Темир жолдор боюнча кызматташтык уюму

 

Темир жолдор боюнча кызматташтык уюм
орус. Organisation for Cooperation between Railways
Штаб-квартира:	Польша, Варшава
Жетекчилери
Төрага	Мирослав Антонович
Негизделген
Негизделген	28.06.1956

Темир жолдор боюнча кызматташтык уюму, ОСЖД (англ. Organisation for Cooperation between Railways, OSJD) — эл аралык уюм. Ал 1956-жылдын 28-июнунда Болгариянын София шаарында темир жол транспортуна жооптуу министрлердин жыйынынын сессиясында төмөнкү өлкөлөрдүн катышуусу менен түзүлгөн: Болгария  Эл Республикасы, Венгрия Эл Республикасы, Германия Демократиялык Республикасы, Кытай Эл Республикасы, Корея Эл-Демократиялык Республикасы, Монголия  Эл Республикасы, Польша Эл Республикасы, Румыния Эл Республикасы, Советтик Социалисттик Республикалар Союзу, Чехословакия Республикасы.

2025-жылдын ноябрь айына карата, ОСЖД Европанын жана Азиянын 30 өлкөсүн бириктирет. 4 темир жол компаниясы байкоочу макамына ээ, ал эми темир жол ишмердүүлүгү менен түздөн-түз байланышкан 38 фирма жана уюм ОСЖДнын кошулган ишканасы макамын алып жүрөт.

ОСЖДнын темир жолдорунун жалпы эксплуатациялык узундугу 340 миң чакырымга жетет. Жалпы аянты 37,5 млн чарчы километрден ашкан жана калкы 2 млрддан көп болгон ОСЖДга мүчө өлкөлөрдө темир жол транспорту жылына орточо 4 млрд жүргүнчүнү жана 5,5 млрд тонна жүктү ташыйт.

Тарыхы

Эл аралык багытта жүргүнчүлөрдү жана жүктөрдү ташууну камсыздоо үчүн бирдиктүү укуктук жана экономикалык нормаларды түзүү зарылдыгы 50-жылдардын башында эл аралык каттамдарда жүргүнчүлөрдү жана жүктөрдү ташууну жөнгө салуучу биринчи негизги документтердин тексттерин иштеп чыгууга алып келген. Атап айтканда:

• Темир жолдор аркылуу түз эл аралык каттамда жүргүнчүлөрдү жана жүктөрдү ташуу жөнүндө Макулдашуу (МПС) жана Макулдашууга Тейлөө инструкциясы;
• Темир жолдор аркылуу түз эл аралык каттамда жүктөрдү ташуу жөнүндө Макулдашуу (МГС) жана Макулдашууга Тейлөө инструкциясы;
• Темир жолдор аркылуу түз эл аралык каттамда жүргүнчүлөрдү, багажды жана товар-багажды ташуу тарифтери;
• Темир жолдор аркылуу түз эл аралык каттамда жүктөрдү ташуу жөнүндө Макулдашууга катышкан өлкөлөрдүн аймагы аркылуу транзиттик жүктөрдү ташуу үчүн Бирдиктүү транзиттик тариф;
• Эл аралык каттамда вагонлорду өз ара пайдалануу эрежелери (ППВ);
• МПС жана МГС Макулдашуулары боюнча эсептешүү эрежелери.

Бул келишимдер, эрежелер жана тарифтер Албания Эл Республикасынын, Болгария Эл Республикасынын, Венгрия Эл Республикасынын, Германия Демократиялык Республикасынын, Польша Эл Республикасынын, Румыния Социалисттик Республикасынын, Советтик Социалисттик Республикалар Союзунун жана Чехословакия Социалисттик Республикасынын темир жолдору тарабынан кабыл алынып, 1951-жылдын 1-ноябрында күчүнө кирген.

1953-жылы Москвада жана 1955-жылы Берлинде бул Макулдашууларга катышкан темир жолдордун кезектеги жыйындары өткөн. Бул жыйындардын жыйынтыгында жогоруда көрсөтүлгөн макулдашуулардын, тарифтердин жана эрежелердин тексттери түп-тамырынан кайра каралып, өзгөртүлгөн. Ошондой эле макулдашуулар жаңы аталыштарды алып, тиешелүүлүгүнө жараша СМГС (жүк ташуу боюнча) жана СМПС (жүргүнчү ташуу боюнча) деп атала баштаган; мындан тышкары, бул Макулдашууларга катышуучулардын саны кыйла көбөйгөн.

МПС жана МГС (кийинчерээк СМПС жана СМГС) иштерин алып баруу милдети Польшанын мамлекеттик темир жолдоруна жүктөлгөн, алар бул функцияны аткаруу үчүн МПС–МГС иштери боюнча Башкаруу бюросун (БУД) түзүшкөн.

