Мазмун жеткирүүчү тармак

Мазмун жеткирүүчү тармак же мазмун бөлүштүрүүчү тармак (англ. content delivery network же content distribution network, CDN) — прокси серверлер жана алардын маалымат борборлорунун географиялык бөлүштүрүлгөн тармагы. Максаты — жогорку жеткиликти жана жогорку натыйжаны камсыз кылыш үчүн акыркы колдонуучуларга карата кызматты мейкиндик аркылуу бөлүштүрүү. CDN'дер бүгүнкү күндө интернеттеги мазмундун көп бөлүгүнө кызмат көрсөтөт. Ага веб объектилер (текст, графикалар жана скрипттер), көчүрүлө турган объектилер (медиа файлдар, программалык камсыздоо, документтер), колдонмолор (электрондук соода-сатык, порталдар), түз агымдык медиа, талапка жараша агымдык медиа жана коомдук тармактар кирет.

CDN бул жалпылоочу термин. Ал мазмун жеткирүүчү кызматтардын ар кандай түрүн өзүнө камтыйт: видео агым, программалык камсыздоолорду жүктөп алуу, веб жана мобилдик мазмун ылдамдыгы, лицензиялык/башкарылган CDN, ачык-айкын кэш, CDN иштешин өлчөгөн кызматтар, күчтү тең салмактоо, мульти CDN которуштуруу, талдоо жана булут чалгындоо. CDN сатуучулар коопсуздук жана WAN оптималдаштыруу сыяктуу башка индустрияларды айланып өтүшү мүмкүн.

CDN'дер интернет экосистемасындагы бир катмар болуп саналат. Медиа компаниялар жана электрондук соода кылгандар сыяктуу мазмундун ээлери акыркы колдонуучуларга мазмунду жеткирип бериш үчүн CDN операторлорго акы төлөшөт. Өз кезегинде, CDN'дер ISP'лерге, тармак операторлоруна маалыматтык борборлорундагы сервер хостиңги үчүн акы төлөшөт.

Технологиясы

CDN түйүндөрү адатта бир нече жерлерде, көбүнчө бир нече түркүктөрдө жайгашат. Артыкчылыктарына өткөрмө чыгымдарды кыскартуу, баракты жүктөө жолдорун жакшыртуу же мазмундун дүйнөлүк жеткиликтүүлүгүн жогорулатуу кирет. Канча түйүн жана сервер бир CDN'ди түзөөрү архитектурага жараша өзгөрөт. Айрымдары көптөгөн алыскы аймактардагы болуу чекиттеринде (англ. points of presence, PoP) он миңдеген серверлер менен миңдеген түйүндөргө жетиши мүмкүн. Кээ бири болсо бүткүл дүйнөлүк тармакты куруп, аз эле географиялык PoP'торго ээ болушу мүмкүн.

Мазмун боюнча сурам адатта алгоритмдик негизде кандайдыр бир деңгээлде оптималдуу болгон түйүндөргө багытталат. Өндүрүмдүүлүктү оптималдаштырыш үчүн колдонуучуга мазмунду жеткирип берүүчү эң ыңгайлуу жер тандалып алынышы мүмкүн. Бул жергиликтүү өз алдынча тармактар аралык жеткирүүнү оптималдаштыруу үчүн эң эле аз секирүүнү талап кылган жерлерди тандоо, сурам жөнөткөн кардардан бир нече секунда алыстыктагы эң аз тармак саны, же болбосо сервер өндүрүмдүүлүгүнүн эң жогорку жеткиликтүүлүгү (азыркы да, тарыхый да) аркылуу ченелиши мүмкүн. Наркы боюнча оптималдаштырган учурда эң арзан жерлер тандалышы мүмкүн. Оптималдуу жагдайда, аталган эки максатты бир нукка салуу керектелет. Анткени акыркы пайдалануучуга жакын болгон тармактын эң соңундагы "четки серверлер" өндүрүмдүүлүк же болбосо наркы жагынан артыкчылыкка ээ болушу мүмкүн.

