Шри-Жаяварденепура-Котте

Шри-Жаяварденепура-Котте
Өлкө	Шри-Ланка
Координаттар	6°54′39″ с. ш. 79°53′16″ в. д.HGЯO
	Тарыхы жана Географиясы
Аянты	17 км²
Климатынын түрү	тропикалык нымдуу климат
Убакыт аралыгы	UTC+05:30
	Калкы
Расмий тили	сингал тили, тамил тили, англис тили
Калкы	▲ 107,925 адам (2012)
Жыштыгы	3,305 адам/км²
Улуттук курамы	сингалдар — 85%, тамилдер — 7%, башка улуттура — 8%
Диний курамы	буддисттер, индуисттер, мусулмандар, христиандар
	Сандык идентификаторлор
Телефон коду	+94 11
Почта индекси	0100
Сайты	https://kotte.mc.gov.lk (сингал)

Шри-Жаяварденепура-Котте (сингал. ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ, там. சிறீ ஜெயவர்தனபுர கோட்டே) Котте^[1] деген аталыш менен дагы белгилүү (сингал. කෝට්ටේ, там. கோட்டை) — Шри-Ланканын борбору. Бул шаарда Шри-Ланканын парламенти жайгашкан. Шаар өлкөдөгү эң чоң Коломбо шаарынын чет жакасы болуп саналат.

Тарыхы

XIII кылымда курулган Котте чебинин айланасында пайда болгон шаар. Котте Дияванна Оя жана Колоннава Оя дарыялары түзгөн үч бурчтукта суу менен курчалган чеп. Үчүнчү тарабынан аң казылган. Аянты 2,5 км² болгон чеп 2,5 метр бийиктиктеги жана 10,7 метр тууралыктагы латериттен жасалган дубалдар менен корголгон.

1391-жылы Жаффна падышалыгын канзаадасы Сапумал басып алгандан кийин, Котте «Шри Жаявардханепура» («жеңиштин гүлдөгөн жана жаркыраган шаары») деген каймана аталышты алган. Котте XVI кылымдын аягына чейинки ушул аймактагы өкүм сүргөн Котте падышалыгынын борбору болгон.

1505-жылы аралга келген португалдар 1565-жылы шаарга өз көзөмөлүн орнотушкан. Бирок, коңшу Ситавака падышалыгынан шаарды коргой албай, Коттени таштап, Коломбону өз борбору кылышкан^[2].

Коттенин урбанизациясы XIX кылымда башталган. Бул учурда көптөгөн маданий жана архитектуралык эстеликтер жок кылынып, алардын элементтери жаңы курулуш иштеринде колдонулган.

1982-жылдын 29-апрелинен тартып Котте шаарында Шри-Ланка парламентинин расмий жайгашкан жери. Парламенттик комплекс Дияванна Оя дарыясындагы көлдүн ортосундагы аралда курулган. Өлкөнүн өкмөтүн бул шаарга көчүрүү процесси азыркыга чейин толук аяктай элек.

Географиясы

Шри-Жаяварденепура-Котте шаары — Батыш провинциясынын курамына кирет. Ал өлкөнүн эң ири шаары Коломбонун түштүк-чыгыш тарабында жайгашкан жана Коломбо агломерациясынын ажырагыс бөлүгү^[3]. Шаардын географиялык координаттары болжол менен 6°54′ түндүк кеңдик жана 79°53′ чыгыш узундук, деңиз деңгээлинен орточо 7–8 метр бийиктикте жайгашкан^[4].

Шри-Жаяварденепура-Коттенин аймагынын жалпы аянты болжол менен 17 км² түзөт^[5]. Бул чакан, бирок калк жыш жайгашкан шаар болуп, мамлекеттик мекемелердин, айрыкча парламент имаратынын жайгашуусу менен айырмаланат. Шаар Дияванна Оя дарыясынын жана анын куймаларынын боюнда орун алган. Бул аймактар шаардагы өзгөчө экосистемалык мааниге ээ. Саздар жана көлмөлөр жаан-чачын мезгилинде табигый дренаж системасынын ролун аткарат, ошондой эле биологиялык ар түрдүүлүктү сактоодо маанилүү.

Климаты

Тропикалык нымдуу климатка кирет. Жыл бою абанын температурасы дээрлик туруктуу болуп, орточо 26–28°C тегерегинде сакталат. Ноябрдан апрелге чейин нөшөрлүү жаан-чачын көп жаайт, ал эми майдан сентябрга чейин салыштырмалуу кургакчыл мезгил өкүм сүрөт.

Шри-Жаяварденепура-Коттенин аба ырайы
Көрсөткүч	Үчт	Бир	Жал	Чын	Буг	Кул	Тек	Баш	Аяк	Тог	Жет	Беш	Жыл
Орточо максимум, °C	30,6	31,2	31,7	31,8	31,1	30,4	30,0	30,0	30,3	30,0	30,2	30,4	+30,6
Орточо температура, °C	26,6	26,9	27,7	28,2	28,3	27,9	27,5	27,6	27,5	27,0	26,7	26,6	27,4
Орточо минимум, °C	22,3	22,7	23,7	24,6	25,5	25,5	25,1	25,2	24,8	24,0	23,2	22,8	24,1
Жаан-чачын нормасы, мм	85	63	112	252	335	195	130	95	165	358	309	153	2,251
Булак: Free Meteo (1961–1990)^[6], Weatherbase^[7]

Калкы

Шаардын калкы акыркы калкты каттоонун маалыматтары боюнча болжол менен 115 миң адамды түзөт. Калктын 85% — сингалдар, 7% — тамилдер^[8]. Расмий тилдери — сингал жана тамил тилдери. Сингал тили Шри-Ланкада жана анын борборунда гана колдонулат.