Убакыт өткөн сайын темир жолдордун ортосундагы кызматташтык өнүгө берди. Жүргүнчүлөрдү жана жүктөрдү ташуу көлөмү кыйла өстү, мындан тышкары, кызматташууну темир жол ишинин башка тармактарына да жайылтуу зарылчылыгы пайда болду. Айрыкча техникалык, илимий-изилдөө, долбоорлоо-конструктордук жана экономикалык тармактарда кызматташуунун мааниси жогорулады.

Бирок темир жолдор арасында илимий-техникалык кызматташууну өнүктүрүү жана эл аралык темир жол каттамдарын кеңейтүү зарылчылыгы кызматташуунун үзгүлтүксүз өсүшүн камсыздоого тийиш болгон жаңы уюмдук формаларды түзүүгө алып келди. Мунун натыйжасында темир жол транспорту тармагындагы кызматташтык үчүн жаңы уюмдук түзүлүштү жаратуу муктаждыгы пайда болду.

Ошентип, 1956-жылдын 23-июнунан 28-июнуна чейин Софияда темир жол транспортуна жооптуу министрлердин жыйыны өткөн, анда бир добуштан Темир жолдор боюнча кызматташтык уюмун (ОСЖД) түзүү чечими кабыл алынган. ОСЖДнын тарыхында бул жыйын Министрлер Кеңешинин биринчи сессиясы катары эсептелет. Жыйын СМПС жана СМГС Макулдашууларына катышкан темир жолдордун ортосундагы координация жана кызматташтыкты кеңейтүү маселелерин талкуулап, Темир жолдор боюнча кызматташтык уюмунун Негиздемесин кабыл алган жана БУДга Министрлер Кеңешинин иш жүргүзүү эрежелеринин долбоорун жана Ишкароочу.  

Мүчө өлкөлөр

1956 – ОСЖДнын мүчө өлкөлөрү (негиздөөчүлөр):

Албания, Болгария, ГДР, Кытай, КНДР, Монголия, Польша, Румыния, СССР, Чехословакия, Венгрия, Вьетнам

1966 - Куба

1990 - Германия Демократиялык Республикасы ОСЖДнын мүчө өлкөсү болууну токтотту

1992 - Россия СССРдин укуктук мураскери катары; Беларусь, Латвия, Литва, Молдова, Украина, Эстония

1993 - Чехословакиянын ордуна Чехия жана Словакия, Грузия, Азербайжан, Казакстан, Өзбекстан

1994 - Түркмөнстан

1995 – Кыргызстан, Тажикстан

1997-жыл - Иран

2014 - Афганистан

2018 - Корея Республикасы

2022 - Лаос

Максаттар жана милдеттер

Европа-Азия жүк ташуулары

ОСЖДнын негизги ишмердүүлүк багыттары төмөнкүлөрдү камтыйт:

• Эл аралык темир жол ташууларын, айрыкча Европа менен Азия ортосундагы каттамдарды өнүктүрүү жана оптималдаштыруу, анын ичинде айкалышкан ташууларды (комбинированные перевозки) камтуу;
• Эл аралык темир жол ташуулары боюнча макулдашылган транспорттук саясатты түзүү, темир жол транспорту жана ОСЖД ишмердүүлүгүнүн стратегиясын иштеп чыгуу;
• Эл аралык транспорттук укукту жакшыртуу, Эл аралык жүргүнчү ташуу боюнча макулдашуу (СМПС), Эл аралык жүк ташуу боюнча макулдашуу (СМГС) жана эл аралык темир жол ташууларына тиешелүү башка укуктук документтер боюнча иштерди жүргүзүү;
• Темир жол транспорту менен байланышкан экономикалык, маалыматтык, илимий-техникалык жана экологиялык маселелерди чечүүдө кызматташтык;
• Темир жол транспортунун башка транспорт түрлөрүнө салыштырмалуу атаандаштык жөндөмдүүлүгүн жогорулатууга багытталган чараларды иштеп чыгуу;
• Эл аралык темир жол ташууларынын мындан ары өнүгүшү менен байланышкан темир жолдорду эксплуатациялоо жана техникалык маселелер боюнча кызматташтык;
• Темир жол транспорту маселелери менен алектенген эл аралык уюмдар менен кызматташтык, анын ичинде айкалышкан ташууларды камтуу.

ОСЖДнын жетекчилиги

ОСЖД нын эң жогорку жетекчилик органы – Министрлер Кеңеши болуп саналат. Министрлер Кеңеши ОСЖД темир жолдорунун Генералдык директорлор конференциясынын (жауаптуу өкүлдөрүнүн) сунуштарын эске алуу менен, ОСЖДнын ишмердүүлүк багыттарына тиешелүү бардык маселелер боюнча өкмөт деңгээлинде чечимдерди карайт жана кабыл алат.

Темир жол ишканаларынын деңгээлинде жетекчилик органы – ОСЖД темир жолдорунун Генералдык директорлор конференциясы (жауаптуу өкүлдөр) (КГД) болуп саналат. Конференция темир жолдор жана темир жол ишканаларынын компетенциясына тиешелүү ОСЖДнын ишмердүүлүк багыттарына байланыштуу маселелер боюнча иштерди уюштурат жана чечимдерди кабыл алат.