Көпчүлүк CDN провайдерлер өзгөрүп турган, аныкталган, PoP'тордун топтому аркылуу өз кызматтарын көрсөтөт. Ал керектелген камтуу аймагынан, мисалы Америка Кошмо Штаттары, эл аралык же дүйнөлүк, Азия-Тынч океан жана башкалардан көз каранды. PoP'тордун бул топтомдорун "чеке", "четки түйүндөр" же "четки тармактар" деп айтууга болот. Анткени алар акыркы колдонуучуга эң жакын болгон CDN провайдерлери болушу ыктымал.

CDN'дин четки тармагы биргелешкен жердеги, өткөргүчтөрдөгү жана серверлердеги өз түпкү тегинен өсүп, сатып алуулар (сатып алуу, бөлүшүү, же алмаштыруу) аркылуу сыртка чыга баштады.

Мазмун тармактык ыкмалары

Internet aqırınan-aqırına chejin printsibhine ılajıq ishtelip chıqqan. Bul printsip ɵzɵk tarmaqtı salıshtırmaluu tyrdɵ çɵnɵkɵj qarmap, maalımattı tarmaqtın aqırqı chekitine — xosttor menen qardarlarga — mymkyn bolushuncha çıldırat. Natıjçada, ɵzɵk tarmaq maalımat pakjetterin çɵn gana qajra çɵnɵtyp turush ychyn adisteshtirilip, çɵnɵkɵjlɵshtyrylɵt çana aptimaldashtırılat.

Mazmun çetkiryy tarmaqtarı mazmun çetkiryyny aptimaldashtıruu ychyn çasalgan ıqmalardı pajdalanuu menen aqılduu qoldonmolordun turun bɵlyshtyryy arqıluu aqırınan-aqırına chejinki transporttoo tarmagın ɵstyrɵt. Tıgız intecratsijalangan qatmar veb keshti, sjervjer-kych teñ salmaqtuulugun pajdalanıp, bagıttoo menen mazmun qızmattarına suram çɵnɵtɵt. Bul ıqmalar tɵmɵndɵ qısqacha bhajandalat.

Çele keshteri sjervjerlerde eñ kɵp suroo-talapqa ee mazmundu saqtajt. Bul bɵlyshtyrylcɵn tarmaqtıq shajmandar ɵtkɵrmɵ talaptarın, sjervjer çycyn azajtıp, keshteci saqtalgan mazmunga qarata qardarga çoop beryy çoldorun çaqshırtat. Çele keshteri qoldonuuchulardın suramının necizinde (tartuu keshi) çıjnalat çe mazmun sjervjerlerindeci (tyrtyy keshi) aldın alı çyktɵlcɵn keñiri mazmunga necizdelet.

Sjervjer-kych teñ salmaqtuulugu bhir çe bhir neche ıqmalardı pajdalanat. Anın ichinde qızmatqa necizdelcen (dynɵlyk kych teñ salmaqtuulugu) çe çabdıqqa necizdelcen, bashqacha ajtqanda, trafikti sjervjerlerdin çe veb keshterdin arasında bhɵlyshtyryy ychyn veb qotorushturuu, mazmun qotorushturuu çe kɵp qatmarduu qotorushtuu qatarı bhelcilyy bholgon 4-7 qarmarduu qotorushturuular bar. Bul çerde qotorushturuu bhir virtualdıq IP darekke bekitilet. Qotorulup kelcen trafik aga bhekitilcen chınıgı veb sjervjerlerdin birine bhagıttalat. Bul çyktyn teñ salmaqtuulugun saqtoo artıqchılıgın berip, çalpı mymkynchylyktɵrdy çogorulatat çana bhashqaruuchulugun çaqshırtat. Oshondoj ele ishke ashpaj qalgan veb sjervjerlerdin çycyn bɵlyshtyryp, sjervjerce salamattıgın teksheryy arqıluu çogorulatılgan ishenimdyylykty qamsız qılat.

Mazmun klasterin çe tejlɵɵ tyjynyn 4-7 qatmar qotorushturuusun pajdalanuu menen tyzcɵncɵ bholot. Munu menen kychtyn tarmaqtın ele ichindeci bhir neche sjervjerlerdin çe bhir neche veb keshterdin arasındagı teñ salmaqtuulugu saqtalat.

