Баш травмасы

Wikipedia дан
Компьютердик томография Баш травмасы көрсөтүлгөн

Баш травмасы — баш сөөгү жана анын ичиндеги мээ менен қабықчаларынын түрдүү қырсықтардан жабырқашы.

Классификациялоо[оңдоо]

Баш териси жана сөөгү бүтүн болсо жабық, ал эми териси айрылып, сөөгү сынса ачық баш травмасы деп аталат. Ачық баш травмасы нда мээ жана мээ қабығына микробдор кирип, инфекциялық қабылдоолорғо (энцефалит, абсцесс, менингит) алып келиши мүмкүн. Травмаға учурағанда баш сөөк жарылып, тешилип же басылып сынышы, ошондой эле баш сөөктүн негизи (асты) сынышы байқалат. Баш сөөктүн негизи сынғанда қулақ менен мурундан қан же жүлүн суусу ағып, көз тегерегине қан уюйт. Көп учурларда баштын жабық жана ачық травмасында мээнин үч түрдүү жабырқашы (чайқалышы, урунуусу же қысылышы) кездешет.

Баш сөөк: а — қапталынан көрүнүшү: 1—төбө сөөгү, 2—чықый сөөгү; 3—кежиге сөөгү; 4— қулақ тешиги; 5—чықый сөөгүнүн упчу сымал урчуғу; 6—астыңқы жаақ; 7—үстүңкү жаақ; 8—чықчыт сөөк: 9—көз чарасы; 10—мурун сөөгү; 11—маңдай сөөгү, б — баш сөөгүнүн ички бети: 1— баш сөөгүнүн алдыңқы чуңқурчасы; 2—түпкү сөөк; 3—баш сөөгүнүн ортоңқу чуңқурчасы; 4— чықый сөөгү; 5— чықый сөөгүнүн пирамидасы; 6— кежигенин чоң тешиги; 7— баш сөөгүнүн артқы чуңқурчасы; 8—түрк ээрчеси; 9—торчо сөөктүн пластинкасы.


Мээнин чайқалышы[оңдоо]

Мээнин чайқалышы көбүнчө туюқ травмада болот. Анда бардық мээ жапа чегет; мээ клеткалары менен анын ар қайсы бөлүкчөлөрүнүн ортосундағы байланыш убақтылуу бузулат. Жапа чеккен киши мээнин чайқалышынын оордуғуна жараша бир аз убақыттан бир нече саатқа чейин эсин жоғотот. Эсине келгенде башы ооруйт, оқшуйт, кээде қусат, өңү бозоруп же қызарат, алсырайт, қан тамырдын тез соғушу байқалат. Эгер тийиштүү режимди 1—2 жума қылдат сақтабаса, оорулуунун көпкө чейин башы ооруйт, алсырайт, жумушқа жөндөмдүүлүгү начарлайт.

Мээнин урунуусу[оңдоо]

Мээ урулууда анын оордуғуна жараша мээде қандын уюп қалышы, мээнин шишиши, үзүлүшү же жанчылышы мүмкүн. Мындай абал айрықча ачық травмада баш сөөк сынғанда болот. Мээ урулғанда киши бир нече сааттан бир нече күнгө же жумаға чейин эстен танышы ықтымал. Мындай учурда қыймылдын (шал болуу), аң сезимдин, сүйлөөнүн бузулушу байқалат, оор учурда дем алуу менен жүрөктүн иштеши бузулат. Мээнин урулушунун жеңил түрүндө бул өзгөрүүлөр көп учурларда 2—3 жумада тарап кетет, ал эми оор түрүндө шал болуу жана аң-сезимдин, сүйлөөнүн бузулушу көпкө сақталат.

Мээнин қысылышы[оңдоо]

Мээнин қысылышы баш сөөк ичиндеги қан тамырлар үзүлүп қан ағып қалса, сынған баш сөөк мээни басып қалғанда болот. Бул учурда киши мээ чайқалғандай эле эстен танат. Бузулған қан тамырдын көлөмүнө, сынған сөөктүн мээге батып қалғанына жараша, бир нече саат же күн өткөндөн кийин қоқустуққа учураған кишинин баш оорусу күчөйт, тынчы кетет же тескерисинче уйқу басат. Қыймылы, аң-сезими, сүйлөшү бузулат. Ақырындап эсинен танат, жүрөк иши жана дем алуу начарлайт.


Баш травмасын дарылоо ооруқанада жүргүзүлөт. Мээнин қысылышында, қан уюп қалғанда тезинен операция жасалат. Мээнин чайқалышы жана урулушунда оорулуу төшөккө жатуусу зарыл. Дарылоо консервативдик методдор менен жүргүзүлөт.

Баш травмасына биринчи жардам[оңдоо]

Баш травмасында қоқустуққа учураған кишини замбилге жатқырып, тезинен ооруқанаға жеткирүү керек. Жараатты таңып, қулақ-мурундан аққан қанды кебез тығып тоқтотуп, жүрөк тоқтоп қалса массаж жасап, оозуна же мурдуна менен үйлөп жасалма дем алдыруу менен биринчи жардам көрсөтүү керек. Алдын алууда жалпы чаралар менен бирге, қоопсуздуқ техникасын, көчөдө жүрүү эрежелерин сақтоо зарыл.

Қолдонулған адабияттар[оңдоо]

Қырғыз Совет Энциклопедиясынын Башқы редакциясы. «Ден соолуқ» Медициналық энциклопедия. - Ф.:1991, ISBN 5-89750-008-8 Ушиб головного мозга Баш травмасы