Африка Биримдиги Уюму

Африка биримдиги уюму
	Африка биримдиги уюму
Административдик борбор:	Аддис-Абеба, Эфиопия
Уюмдун түрү:	эл аралык уюм, эл аралык өкмөттөр аралык уюм
Жетекчилери
Башкы катчылары	Кифле Водажо – 1963–1964; Диалло Телли – 1964–1972; Нзо Экангаки – 1972–1974; Уильям Этеки Мбумуа – 1974–1978; Эдем Коджо – 1978–1983; Питер Ону – 1983–1985; Иде Умару – 1985–1989; Салим Ахмед Салим – 1989–2001; Амара Эсси – 2001–2002;
Негизделген
Негизделген	1963-жыл 25-май
Жоюлушу
Жоюлган	2002-жыл 9-июль

Африка биримдиги уюму — Африка өлкөлөрүнүн уюму. Африка мамлекеттеринин биримдигин жана тилектештигин бекемдөө, алардын эгемендүүлүгүн, аймактык бүтүндүгүн жана көз карандысыздыгын коргоо жана эл аралык кызматташтыкты бекемдөө максатында 1963-жылы Африка биримдигинин Хартиясынын негизинде түзүлгөн.

2002-жылы уюм расмий түрдө Африка бирлиги (англ. African Union, AU) деп кайра аталып, заманбап уюмдун формасын алган.

Уюмдун штаб-квартирасы Эфиопиянын борбору Аддис-Абеба шаарында жайгашкан^[1].

Тарыхы

Уюм 1963-жылы 25-майда Аддис-Абебада (Эфиопия) Африкада жайгашкан 32 мамлекет тарабынан түзүлгөн^[2]. Негизги максаты Африка элдерин бириктирүү жана континенттеги көйгөйлөрдү чечүү болгон^[3]. Африка биримдиги уюмунун түзүүнүн негизги демилгечилеринин бири көз карандысыз Гананын биринчи президенти Кваме Нкрума (1960-1966) болгон.

Уюмдун акыркы төрагасы Түштүк Африка Республикасынын президенти Табо Мбеки болгон. Африка биримдиги уюмунун максаттарынын арасында мүчө-мамлекеттердин ортосунда саясий жана экономикалык интеграцияны өнүктүрүү, ошондой эле Африка континентинде колониализмди жана неоколониализмди жоюу болгон. Бирок бул максаттарга кандай жол менен жетүү керектиги боюнча катышуучулардын ортосунда пикир келишпестиктер орун алып турган. Африка биримдиги уюмунун биринчи конференциясы 1963-жылдын 1-майында Аддис-Абеба шаарында өткөн.

Уюм 2022-жылдын 9-июлунда жоюлуп, Африка бирлиги менен алмаштырылган.

Максаттары

Мүчө мамлекеттердин ортосунда саясий жана экономикалык интеграцияны өнүктүрүү.
Колониализм менен неоколониализмди жоюу.
Аймактык чыр-чатактарды, талаш-тартыштарды жана мамлекеттердин ортосундагы пикир келишпестиктерди жөнгө салуу.
Социалдык-экономикалык жана саясий чөйрөлөрдө кызматташуу.
Африканын көз карандысыздыгын жана биримдигин чыңдоо болгон.

Түзүмү

Африка биримдиги уюмунун башкы органдарынын катарында мамлекет жана өкмөт башчыларынын Ассамблеясы болгон. Ал жылына жок дегенде бир жолу чогулуп турган жана ар бир мамлекет анда бир добушка ээ болгон. Ассамблеянын чечимдери уюмдун мүчөлөрүнүн үчтөн экиси (2/3) колдосо кабыл алынат деп эсептелген. Ошондой эле министрлер кеңеши жылына жок дегенде эки жолу жыйын өткөрүп турган. Туруктуу административдик орган болгон Башкы катчылыкты Ассамблея дайындаган башкы катчы жетектеген. Уюмдун курамында экономикалык жана социалдык маселелер боюнча, билим берүү, илим, маданият жана саламаттыкты сактоо боюнча, ошондой эле коргонуу маселелери боюнча атайын комиссиялар иш алып барган.

