Чжичжи шанүй

Википедия дан
Jump to navigation Jump to search

Чжичжи шанүй, Хутуус – хунну мамлекетинин бийлик ээси (шанүй). Хүйлүй-Цюанкүй шанүйдүн уулу. Хуханье шанүйдүн бир тууганы. Болжол м-н б. з. ч. 56-ж. ал өзүн хуннулар дөөлөтүнүн чыгыш аймагынын шанүйү деп жарыялаган. Б. з. ч. 54-ж. Ч. ш. өзүнө бийлик талашып кол салган Жунь-чень шанүйдү талкалап, бир тууганы Хуханьени артка чегинткен. Андан кийин ал өзүнө Хангайдагы ордону каратып алган. Б. з. ч. 49-ж. Ч. ш. бийлик үчүн күрөшүн улантып, жаңы жерлерге жортуул жасаган ж-а гяньгундарды, б.а. байыркы кыргыздарды (Түндүк Чыгыш Теңир-Тоо) жана динлиндерди (Саян тоолору) каратып алган. Ч. ш. Теңир-Тоо аймагын ээлеп алуу үчүн усундарга каршы Каңгүй мамлекети м-н (азыркы түндүк-чыгыш Казакстандагы байыркы мамлекет) келишим түзгөн. Ч. ш-дүн усундарга каршы жортуулу оңунан чыкпай, аскери жолдо суукка кайыгып кырылып калган (3 миң аскери м-н Каңгүй мамлекетине жеткен). Каңгүй падышасы өз кызын Ч. ш-гө берип, Ч. ш-дын кызына өзү үйлөнүп, туугандашкан. Б. з. ч. 42-ж. Ч. ш. жетектеген каңгүй-хунну аскерлери усундардын байтактысы – Чигу шаарын (Ысык-Көл боюнда) өзүнө каратып алган. Талас өрөөнүндө чеп курдурган. – ТЧ.