Эгемендик Майданы

	Эгемендик Майданы
	укр. Майдан Незалежності
	; Аянттын көрүнүшү (2005)
	Координаттар: 50°27′00″ с. ш. 30°31′27″ в. д.HGЯO
Өлкө	Украина
Шаар	Киев
Район	Шевченко району
Мурунку аталышы	1876-жылга чейин — Крещатиr аянты; 1919-жылга чейин — Дума аянты; 1935-жылга чейин — Совет аянты; 1941-жылга чейин — Калинин аянты; 1943-жылга чейин — 19-сентябрь аянты; 1977-жылга чейин — Калинин аянты; 1991-жылга чейин — Октябрь революциясы аянты
Аталышы кимдин урматына коюлган	Украина көз карандысыздыгын алгандыгынын ураматына
Жакын жерде жайгашкан	Хрещатик көчөсү, Украина мейманканасы, Архитектуралык монумент (Көз карандысыздык стеласы)
Транспорт
Метро станциясы	"Майдан Незалежності", "Хрещатик"
Автобус	24, 62, 110, 111, 114
Трамвай	11, 12, 14, 16, 19 (1892 — 1944)
Троллейбус	6, 16, 18
Аялдамалар	"Майдан Незалежності", "Вулиця Інститутська"
	Эгемендик Майданы
Эгемендик Майданы Викиказынада

Эгемендик Майданы (укр. Майдан Незалежності) — Украинанын борбору Киевдин борбордук аянты^[1]. Шаардын башкы аянттарынын бири, Шевченко районундагы Крещатик көчөсүндө жайгашкан. Аянтта Эгемендик монументи орнотулган.

XIX кылымда аянтта шаардык кеңештин жана дворяндар жыйынынын имараттары болгон.

1990-жылы Украинанын эгемендик кыймылы башталгандан бери аянт саясий көчө жыйындардын салттуу орду болуп келген, анын ичинде төрт масштабдуу радикалдуу нааразылык акциялары болгон: 1990-жылдагы студенттердин Граниттеги төңкөрүшү, 2001-жылдагы Кучмасыз Украина, 2004-жылдагы Кызгылт сары төңкөрүш жана 2013-14-жылдардагы Евромайдан^[2]^[3]^[4]. Майдан ошондой эле саясий эмес көргөзмөлөр жана иш-чаралар үчүн үзгүлтүксүз аянтча болуп саналат; бирок, 2014-жылдан бери алардын көпчүлүгү София аянтына же башка жерге көчүрүлдү, анткени Евромайдан учурунда адамдар өлтүрүлгөн жерде көңүл ачуу орунсуз деп эсептелген. Айрыкча, Ыйык Кеч жарманкелери жана Жаңы жылдык майрамдар София аянтына көчүрүлдү^[5]. Мындан тышкары, Орусиянын Украинага басып кирүүсүнөн бери аянтта жаңжалда курман болгондорду эскерүү үчүн убактылуу мемориалдык эстелик да бар^[6].

Аталыштары

Аянт азыркы аталышын 1991-жылдын 26-августунда, Украинанын эгемендиги жарыялангандан эки күндөн кийин, Кеңеш Бирлиги кулаганда алган.

Майдан — украинче сөз болуп, "аянт, ачык мейкиндик" дегенди билдирет, анын эквиваленттери Жакынкы Чыгыш жана Түштүк Азияда шаардагы же ага жакын жердеги ачык мейкиндикти билдирүү үчүн кеңири колдонулат, ал параддык аянтча же коомдук жолугушуулар сыяктуу иш-чаралар үчүн колдонулат. Ал персче meydan (meydân; "шаар аянты" же "борбордук чогулуш жери") деген сөздөн келип чыккан. Авестача maiδya, санскритче मध्य (madhya) жана латынча medius салыштырып көрүңүз. Сөз ошондой эле кырым-татар, гагауз жана түрк meydan сыяктуу коңшу түрк тилдерине да кирген, алар украин тилине кирүү булактары болушу мүмкүн.