Suram marshrutu mazmun bulagına suram çɵnɵtkɵn qardardın ɵtynychynɵ çoop bere algan eñ ıñgajluu bhulaqqa bhagıttajt. Al qardarga eñ çaqın bolgon qızmat tyjynynɵ çe bholboso eñ qubhattuu bholgon tyjyncɵ bhagıttoo bholumu mymkyn. Alcaritmderdin ar qandaj tyry suramdın marshrutu ychyn pajdalanılat. Alarga Global Server Load Balancing, DNS'ke necizdelcen ɵtynmɵ marshrutu, Dinamikalıq metafajl tyzyy, HTML qajra çazuu çana Anycasting kiret. Çaqındıq — eñ çaqın qızmat tyjynyn tandoo — reaktivdyy izildɵɵ, prahaktivdyy izildɵɵ çana bhajlanısh manitoriñi sıjaqtuu ıqmalardın tyryn qoldonuu menen baalanat.

CDN'der qoldon kɵchyryy, aktivdyy veb keshteri çana clobaldıq çabhıq kychyn teñ salmaqtoochu sıjaqtuu — biroq osholor menen ele chektelbecen — mazmun çetkiryy ıqmalarının tyryn pajdalanıshat.

Mazmunduq qızmat pratakoldoru

Bir neche pratakoldoq pakjetter mazmunduq qızmattardın keñiri tyrynɵ çetkilik aluunu qamsızdash ychyn çasalgan. Al mazmun tarmagı bhojuncha bhɵlyshtyrylɵt. İnternet mazmundu adaptatsijaloo pratakolu (англ. The Internet Content Adaptation Protocol, ICAP) 1990-çıldardın ajagında qoldonmo sjervjerlerin tutashtıruu ychyn achıq standarttardı qamsız qıluu maqsatında ishtelip chıqqan. Al emi çaqında ele taqtalgan çana bhekem chechim Acıq tytyk chetki qızmattar (англ. Open Pluggable Edge Services, OPES) pratakolu tarabhınan qamsız qılınat. Bul arxitektura OPES pratsessorunun ɵzyndɵ turgan çe bholboso alıstan bashqarılgan Chaqıruu sjervjerinde OPES qızmattıq qoldonmolorun anıqtajt. Edge Side Includes çe ESI chetki deñceeldeci dinamikalıq çele mazmun çıjnalıshtarı ychyn chaqan belcilɵɵ tili bholup sanalat. Al mazmun çaratqan sajttar ychyn keñiri çajılgan. Al katalocdordun çe forumdardın mazmununun ɵzcɵryshynɵ, çe bholboso personalizatsijaga bhajlanıshtuu bholushu mymkyn. Al keshtɵɵ sistemderi ychyn kɵjcɵj çaratat. Bul maseleni chechyy kompanijalardın tobhu ESI'ni çaratqan.

Teciz tarmaqtagı CDN'der

Teciz (ancl. peer-to-peer, P2P) mazmun çetkiryy tarmaqtarında qardarlar rjesurstardı qamsız qılıp, oshondoj ele alardı pajdalanıshat. Bul qardar-sjervjer sistemderinen ajırmalanıp, mazmunga bhagıttalgan turmaqtar necizinen ele kɵp qoldonuuchu mazmunga (ajrıqcha, qoldonuuchularga bhɵlyshyyny talap qılgan Bittorrent sıjaqtuu pratakoldordo) çetkilik algan sajın çaqshı ishtej alat decendi bhildiret. Bul ɵzcɵchɵlyk P2P tarmaqtardın eñ bashqı artıqchılıqtarının biri bholup sanalat. Antkeni anın ornotulushu çana ishteshi typ nusqa mazmundu bhɵlyshtyryychy ychyn ɵtɵ az chıgımdı talap qılat.

Çeke CDN'der

Ecerde mazmun eeleri kammertsijalıq CDN'derdin mymkynchylyktɵrynɵ çe narqına qanaattanbasa, alar ɵzdɵrynyn CDN'derin çarata alıshat. Al çeke CDN dep atalat. Çeke CDN ɵz eesine gana mazmundu çetkircen POP'tordon turat. Oshol POP'tor keshtɵɵ sjervjerleri, artqa qajtargan proksiler çe bholboso qoldonmo çetkircen bashqaruuchular bolushu ıqtımal. Bul çɵnɵkɵj ele eki keshtɵɵ sjervjeri çe bholboso petabajttardan turgan mazmundu tejlecen choñ da bholushu mymkyn.