Фердинандея
Фердинандея ( итал. Ferdinandea ) — Сицилиядан 30 км түштүктө 1831-жылы июлда суу астындагы Эмпедокл вулканынын атылышынын натыйжасында пайда болгон жанар тоо аралы. Ал Сицилия менен Тунистин ортосундагы Жер Ортолук деңизде, Сицилия деңизинин Флегри талаалары (итал. Campi Flegrei del Mar di Sicilia) деп аталган активдүү вулканизм зонасында жайгашкан. Бул аймакта бир нече суу астындагы вулкандар жана Пантеллерия сыяктуу жанар тоо аралдары бар. Аралдын эгемендүүлүгүнө үч мамлекет: Британия, Франция жана Эки Сицилия Королдугу талашкан.
Жалпысынан арал 4-5 жолу пайда болуп, жок болгон. Арал жашаган эң узак убакыт 1831-жылдын июлунан 1832-жылдын январына чейин бир нече ай. Аралдын жээк сызыгынын максималдуу узундугу 4800 м, деңиз деңгээлинен бийиктиги 63 метрди түзгөн. Король Фердинанд IIнин атынан аталган. Азыркы учурда мурдагы аралдын деңиз тоосу салыштырмалуу тереңдиги 6 м болгон суюктукту түзөт.
Тарых
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Фердинандейдеги жанар тоонун активдүүлүгү Биринчи Пуни согушунда, андан кийин 17-кылымда байкалган .
Негизги жанар тоонун атылышы 1831-жылы июлда болгон. Жанар атылуудан мурун Шакка шаарында сейсмикалык активдүүлүк катталган. Күчтүү күкүрт жыты бардык аймакка тарагандан кийин, суунун үстүндө түтүн колонкасы жана кеме капитандарынын "деңиз желмогузу" жана бетинде сүзүп жүргөн өлүк балык жөнүндөгү окуялары жөнүндө кабарлар тарады. 17-июлга карата арал пайда болду, анын узундугу бара-бара айланып 4 кмден ашты. Толкундардын таасири астында тефрадан турган арал 1832-жылдын январында жууп кеткен. Экинчи жолу арал 1863-жылкы жанартоодон кийин пайда болгон, бирок көп өтпөй кайрадан деңизге сиңип кеткен.
1831-жылы пайда болгон аралга ким ээлик кылаары тууралуу талашка бир эле учурда үч кызыкдар тарап катышкан. Британдыктар биринчилерден болуп укуктарды талап кылып, ага "Грэм" (Грэм аралы) атын берип, Union Jack желегин көтөрүшкөн. Буга жооп кылып, падыша Фердинанд II "Этна" корветин бурбондордун ээлигине бекитүү үчүн аралга жөнөткөн. Акыркылары геолог Констан Превосттун образындагы француздар болгон, алар аралга келип, аны Юлия (Иле Жулия) аралы деп аташкан . Дипломатиялык талаш-тартыштар арал суу астында калганга чейин уланган.1987-жылы америкалык учактар тарабынан аймакты күзөтүү учурунда (Ливия менен болгон кагылышуудан кийин) учкучтар суу астындагы аралды Ливиянын суу астындагы кайыгы деп түшүнүшүп, ага тереңдик зарядын ташташкан .
2000-жылы Этна тоосунун айланасында сейсмикалык активдүүлүктүн кайра жанданышы аралдын кайрадан жер үстүнөн көтөрүлүшүн билдирген. Кырдаалдын мындай өнүгүшүндө чыр-чатактын уланып кетпеши үчүн,13-ноябрь 2000-жылы Сицилиялык суучулдар Бурбондордун тукумунан болгон Принц Чарльздын катышуусунда салмагы 150 кг болгон мрамор плитасын түшүрүп, анда "Бул жер бир кезде Фердинандея болгон жана Сицилия элине таандык болгон жана боло берет" деген жазуусу бар. ." Бирок, алты ай өткөндөн кийин, кандайдыр бир белгисиз себептерден улам, плита 12 бөлүккө талкаланган .
Шилтемелер
[түзөтүү | булагын түзөтүү]https://www.summitpost.org/ferdinandea-climbing-madness-pure/503004
https://www.bbc.co.uk/oceans/locations/mediterranean/ferdinandea.shtml