Эгемендик Майданы — Кейиптеги украин тилинде "Майдан" деп расмий түрдө белгиленген жалгыз майдан; орус тилинде да ушундай. Киевдин калган бардык аянттары "Площа" (площа – кеңеш бийликтин учурунда колдонулган "аянт" үчүн жергиликтүү жана кеңири таралган украин сөзү).

Аянттын аталыштарынын хронологиясы:

1869 — Крещатик аянты (укр. Хрещатицька площа)
1876 — Дума аянты (укр. Думська площа)
1919 — Кеңеш аянты (укр. Радянська площа)
1935 — Калинин аянты (укр. Площа Калініна)
1941 — Дума аянты (укр. Думська площа)
1943 — Калинин аянты (укр. Площа Калініна)
1977 — Октябрь Революциясынын аянты (укр. Площа Жовтневої Революції)
1991-жылдан бери — Эгемендик Майданы (укр. Майдан Незалежності)

Эгемендик Майданы деп аталган шаар аянттары Хмельницкийде^[7] жана Сумыда да кездешет.^[8] Кропивницкийде, Кременчукта жана Одессада "Эгемендик аянты" (укр. Площа Незалежності) деп аталган бар ("аянт" үчүн майданды эмес, площаны колдонуу).

Жайлаштыруусу

Эгемендик Майданы — Крещатиктин боюнда, көчөнүн түндүк-чыгыш аягына жакын жайгашкан үч аянттын бири. Ал Крещатиктин акыркы учу болгон Европа аянтына жакын жайгашкан. Аянтты экиге бөлүп турган Крещатик көчөсүнөн башка дагы бир нече көчөлөр аянтка алып барат. Алардын арасында Архитектор Городецкий, Институт, Михаил, Костёл, Кичи Житомир, София жана Борис Гринченко көчөлөрү, ошондой эле Тараса Шевченко көчөсү бар.

Аянттын өзү көп деңгээлдүү жай. Жердин деңгээлинде Крещатиктин кесилиши жайгашкан, ал Институт көчөсү (укр. Інститутська вулиця) жана Михаил көчөсүн (укр. Михайлівська вулиця) бөлүп турат. Аянттын астында Кейип метросунун Оболонь-Теремки линиясы жана анын Эгемендик Майданы бекети жайгашкан. Ошондой эле аянттын астында "Глобус" соода борбору жайгашкан.

Тарыхы

Эрте тарыхы

Х кылымга чейин келечектеги аянттын орду, ошондой эле Крещатиктин калган бөлүгү Перевесище деп аталган. Ал Киев шаарынын түштүгүндө жайгашкан, андан ары Днепр дарыясынын боюндагы Үңкүр монастырынын (Киев-Печёра) аймактары жайгашкан.

Бийик шаарга алып баруучу София көчөсүнүн төмөнкү четинде Эски Кейиптин (Ярослав шаарынын) үч негизги дарбазасынын бири Лядь дарбазасы, калган экөө Алтын дарбаза жана Жөөт дарбазасы болгон. Ал дарбазалар 1151-жылы да эскертилген жана алардын айланасында шаардын поляк калкы Лацка-Слобода жашаган. Лядь дарбазасы 1240-жылы Батый хандын моңгол кошууну тарабынан шаарга кол салуу учурунда талкаланган.

XVIII кылымда жаңы Печер дарбазасы курулган, ал 1833-жылга чейин турган. XIX кылымдын башына чейин бул жер Эчки Сазы (укр. Козине Болото) деп аталган төмөн жайгашкан бош жер болгон.

XIX кылымдын 30-жылдарында бул жерде алгачкы жыгач үйлөр курулуп, 1850-жылдары таштан курулган үйлөр пайда болгон. Эң белгилүү украин жазуучусу Тарас Шевченко 1859-жылы ошол аймакта Кичи Житомир (укр. Мала Житомирська) менен Михаил көчөсүнүн (укр. Михайлівська) ортосундагы имаратта жашаган.

