Компьютердик лингвистика

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search

Компьютердик лингвистика (сөзмө сөз англисче computational linguistics дегенден) – колдонмо лингвистиканын бир багыты, анда тилди изилдөөдө жана тигил же бул шартта, жагдайда, тилдин кызматын моделдөөдө компьютердик программалар, компьютердик маалымат иштетүү технологиялары түзүлөт жана колдонулат. Экинчи жагынан бул тилдин компьютердик моделдерин лингвистикада жана ага танап-таш илим тармактарында пайдалануу чөйрөсү. Өзгөчө илимий багыт катары Европада 19б0-жылдары калыптанган. Көп учурда тилди жана кепти изилдөөдө окуп-үйрөнүүнүн негизги аспабы катары анализдөөнүн сандык жана статистикалык методдорун колдонууну мүнөздөгөн «квантативдик лингвистика» термини Компьютердик лингвистиканын алкагында каралат. Тил илиминде статистикалык методдорду колдонуу тилдин структуралык моделин ыктымалдуулук компоненти менен толуктоого, б. а. теор. түшүндүрүүгө ыңгайлуу структуралык-ыктымалдык модель түзүүгө мүмкүндүк берет. Колдонмо жаатында квантативдик лингвистика ушул моделдин тилдин кызматына лингвистика мониторинг жүргүзүүдө, коддолгон текстти чечмелөөдө, текстти авторлоштурууда (б. а. тексттин атрибуттарын аныктоодо) колдонулуучу фрагменттерин колдонот. Компьютердик лингвистиканы жана анын проблемаларын баарлашууну моделдештирүү, б. а. адам менен ЭЭМдин табигый же чектелген табигый тилде өз ара аракеттенишүүсүн камсыз кылуу, ошондой эле маалымат издөө системасынын теориясы жана практикасы менен байланыштырышат. Текстти уюштуруунун өзгөчө ыкмасы же көп касиеттери боюнча китеп басууда калыптанган кадимки тексттен айырмаланган тексттин таптакыр жаңы түрү катары каралуучу гипертексттик системаларды түзүү боюнча жумуштар да белгилүү даражада Компьютердик лингвистикага тийиштүү. Автоматтык которуу (текстти бир табигый тилден экинчисине компьютердин жардамы менен которуу) да Компьютердик лингвистикада каралат. Компьютердик лингвистиканын алкагында 1980–90-жылдардан активдүү өнүгүп жаткан салыштырмалуу жаңы багыт – корпустук лингвистика пайда болду, анда маалыматтардын (тексттердин) лингвистика корпустарынын жалпы түзүлүш принциптери заманбап компьютердик технологиялар колдонулуп иштелип чыгат. Текст корпусу – бул маалымат алып жүргүчтөргө жайгаштырылган жана автоматтык иштетүүгө арналган китеп, журнал, гезит ж. б. атайын тандалган жыйнагы. Маалымат корпустарын конструкциялоодон башка корпустук лингвистика текст корпусунан ар кандай маалыматтарды алып чыгууга арналган компьютердик аспаптарды (компьютердик программаларды) да түзөт. Компьютердик лингвистика боюнча изилдөө иштерин бүткүл дүйнөдө региондук түзүмдөрү бар Компьютердик лингвистика ассоциациясы жүргүзөт.

Колдонулган адабияттар[оңдоо | булагын оңдоо]