Буудайыктар

Wikipedia дан
Буудайыктар
Коргоо абалы
Илимий классификация
дүйнөсү: Айбанаттар
тиби: Хордалуулар
классы: Канаттулар
түркүмү: Күндүзгү алгыр куштар
тукуму: Карчыга_сымалдуулар
уруусу: Harpia
Vieillot, 1816
түрү: H. harpyja
Биноминалдык аталышы
Harpia harpyja
(Linnaeus, 1758)
The Harpy Eagle is rare throughout its range, which extends from Mexico to Argentina.


Буудайыктар (лат. Harpia) — бүркүттөрдүн бир уруусу, булардын төмөнкү түрлөрү бар:

  • таажылуу буудайык (лат. Н. harpyja)
  • маймылчыл буудайык (Pitherophaga jefferi)

Таажылуу Буудайык (лат. Н. harpyja)[2][оңдоо]

Таажылуу буудайык - сакталып калган бүркүттөрдүн эң ирилеринин жана күчтүүлөрүнүн бири. Буудайыктын денесинин узундугу 90-110 см. Канаттарынын чалгыны 2 метрге чейин жетет. Ургаачысынын салмагы 7,5-9 кг, эркектери 4-4,8 кг. Буудайыктын аркасы (жону) каралжын боз түстүү. Башынын түсү боз, көздөрү каралжын келип чоң болот, тумшугу салыштырмалуу кичине, бирок күчтүү, төбөсүндө кара чалгын таажысы бар. Башынан ылдый тарткан көгүш-бозомтук түс, алкымына келгенде агыш тартып, андан ылдый боору жана канаттары каралжын, ичи ак, буутары кара-чаар болот. Ыкыстаганда таажысы тик туруп калат. Жаш куштардын таажысынын түсү ачыгыраак болот. Буттары шадылуу жана абдан кубаттуу болуп чоң салмакты көтөр алат. Манжаларында курч узун кара тырмактары бар.

Таралыш аймагы[оңдоо]

Бул ири бүркүт Борбордук жана Американын тропикалык токойлорунда жана түздүктөрүндө Мексикадан Бразилияга чейинки аймакта жашашат.

Элдик фольклордо[оңдоо]

Буудайык - кыргыз элдик оозеки чыгармачылыгында куштардын төрөсү, алп бүркүт катары сүрөттөлөт.

Элдик макалда "Ит төрөсү -Кумайык, куш төрөсү - Буудайык" - деп айтылат.

Семетей эпосунда

"Буудайык конду туурума, Талпына күндү чүмкөдү. Булуту жок апачык, Карартып күндү бүркөдү."" (Ж.Мамай)

Молдо Кылычтын "Буудайык" дастанында кыргыз саятчы мүнүшкөр буудайык кармап таптагыны сүрөттөлөт.


Колдонулган адабияттар[оңдоо]

Шилтемелер[оңдоо]

  1. Harpia harpyja. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2012.1. International Union for Conservation of Nature (2012). Текшерилеген күнү16 Июль (Теке) 2012.
  2. Орус тилиндеги Уикипедиядан алынды