XIX кылымдын ортосунан кийин өнүгүү тездик менен күчөдү, бул аймак бара-бара Кейиптин соода борборуна айланды, ал Орусиянын өнөр жай революциясы учурунда абдан дүркүрөп өсүп, Россия империясынын үчүнчү маанилүү шаарына айланды. 1871-жылга чейин ал Крещатик аянты деп аталган, ал жергиликтүү базардын жана элдик оюн-зооктун орду болгон. 1876-жылы бул жерде Кейип шаардык Думасынын имараты курулуп, Дума аянты деп аталган. Орусия империясында курулган биринчи электрдик трамвай (1892-жылы ачылган) Кейип трамвайынын линиясы 1894-жылы аянтка жеткен.

1913-жылы шаардык Думанын алдында Пётр Столыпинге (1911-жылы Кейипте өлтүрүлгөн) эстелик тургузулган жана ал империянын ичиндеги төңкөрүштүк согуштун таңында, 1917-жылдын мартына чейин ошол жерде турган.

Кеңеш доору

1919-жылы аянт Кеңеш аянты деп өзгөртүлгөн. 1935-жылдан тартып КСРБнин Жогорку Кеңешинин биринчи төрагасы Михаил Калининдин урматына Калинин аянты (укр. Площа Калініна) деп аталган.

Согуштан кийинки алгачкы эки жылда аянт толугу менен кайра курулган. Ал архитектуралык жактан жаңы курулган Крещатик менен типтүү (ал мезгил үчүн) неоклассикалык сталиндик архитектурада бириктирилген. Аянтта жайгашкан көп кабаттуу сааты менен жаңы курулган Киев борбордук почтасы жана профсоюздар үйү абдан белгилүү жана шаардын борборунун сүрөттөрүндө көп кездешет.

1976-77-жылдары метро курулушунун бир бөлүгү катары аянттын көп бөлүгү кайрадан курулуп, Октябрь революциясынын аянты (укр. Площа Жовтневої Революції) деп өзгөртүлгөн. Реконструкция учурунда Октябрь революциясынын 60 жылдыгына карата кубисттик стилдеги ири эстелик жана фонтандардын татаал ансамбли орнотулган.

Кеңеш мезгилинде аянт 1-майга (1969-жылга чейин), Жеңиш күнүнө жана Октябрь революциясына карата демонстрациялар жана параддар үчүн колдонулган.

Эгемен Украина

1991-жылы Украина эгемендикке чыккандан кийин аянтка азыркы аталышы берилген. Эркиндик аянты (укр. Площа Свободи) деген атаандаш сунуш ошол учурда жана кийинки жылдары көтөрүлгөн, бирок Украинанын эгемендигин эскерген учурдагы аталыш азыр аянт менен бекем байланышкан.

2001-жылы аянт "Украина Кучмасыз" массалык нааразылык акциясынын негизги борбору болгондуктан, Кейиптин ошол кездеги мэри Александр Омельченко бул аймакта жаңы масштабдуу курулуш иштерин жүргүзүүнү буйрук кылган. Аянт курулуш иштери үчүн тосулуп, митингчилер үчүн жеткиликсиз болуп калды жана көптөгөн байкоочулар шаар мэринин буйругу менен долбоордун негизги максаты митингдерди үзгүлтүккө учуратуу болгонун айтышты^[9]^[10]^[11]^[12], өзгөчө Украинанын бардык аймактарында жергиликтүү бийлик органдары ушундай тактиканы колдонушкан.

Курулуштан кийин көптөгөн фонтандары бар аянттын эски тааныш көрүнүшү бир топ өзгөрүп, аянттын жаңы көрүнүшүнө коомчулуктун реакциясы алгач аралаш болгон^[13]. Бирок, азыр аянттагы Кейиптин легендарлуу негиздөөчүлөрү Кий, Щек, Хорив жана Лыбеддин эстелиги, фольклордук баатыр козак Мамай, шаардын тарыхый коргоочусу Архангел Михаил, ошондой эле заманбап ойлоп табуу, Украинанын көз карандысыздыгын эскерген Эгемендик монументинин жеңиш колонкасын басып өткөн коргоочу кудай Берегиня жана көптөгөн айнек куполдор заманбап шаардын борборунун бөлүгү катары оңой таанылат.

