Хизмет Абдуллин
| Хизмет Абдуллин | |
| Хизмәт Абдуллин | |
| Туулган датасы: | |
|---|---|
| Туулган жери: |
Баяндай, Жаркент уезди, Жетисуу облусу, Казак ССР, ОСФСР, Кеңештер Бирлиги |
| Өлгөн датасы: | |
Хизмет Абдуллин, 1925-жылдын 10-октябры — 1986-жыл) — уйгур советтик жазуучу жана акын, котормочу.
Өмүр баяны
[түзөтүү | булагын түзөтүү]1925-жылдын 10-октябрында Жаркент уездинин Жетисуу облусу караштуу Баяндай айылында дыйкандын үй-бүлөсүндө туулган (азыркы — Енбекшиказак району, Алматы облусу, Казакстан).
1943-жылы Жумушчу-дыйкан Кызыл армиясынын катарына чакырылган. Монголияда кызмат өтөп, Манжурияны япон аскерлеринен бошотууга катышкан. Ушул жылдары анын алгачкы ырлары жарык көрө баштаган. 1950–1953-жылдары Казак педагогикалык институтунун филология факультетинде окуган.
1951–1955-жылдары Алма-Атадагы «Жаңы өмүр» журналынын редакциясында иштеген, 1958–1962-жылдары Казак мамлекеттик көркөм адабият басмасында редактор болгон. 1961-жылы КПССке мүчө болуп кирип, 1962–1965-жылдары уйгур тилиндеги «Коммунизм туги» гезитинин редакциясында бөлүм башчысы болгон. 1955–1958 жана 1965–1980-жылдары Казак ССРинин Жазуучулар союзундагы уйгур секциясын жетектеген[1].
1986-жылы каза болгон.
Чыгармалары
[түзөтүү | булагын түзөтүү]1954-жылдан тартып чыгармалары жарыяланган. Тарыхый поэма «Анаят», азыркы жаштар жөнүндө «Давутжан» поэмасынын, «Гулистан» (уйг. Гүлстан, 1954) повестинин, «Аңгемелер» (уйг. Һекайиләр, 1956), «Сүйүү жана жек көрүү» (уйг. Муһәббәт вә нәпрәт, 1960) жыйнактарынын автору. «Турпан өрөөнүндө» (уйг. Турпан тәвәсидә), 1962 романында Кытайдагы улуттук чет жактардагы уйгурлардын жашоосу сүрөттөлөт. «Жердештер» (уйг. Жутдашлар, 1966) жана «Тагдыр» (уйг. Тәғдир, 1971) романдары советтик уйгур айылынын жашоосуна арналган[2].
Жазуучу 1960-жылы «Турпан өрөөнүндө» биринчи томун жазып бүтүргөндөн кийин, чыгарма совет бийлигинин цензурасына дуушар болуп, анын айрым ойлорун кыскартып, кайра карап чыгууга аргасыз кылган. Бул тууралуу Хезмет Абдуллиндин иниси, өмүр бою кесиптеши Махмут Абдурахманов «Жылдар үнү» китебинде мындай деп жазат: «Турпан жеринин 1960-жылдагы варианты бир эмес, бир басма табак менен кыскартылган (биринчиси 226 бет, экинчиси 194 бет)»[3][4].
Ошондой эле «Айылдаштарым», «Тагдыр», «Өрт чөйрөсү», «Жылдарга жооп», «Гулистан» жана башка повесть, аңгемелер жыйнактарын; «Анаят», «Давутжан» жана башка ыр-поэма жыйнактарын жазган.
«Анаят» (уйг. Анайәт) ыры уйгур жана орус тилдеринде өзүнчө китеп болуп чыккан, анда эл баатыры, дыйкандардын коргоочусу, көтөрүлүшчү Анаят Kурбан тууралуу баяндалат. «Давутжан» ыры болсо заманбап жаштардын окуусуна жана эмгегине арналган.
Ал уйгур тилине Александр Пушкин, Михаил Лермонтов, Лев Толстой, Дмитрий Фурманов, Михаил Исаковский, Янка Купала, Рабиндранат Тагор сыяктуу чыгармаларды которгон.
Булактар
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- ↑ «Жетису». Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» басмасы, 2004. — ISBN 9965-17-134-3
- ↑ Хамраев., М. К. "Абдуллин Х.". Краткая литературная энциклопедия (КЛЭ). Москва: Фундаментальная электронная библиотека "Русская литература и фольклор" (ФЭБ).
- ↑ Абдурахманов, Махмут (1999). Жиллар садаси.
- ↑ Миллий әдәбиятимизниң бүйүк намайәндиси, Уйғур авази (29.10.2015).