышкы шилтемелер

مهام البنك المركزي السعودي

[1] Inflation Rate (англ.).

[2] Нумизматический словарь

[3] Нумизматический словарь. РИЯЛ

[4] Saudipedia. Timeline of the Saudi Currency

[5] Saudi Central Bank. The Historical Framework of the Currency of Saudi Arabia

[6] Through the Hands of Time: Seven Decades Evolution of the Saudi Riyal

[7] Saudipedia. Royal Family

[8] Саудовская Аравия выпускает новые банкноты

[9] The Fifth Issue.

[10] Saudi Central Bank. SAMA introduces the Five Riyal denomination made of polymer ... and it will start circulating on October 5th

[11] Saudi Riyal History, Features & Facts

[12] International Monetary Fund. Saudi Arabia: 2011 Article IV Consultation—Staff Report; Public Information Notice on the Executive Board Discussion

[13] Газета.ru. Откажемся от доллара: Саудовская Аравия угрожает США

[14] Lenta. Саудовская Аравия отказалась обваливать доллар

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

Азия валюталары
Араб жарым аралы	Бахрейн динары · Йемен риалы · Катар риалы · Кувейт динары · БАЭ дирхамы · Оман риалы · Сауд риялы
Жакынкы Чыгыш	Жаңы Израиль шекели · Иордан динары · Ирак динары · Иран риалы · Ливан фунту · Сирия фунту · Түрк лирасы
Орто Азия	Кыргыз сому · Казак теңгеси · Тажик сомониси · Түркмөн манаты · Өзбек суму
Түштүк Азия	Ооганстан афганиси · Бангладеш такасы · Бутан нгултруму · Индия рупийи · Мальдив руфиясы · Непал рупийи · Пакистан рупийи · Шри-Ланка рупийи
Түштүк Кавказ	Орусия рубли (Абхазия апсары · Түштүк Осетия зарини) · Грузия лариси · Азербайжан манаты · Армения драмы
Түштүк-Чыгыш Азия	Кытай юаны (Гонконг доллары · Макао патакасы · Жаңы Тайвань доллары (Тайвань доллары)) · Моңгол төгрөгү · Орусия рубли · Жапон иенасы · Түштүк Корея вону · Түндүк Корея вону
Чыгыш Азия	Бруней доллары · Вьетнам донгу · Индонезия рупийи · Камбожа риели · Лаос кипи · Малайзия ринггити · Мьянма кяты · Сингапур доллары · Тайланд баты · Филиппин песосу
Башка валюталар	«Ислам мамлекетинин» динары