Аянттын астында мурда киевдиктер "Труба" деп атаган эски жана эскирген ири жер астындагы өтмөктүн ордуна негизинен жер астындагы "Глобус" соода борбору курулган.

Профсоюздар үйү 2014-жылдын февралындагы өрт учурунда катуу жабыркаган, ошондуктан кийинчерээк реконструкциядан өткөн.

Аянттын келечектеги өнүгүүсү эски Украина мейманканасын (мурдагы "Москва" мейманканасы) бузуп, анын ордуна 68 кабаттуу жаңы имарат курууну камтыйт.

Орусия-Украина согушунда 2026-жылдын 16-мартында орусиялык чабуул учурунда дрон аянтка кулаган^[14].

Саясий иштиктүүлүктүн белгиси

Кейиптин борбордук аянты болгон Майдан кеңештик доор аяктагандан кийин коомдук-саясий ишмердүүлүктүн борбору болуп калды. 1990-жылдын күзүндө студенттердин нааразылык акциялары жана Майдандагы Граниттеги төңкөрүш деп аталган ачкачылык акциялары Украина КСР Министрлер Кабинетинин Төрагасы Виталий Масолдун бошонумга кетишине алып келди^[15]^[16].

2000-жылдары бул аянтта Украинадагы Кучмасыз Украина жана Кызгылт сары төңкөрүш сыяктуу эң ири саясий нааразычылык акциялары өткөн. 2004-жылдын аягындагы Кызгылт сары революция учурунда Эгемендик Майданы дүйнөлүк маалымат каражаттарында чагылдырылган, анткени жүз миңдеген митингчилер аянтка жана жакынкы көчөлөргө чогулуп, бир нече жума бою чатырларды тигип, суукка жана карга чыдашкан. Ошол кездеги көрүнүктүү активисттердин бири Параска Королюк болду. Шайлоодогу алдамчылыкка каршы нааразычылык акциялары Украинанын Жогорку соту тарабынан оппозициялык талапкер Виктор Ющенко жеңип чыккан президенттик шайлоонун кошумча туру дайындалышына алып келди.

Украинанын президенти болуп шайлангандан кийин, парламентте расмий ант бергенден кийин, Ющенко өзүнүн көптөгөн тарапташтарынын алдында Эгемендик Майданында эл алдында ант берди. Кызгылт сары революциядан кийин Эгемендик Майданы саясий митингчилерди тартууну улантууда. Саясий талапкерлердин массалык митингдери көпчүлүктү өзүнө тартты, анын ичинде 2009-жылы "Ата Мекен" партиясынын (укр. Партія "Батьківщина") съезди (анын жүрүшүндө Юлия Тимошенко президенттикке талапкер болуп көрсөтүлгөн) 200 миңге жакын адамды аянтка чогулткан.

Аянт 2013-жылдын ноябрында башталган Евромайдан нааразычылык акцияларынын орду болуп, зордук-зомбулук кагылышууларга, өрттөргө өтүп, Февраль Кадыр төңкөрүшү менен аяктаган^[17]. Аянт 2013-жылдын 1-декабрынан бери күнү-түнү нааразычылык акциясына чыккандар менен капталган. 2014-жылдын 27-январында Украина полициясы Кейиптин борборундагы чоң жасалма "Жаңы жылдык балатынын" алкагынан асылып өлүп калган Батыш Украинадан келген 55 жаштагы эркек табылганын билдирди. Сөөктү Кейиптин Эгемендик Майданындагы конус формасындагы түтүкчөлүү болот конструкциянын ичинен илинген абалда табышкан. Өкмөткө каршылыктын символуна айланган дарак ошол учурда камактагы оппозиция лидери Юлия Тимошенконун плакаты менен кооздолгон жана президент Виктор Януковичке каршы граффити менен жазылган^[18]^[19]^[20]. Кийинки айдагы Кадыр төңкөрүшү 100дөн ашык адамдын өлүмүнө алып келди^[21].

