Вертолёт

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search

Вертолёт, тик учак, геликоптер горизонталдык тегиздикте айлануучу бир же бир нече винттин жардамы менен тик көтөрүлүп, кайра коно турган учуучу аппарат. Вертолёт күүлөнбөстөн эле тик өйдө көтөрүлөт жана конот, абада калкып тура алат, ар тарапты көздөй ар кандай ылдамдыкта учат. Вертолёттун винттери кыймылдаткычтан айланат. Вертолётко негизинен поршендүү жана аба-реактивдүү кыймылдаткыч орнотулат, ал эми кубаттуулугун жогорулатуу үчүн ракета кыймылдаткычы да пайдаланылат. Айрым вертолёттордо самолёттун бир валдуу турбовинттүү кыймылдаткычы колдонулуп келген, бирок кийинчерээк эки валдуу турбовинттүү кыймылдатычтар (өзгөчө көп кыймылдаткычтуу вертолётто) пайдаланылып жатат. Учуп жүргөндө кокустан кыймылдаткыч иштебей калса, алып жүрүүчү винттер өзүнөн-өзү айлангандыктан, вертолётту улам ылдыйлатып барып кондурууга болот. Алып жүрүүчү винттин реактивдик моментин тең салмакта сактоонун ыкмасына карата вертолёт бир, эки жана көп винттүү болуп айырмаланат. Ар кандай вертолёт самолёттукундай эле планёрдон (фюзеляж, шасси, башкаруу органы, электр, радио жана навигациялык жабдуулар), алып жүрүүчү винттерден, күч берүүчү (кыймылдаткыч) орнотмодон жана трансмиссиядан турат. 15-кылымда Леонардо да Винчи вертолёт сымал аппараттын сүрөттөлүшүн жазып чыккан. 1907-ж. Пол Корню (Франция) биринчи жолу алгачкы вертолётто 30 см бийиктикте эркин учуп, абада 20 сек кармалган, бирок бул аппарат практикада колдонууга даяр эмес болгон. Биринчи жолу асманга эки роторлуу «Фокке-Вульф FW61» вертолёту көтөрүлгөн. Колдонууга жарактуу алгачкы Сикорск системасындагы VS-300 бир мроторлуу В. 1940-ж. жасалган. СССРде сериялуу чыгарылган алгачкы (1948) вертолёт МИ-1 (конструктору М. Л. Миль) болгон. Вертолёттун ылдамдыгы 350-370 км/саат, жүк көтөрүмдүүлүгү 40 ога, ал эми учуу аралыгы 2000 кмге чейин жетет. Вертолёттор жүргүнчү (МИ-8) жана жүк (Ми-4, Ми-6) ташууда; атайын жумушта айыл чарба өсүмдүктөрүнүн зыянкечтери менен күрөшүүдө, өрт өчүрүүдө ж. б. (Ка-15, Ка-26, Ми-1, Ми-2); геологиялык чалгындоо иштеринде (Ка26); гравиметриялык сүрөткө тартууда (Ка-18); жогорку чыңалуудагы газ жана нефть өткөргүчтөрүн текшерүүдө (Ка-18, К-26); ири өлчөмдүү жабдууларды жана орнотмолорду орнотуу ишинде (Ми-10); санит. жана куткаруу жумуштарында (Ка-18), ошондой эле аскердик тапшырмаларды аткаруу үчүн куралдуу күчтөрдө колдонулат.

Колдонулган адабияттар[оңдоо | булагын оңдоо]