1873-1875 жылдар

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search

Элдик которулуштун башталышы 1873-1975жылдар.

Кокон хандыгына каршы элдик көтөрүлүштөр 1873-75-ж. аралыгында болуп, ал кыймыл Кокон хандыгынын жоюлушуна алып келген.Бул көтөрүлүштү эки чоң мезгилге бөлүүгө болот:которулуштун 1-этабында (1873-74)көтөрүлүшкө көчмөк кыргыздар менен кыпчактардан 132 миңден ашуун түтүн же 42 уруунун өкүлдөрү катышкандыгын тарыхый булактар баяндайт.Бул мезгилдеги көтөрүлүш негизинен хандын эзүүсүнө каршы багытталган.Тилектештигин билдиргени менен отурукташкан сарт, озбек, тажик калкы бул кыймылга адегенде массалык түрдө катышкан эмес.
1875-76-ж. камтыган көтөрүлүштүн экинчи этабында көтөрүлүш негизинен Кокон хандыгына жана орус баскынчыларына каршы багытталган. Көтөрүлүштүн жетекчиси Полот хан 9-октябрда Коконду ээлеген. Насиридин хан Кожентке качкан.Полот хандын колу октябрь-ноябрь айларында орус аскерлери менен салгылашууга өткөн.Кандуу кармаш Экисуу чөлкөмүндө 1875-ж. 25-декабрынан 1876-ж. 5-январына чейин созулган. К.П.Кауфман жана М.Д.Скобелев демилгечи болгон бул согушта орус аскерлери бөтөнчө мыкаачылыкты көрсөтүшкөн.Муну генерал Скобелевдин:”…Азиядагы бейкутукчулук ал жерде кырылган элдин жанакесилген баштын санына түздөн-түз байланыштуу”, -деп жазганы далилдеп турат.

Орус аскерлери 8-10-январда Анжиянды ээлеген.Бул кармашта 20 миңдей адам өлгөн.Орус аскери 18-январда Асаке кыштагын ээлеген соң көтөрүлүшчүлөрдүн мизи майтарылган. Орус куралына туруштук бере албасына көзү жеткен Абдырахман аптабачы да М.Д.Скобелев 24-январда багынып берген.Полот хан Чоң-Алайга качууга аргасыз болгон. Кокон мамлекетин жеңил алуучу катары тарыхта калу үчүн М.Д.Скобелев Коконду баарынан мурун ээлоого ашыккан. Натыйжада, Кокон ордосу 1876-ж. 8-февралда М.Д.Скобелев тарабынан биротоло ээленген.Хандыктын жоюлушу ждогу указга падыша Александр 2 19-февралда кол койгон.Ушул күнү туткунга түшкөн Искак Полот хан К.П.Кауфмандын буйругу менен Маргаландын чоң базарында 1-март күнү даргага асылган.