Министрлер Кеңеши жана Конференция өз ишмердүүлүк чегинде ОСЖД нын жана анын аткаруучу органы – ОСЖД Комитетинин ишмердүүлүгүнө байланыштуу маселелер боюнча чечимдерди кабыл алышат, анын ичинде Уюмдун жумушчу жана башка органдарын түзүү, жумушчу органдардын милдеттерин жана иш программасын аныктоо маселелери да камтылган.

ОСЖД нын өзгөчөлүгү анын ичинде бир эле Уюмдун алкагында темир жол транспортуна жооптуу аткаруу бийлиги органдары менен темир жол компаниялары сыяктуу чарбалык субъекттер кызматташышат. Бул укук чыгаруу процесстерине катышкан ар кандай субъекттерди бир уюмга бириктирүүгө, андан кийин алардын ишке ашырылышын камсыздоого мүмкүндүк берет.

ОСЖДнын коридорлору

ОСЖД системасында 13 транспорттук коридор иштейт. Географиялык жактан алар Батыштан Чыгышка жана Түндүктөн Түштүккө чейин дээрлик бардык ОСЖД мүчө өлкөлөрүн камтыйт (см. схема 1). Алардын негизин 1996-жылы ОСЖД Европа менен Азия ортосундагы каттамдарда 13 негизги темир жол маршруту менен белгилегенде салган, бул маршрутар эки континенттин өлкөлөрү ортосунда жүргүзүлгөн жүк ташууларга негизделген.

1996-жылдан 2001-жылга чейин Уюм 13 коридордун географиялык, техникалык жана эксплуатациялык көрсөткүчтөрүн, техникалык жабдууларын талдап, инфраструктура жана чек аралар аркылуу өтүү боюнча маалыматтарды чогултуп, жүк ташуу технологиясын өркүндөтүүнүн жолдорун изилдеди. Бул иштин натыйжасында Европа менен Азиянын ортосундагы транспорттук коридорлор аркылуу эл аралык темир жол ташууларын өнүктүрүү үчүн ар тараптуу чаралар иштелип чыккан. Тийиштүү өлкөлөр бул коридорлорду өнүктүрүү боюнча «Түшүнүшүү Меморандумун» кол коюшкан, бул тиешелүү темир жол линияларын кайра уюштуруу жана модернизациялоо боюнча мамлекеттер тарабынан координацияланган аракеттердин негизин түзгөн.

Коридорлордун эффективдүү иштешин камсыз кылуу үчүн ар бир коридор боюнча темир жол коридорунун техникалык, эксплуатациялык жана коммерциялык өнүгүүсү багытында кызматташуу Меморандумдарына кол коюлган, кыймылды жана транспорттук коридорду өнүктүрүүнү жакшыртуу боюнча Комплекстүү пландар иштелип чыккан жана Техникалык-эксплуатациялык паспорттор даярдалган.

ОСЖДнын комитети

Темир жолдор боюнча кызматташтык уюмунун Комитети – Уюмдун аткаруучу органы болуп саналат. Ошондой эле ал ОСЖД нын бирден-бир туруктуу иштөөчү органы болуп эсептелет. Комитетке ОСЖД мүчөлөрү тарабынан жиберилген адистер кирет.

Өз милдеттерин аткаруу үчүн Комитет төмөнкү уюмдук түзүлүшкө ээ:

Темир жолдор боюнча кызматташтык уюму комитети
Комитеттин жетекчилиги	Төрага Төраганын орун басарлары Катчы
Министрлер Кеңешинин деңгээлиндеги жумушчу органдар	I Транспорттук саясат жана өнүгүү стратегиясы боюнча комиссия II Транспорттук укук боюнча комиссия
ОСЖД темир жолдорунун Генералдык директорлор конференциясынын (жауаптуу өкүлдөр) деңгээлиндеги жумушчу органдар	III Жүк ташуу боюнча комиссия; IV Жүргүнчү ташуу боюнча комиссия; V Инфраструктура жана жүрүүчү курамы боюнча комиссия. Коддоо жана информатика боюнча туруктуу жумушчу топ (ТЖТ) Каржы жана эсептешүү маселелери боюнча туруктуу жумушчу топ (ТЖТ)

Белгилүү тапшырмаларды аткаруу үчүн убактылуу жумушчу топтор жана башка эл аралык уюмдар менен биргелешкен жумушчу топтор түзүлөт.

ОСЖД Комитетинин башкы кеңсеси Польшада, Варшава шаарында жайгашкан.

ОСЖД комитетининин төрагалары

• 1957–1965 – Хенрик Дронжкевич
• 1976–1985 – Стефан Батковски
• 1985–1990 – Рышард Ставровски
• 1990–1998 – Анджей Голашевски
• 1998–2020 – Тадеуш Созда
• 2020-жылдан азыркы учурга чейин - Мирослав Антонович

Тышкы шилтемелер

• Расмий сайты