Орусия Украинага басып киргенден бери аянтта согушта курман болгондорду эскерүү үчүн убактылуу мемориал орнотулган. 2025-жылы аянтта Орусиянын туткунунда шектүү жагдайда каза болгон журналист Виктория Рощинаны акыркы сапарга узатуу зыйнаты өткөн.

Жер белгилери

Бүгүнкү

Киевдин негиздөөчүлөрүнүн монументи
Эгемендик монументи, 1991-жылы Украинанын эгемендигин эскерген жеңиш колоннасы, Берегиниянын коргоочусу тарабынан көтөрүлгөн
Лядь дарбазасы

Мурдагы

Пётр Столыпин монументи
Карл Маркс бюсту
Улуу Октябрь (Ленин) монументи

Маанилүү имараттар

Глобус жер астындагы соода борбору
Украина улуттук музыкалык академиясы, 2025-жылдын декабрына чейин бул консерватория орус композитору Петр Ильич Чайковскийдин ысымы менен аталган^[22]
Украина мейманканасы
Украинанын профсоюздар федерациясынын имараты
Борбордук почта
Майдан музейинин маалыматтык-көргөзмө борбору

Галереясы

Москва мейманканасынан Майдандын көрүнүшү, 1991-жылдын сентябры (1991-жылдын августундагы Украинанын эгемендик декларациясынан кийин).

Эгемендик Майданы, 2013-жыл, Евромайданга чейин.

Эгемендик Майданы, 2019-жыл, Евромайдандан кийин.

Асман жүзү каармандарынын аллеясынын үстүндөгү гүл сааты

Глобус соода борборунун үстүндөгү жөө жүргүнчүлөр галереясы

Белгилери

↑ Kyiv: Encyclopedic Handbook. Main Edition of Ukrainian Soviet Encyclopedia. Kyiv 1982
↑ Why Ukraine Is so Important - Business Insider
↑ The Process of Politicization: How Much Politics Does a Society Need? - Google Books
↑ Where does the key to political change lie in the post-Soviet space?
↑ (укр.). Тиждень.ua (6 November 2015). — «But, like in previous year, considering the events of winter of 2013-2014, no celebrations are planned on Maidan Nezalezhnosti.»
↑ A makeshift memorial grows in Ukraine's capital after 1,000 days of war (англ.) (18 November 2024).
↑ 49°25′08″ с. ш. 26°58′44″ в. д.^HGЯO, мурдагы "Ленин аянты" (площа Леніна, 1967).
↑ 50°54′43″ с. ш. 34°48′14″ в. д.^HGЯO, мурдагы "Ленин аянты" (площа Леніна, 1970).
↑ :: Голосiїв-Інформ ::
↑ Українська правда
↑ Форум Спасения Киева: Новости
↑ Інститут відкритої політики - Публікації
↑ Aristova, Natalia. "Maidan Nezalezhnosti: Everything will be not so" in Zerkalo Nedeli, 15–21 June 2006. Available in Russian Archived 11 март 2007 at the Wayback Machine and in Ukrainian Archived 26 май 2006 at the Wayback Machine
↑ Russia targets Kyiv at rush hour, kills 3 across Ukraine (16 -март (жалган куран) 2026).
↑ The lesson of the Revolution on Granite, Den (4 October 2016)
↑ "Revolution on Granite". Photos of October 1990, Ukrayinska Pravda (accessdate: 11 November 2017)
↑ Live updates of the protests, Kyiv Post (27, 28 & 29 November 2013) Students in Ukraine threaten indefinite national strike Archived 2 декабрь 2013 at the Wayback Machine, Euronews (26 November 2013) Students from various cities across Ukraine are joining the protests, Ukrayinska Pravda (27 November 2013) Protests continue in Kyiv ahead of Vilnius EU summit Archived 2 декабрь 2013 at the Wayback Machine, Euronews (27 November 2013) In Ukraine, Protests Highlight 'Generational Rift' , Radio Free Europe/Radio Liberty (27 November 2013) Ukraine: tension in Kyiv as pro and anti government protesters hold rallies Archived 13 август 2020 at the Wayback Machine, Euronews (29 November 2013) Ukraine opposition demands leader resign after EU snub Archived 4 декабрь 2013 at the Wayback Machine, Seven News (30 November 2013)
↑ Dead man found hanging on Kiev's Independence Square - police (27 January 2014).
↑ Legge, James. Ukraine protests: Man found dead hanging in Kiev's Independence Square (28 January 2014).
↑ Police: Dead body found hanging on New Year tree in Kyiv (27 January 2014).
↑ Ukraine accuses Russia over Maidan 2014 killings, BBC News ( 20 February 2015)
↑ Tchaikovsky's name was removed from the name of the National Academy of Music (Ukrainian) (31 December 2023).