Мындан тышкары, уюмдун атайын органдары көз карандысыздык үчүн күрөшүн улантып жаткан африкалык элдерге көмөк көрсөтүү максатын көздөшкөн. Алардын эң маанилүүсү — Африкадагы улуттук-боштондук кыймылдарына жардам берүүчү комитет болгон, ал «Боштондук комитети» же «17лер комитети» деген ат менен кеңири белгилүү болгон. Континенттеги антиколониалдык күрөштү материалдык жактан колдоо үчүн уюмга мүчө мамлекеттер өздөрүнүн улуттук бюджеттеринен Африканы боштондукка чыгаруу боюнча атайын фондго 1% каражат бөлүп турууну милдеттенишкен^[4].

Африка биримдиги уюмунун астында иш жүргүзгөн автономдуу адистештирилген агенттиктер

Панафрикалык телекомуникация биримдиги (PATU)
Панафрикалык почта биримдиги (PAPU)
Панафрикалык жаңылыктар агенттиги (PANA)
Африка улуттук телекөрсөтүү жана радио уюмдарынын биримдиги (URTNA)
Африка темир жолдорунун биримдиги (UAR)
Африканын кесиптик кошуундар биримдигинин уюму (OATUU)
Африка спорт кеңеши
Африка жарандык авиация комиссиясы

Африка биримдиги уюмунун жыйындары (саммиттери)

Шаар	Мамлекет	Дата
Аддис-Абеба	Эфиопия	22–25-май 1963
Каир	Египет	17–21-июль 1964
Аккра	Гана	21–26-октябрь 1965
Аддис-Абеба	Эфиопия	5–9-ноябрь 1966
Киншаса	Конго Демократиялык Республикасы	11–14-сентябрь 1967
Алжир	Алжир	13–16-сентябрь 1968
Аддис-Абеба	Эфиопия	6–10-сентябрь 1969
Аддис-Абеба	Эфиопия	1–3-сентябрь 1970
Аддис-Абеба	Эфиопия	21–23-июнь 1971
Рабат	Марокко	12–15-июнь 1972
Аддис-Абеба	Эфиопия	27–28-май 1973
Могадишо	Сомали	1974
Кампала	Уганда	28-июль–1-август 1975
Порт-Луи	Мавритания	2–6-июль 1976
Либревил	Габон	2–5-июль 1977
Хартум	Судан	18–22-июль 1978
Монровия	Либерия	17–20-июль 1979
Фритаун	Сьерра-Леоне	1–4-июль 1980
Найроби	Кения	24–27-июнь 1981
Аддис-Абеба	Эфиопия	6–12-июнь 1983
Аддис-Абеба	Эфиопия	12–15-ноябрь 1984
Аддис-Абеба	Эфиопия	18–20-июль 1985
Аддис-Абеба	Эфиопия	28–30-июль 1986
Аддис-Абеба	Эфиопия	27–29-июль- 1987
Аддис-Абеба	Эфиопия	Өзгөчө (атайын) жыйын. Октябрь 1987
Аддис-Абеба	Эфиопия	25–28-май 1988
Аддис-Абеба	Эфиопия	24–26-июль 1989
Аддис-Абеба	Эфиопия	9–11-июль 1990
Абужа	Нигерия	3–5-июль 1991
Дакар	Сенегал	29-июнь – 1-июль 1992
Каир	Египет	28–30-июнь 1993
Тунис	Тунис	13–15-июнь 1994
Аддис-Абеба	Эфиопия	26–28-июнь 1995
Яунде	Камерун	8–10-июнь 1996
Хараре	Зимбабве	2–4-июнь 1997
Уагадугу	Буркина-Фасо	8–10-июнь 1998
Алжир	Алжир	12–14-июль 1999
Сирт	Ливия	Өзгөчө (атайын) жыйын. 6–9-сентябрь 1999
Ломе	Того	10–12-июль 2000
Лусака	Замбия	9–11-июль 2001, акыркы саммити