Калктын 75% буддисттер болуп саналат. Дагы болжол менен 15% индуисттер (негизинен тамилдер), ал эми 10% — христиандар менен мусулмандар^[8].

Социалдык тармагы

Билим берүү тутуму

Коттеде мамлекеттик жана жеке мектептердин саны көп. Алардын арасында борбордук өкмөт башкарган «улуттук мектептер» (мисалы, Президент колледжи), провинциялык кеңештерге караштуу «мамлекеттик мектептер», жарым-жартылай жеке жана эл аралык мектептер бар. Эл аралык мектептер жеке адамдар же трасттар тарабынан башкарылат.

Англис тилинде билим берген өлкөдөгү эң эски мектеп — Пита-Коттедеги Шри-Жаяварденепура Маха Видьялая (мурдагы Кристиан колледжи). Пита-Коттедеги Ананда Шастралайя шаардын эң эски буддисттик мектеби болуп саналат. Ал эми Нугегодадагы Анулa Видьялая Түштүк Азиядагы үчүнчү эң ири буддисттик кыздар мектеп (5000ден ашуун окуучусу бар).

Билим берүү министрлиги менен экзамендер боюнча департаменти Коттеде жайгашкан. Райондо жашаган көптөгөн окуучулар Коломбодогу мамлекеттик жана эл аралык мектептерде окушат.

Навалада Шри-Ланканын Ачык университети, ал эми Нугегодада Шри-Жаяварденепура университети орун алган. Коомдук китепканалар Нугегода жана Ражагирия аймактарында жайгашкан.

Ден-соолукту сактоо тутуму

Аймактагы негизги оорукана — Шри-Жаяварденепура ооруканасы^[9], ал Мадивелада жайгашкан жана Жапония өкмөтүнүн белеги катары курулган. Ражагирияда көз жана кулак-мурун ооруканасы иштейт, ал эми Навалада төрөт үйү курулуп жатат. Ражагириядагы чакан «Блю Кросс» жеке ооруканасы негизги медициналык анализдерди жүргүзүүгө ылайыкталган. Великададагы Парк-лейн көчөсүндө жайгашкан кичинекей жеке клиника көбүнчө Мальдивдерден келген бейтаптарды дарылайт.

Транспорту

Шри-Жаяварденепура-Коттенин негизги темир жол бекети Нугегодада жайгашкан жана ал Келани өрөөнүндөгү темир жол линиясынын курамына кирет. Нугегодада ошондой эле шаардагы негизги автобекет бар. Пита-Коттеде кошумча кичи автобекеттер иштейт. Бул шаардык аймак автобус каттамдары менен жакшы камсыздалган, ал эми Удахамуллада мамлекеттик автобус депосу орун алган.

Тышкы шилтемелер

[1] News 1st: Madura Vithanage elected as the Mayor of Sri Jayewardenapura Kotte M C

[2] EUROPEAN ENCROACHMENT AND DOMINANCE. Sri Lanka

[3] Sri Jayawardenapura-kotte Map

[4] Ministry of Urban Development and Housing. Sri Jayawardenepura Kotte MunicipalityArea

[5] The Historical and Administrative Capital of Sri Lanka

[6] Free Meteo

[7] Weatherbase

[:0-8] 1 2 The Department of Census and Statistics, Sri Lanka

[9] Sri Jayewardenepura General Hospital

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

Азия өлкөлөрүнүн борборлору
Борбор Азия	Бишкек, Кыргызстан • Ашхабад, Түркмөнстан • Астана, Казакстан • Дүйшөмбү, Тажикстан • Ташкен, Өзбекстан
Чыгыш Азия	Бээжин, Кытай • Пхеньян, Түндүк Корея • Сеул, Түштүк Корея • Тайбэй, Тайвань • Токио, Жапония • Улан-Баатыр, Монголия
Түндүк Азия	Москва, Орусия
Түштүк Азия	Диего-Гарсия, БИОА (Британия) • Дакка, Бангладеш • Исламабад, Пакистан • Кабул, Ооганстан • Катманду, Непал • Мале, Мальдив • Нью-Дели, Индия • Шри-Жаяварденепура-Котте, Шри-Ланка • Тхимпху, Бутан
Түштүк-Чыгыш Азия	Бандар-Сери-Бегаван, Бруней • Бангкок, Таиланд • Дили, Чыгыш Тимор • Флайинг-Фиш-Ков, Рождество аралы (Австралия) • Ханой, Вьетнам • Жакарта, Индонезия • Куала-Лумпур, Малайзия • Манила, Филиппиндер • Нейпьидо, Мьянма • Пномпень, Камбожа • Сингапур • Вьентьян, Лаос • Уэст-Айленд, Кокос аралдары (Австралия)
Батыш Азия	Абу-Даби, БАЭ • Амман, Иордания • Анкара, Түркия • Багдад, Ирак • Баку, Азербайжан • Бейрут, Ливан • Дамаск, Сирия • Доха, Катар • Эпископи, Акротири жана Декелия (Улуу Британия) • Иерусалим, Израиль • Эл-Кувейт, Кувейт • Манама, Бахрейн • Маскат, Оман • Никосия, Кипр • Түндүк Никосия, Түндүк Кипр Түрк Республикасы • Рамалла, Палестина (де-факто) • Эр-Рияд, Сауд Арабиясы • Сана, Йемен • Сухум, Абхазия • Тбилиси, Грузия • Тегеран, Иран • Цхинвал, Түштүк Осетия • Ереван, Армения