[1] Kyiv: Encyclopedic Handbook. Main Edition of Ukrainian Soviet Encyclopedia. Kyiv 1982

[2] Why Ukraine Is so Important - Business Insider

[3] The Process of Politicization: How Much Politics Does a Society Need? - Google Books

[4] Where does the key to political change lie in the post-Soviet space?

[5] (укр.). Тиждень.ua (6 November 2015). — «But, like in previous year, considering the events of winter of 2013-2014, no celebrations are planned on Maidan Nezalezhnosti.»

[apnews.com-6] A makeshift memorial grows in Ukraine's capital after 1,000 days of war (англ.) (18 November 2024).

[7] 49°25′08″ с. ш. 26°58′44″ в. д.^HGЯO, мурдагы "Ленин аянты" (площа Леніна, 1967).

[8] 50°54′43″ с. ш. 34°48′14″ в. д.^HGЯO, мурдагы "Ленин аянты" (площа Леніна, 1970).

[9] :: Голосiїв-Інформ ::

[10] Українська правда

[11] Форум Спасения Киева: Новости

[12] Інститут відкритої політики - Публікації

[13] Aristova, Natalia. "Maidan Nezalezhnosti: Everything will be not so" in Zerkalo Nedeli, 15–21 June 2006. Available in Russian Archived 11 март 2007 at the Wayback Machine and in Ukrainian Archived 26 май 2006 at the Wayback Machine

[14] Russia targets Kyiv at rush hour, kills 3 across Ukraine (16 -март (жалган куран) 2026).

[15] The lesson of the Revolution on Granite, Den (4 October 2016)

[16] "Revolution on Granite". Photos of October 1990, Ukrayinska Pravda (accessdate: 11 November 2017)

[17] Live updates of the protests, Kyiv Post (27, 28 & 29 November 2013) Students in Ukraine threaten indefinite national strike Archived 2 декабрь 2013 at the Wayback Machine, Euronews (26 November 2013) Students from various cities across Ukraine are joining the protests, Ukrayinska Pravda (27 November 2013) Protests continue in Kyiv ahead of Vilnius EU summit Archived 2 декабрь 2013 at the Wayback Machine, Euronews (27 November 2013) In Ukraine, Protests Highlight 'Generational Rift' , Radio Free Europe/Radio Liberty (27 November 2013) Ukraine: tension in Kyiv as pro and anti government protesters hold rallies Archived 13 август 2020 at the Wayback Machine, Euronews (29 November 2013) Ukraine opposition demands leader resign after EU snub Archived 4 декабрь 2013 at the Wayback Machine, Seven News (30 November 2013)

[Reuters-_dead_man-18] Dead man found hanging on Kiev's Independence Square - police (27 January 2014).

[Legge-_Dead_man-19] Legge, James. Ukraine protests: Man found dead hanging in Kiev's Independence Square (28 January 2014).

[Kyiv_Post-20] Police: Dead body found hanging on New Year tree in Kyiv (27 January 2014).

[21] Ukraine accuses Russia over Maidan 2014 killings, BBC News ( 20 February 2015)

[KC312nazvi-22] Tchaikovsky's name was removed from the name of the National Academy of Music (Ukrainian) (31 December 2023).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]