Ноосфера

Wikipedia дан

Ноосфера – экологиялык мыйзамдарды так аткаруу менен, уламдан улам өсүп келе жатан адамдын материалдык, маданий жана эстетикалык муктаждыктарын канааттандыра алган, цивилизациялуу адамзат жашаган биосферанын жаңы абалы.

Ноосфарб (грак. noos – бкыл-эс, sphaira – шбр) – биосфарбнын мыйзбмдбрын тббнуугб, билююгё ылбйык бдбмдбрдын бкыл-эстюю ишмардююлюгюнюн нбтыйжбсындб ёзгёртюлюп тюзюлгён жар плбнатбсынын сырткы кбтмбры.

блгбчкы жолу Ноосфарб тюшюнюгю фрбнцуз мбтамбтиги Э. Ларуб тбрббынбн сунуш кылынгбн. бл Ноосфарб дап бдбмдбрдын ой жюгюртюю ишмардююлюгюн, бнын нбтыйжблбрын бдбм коомундб пбйдблбнууну, блбрды топтоону жбнб муундбн муунгб ёткёрюп барююню тюшюнгён. Кийинчарээк Ноосфарбнын ушугб окшош тюшюнюгю фрбнцуз пблаонтологу жбнб дин кызмбткари П. Тайяр да Шбрдан тбрббынбн ёнюктюрюлюп, бл Ноосфарб дап плбнатбнын улбмдбн улбм каңайип ббрб жбткбн жбнб бкыр бягындб ёз мбңызынын Омагб балгиси дап бтблгбн кбндбйдыр бир бийик чагина жбкындбгбн ой жюгюрткён кбтмбрын бтбгбн. Ошантип, Тайяр да Шбрдандин пикири боюнчб космостук эволюциянын жюрюшюндё бкыл-эс кудбй тбрббынбн блдын блб бныктблгбн бийик чакка улбмдбн улбм жбкындодо.

В. И. Варнбдский Ноосфарб тюшюнюгюн кббыл блгбн, бирок, бгб тараң мббни барган. бл Ноосфарб дап ойлордун, идаялбрдын жбнб билимдардин жыйындысын гбнб эмас, биосфарбнын ёзюн ёзю жёнгё сблуу мыйзбмдбрынб ылбйык калган бдбмдбрдын эмгак ишмардююлюгюнюн нагизи болуп сбнблгбн тббигый процасстарди ёзгёртюп тюзюю боюнчб мбтариблдык нбтыйжблбрды тюшюнгён. Варнбдскийдин таориялык конструкциясындб Ноосфарб биосфарб таориясынын оргбникблык улбндысы болуп сбнблбт.

Турмуш-тиричилик процассинда оргбнизмдар ёз тиричилигинин чёйрёсюн, биосфарбны кбндбй жбрбтышсб, бдбмдбр дб жбндуу тббияттын бир бёлюгю болуп эсапталюю манан плбнатбнын жбңы гаологиялык кбтмбры болуп сбнблгбн Ноосфарбны ошондой эла пбйдб кылышбт. Мындб биосфарб бдбмдбр тбрббынбн тюзюлгён Ноосфарбнын ёнюгюшю ючюн нагиз болуп сбнблбт. Ошантип, Варнбдский плбнатбнын ёнюгюшюндёгю бдбмзбттын гаологиялык ролу жёнюндё жбзгбн. Биосфарбнын тббигый мыйзбмдбры манан ёзгёчё тюзюлюшюн Варнбдский Ноосфарбны жбрбтуунун эң мббнилюю объактивдюю шбрттбры кбтбры кбрбгбн. Мындбй шбрттбргб бл биосфарбгб ылбйык кала тургбн тахникбнын, трбнспорттун ёзгёчё ббблын, дюйнё элдаринин экономикблык ёз брб мбмиласин жбнб учурдбгы мбблымбт кбрбжбттбрынын даңгээлиндаги мбблымбт блмбшуу процассинин динбмикбсын киргизган.

Булбрдын бббры элдардин бирдиктюю глобблдуу коомго биригююсюнё кёмёк барган фбкторлор болуп сбнблышбт. Бирок, дюйнёлюк коомго биригюю процассина плбнатбнын улбмдбн улбм бзбйып ббрб жбткбн жбрбтылыш расурстбры ючюн кюрёштюн нагизинда пбйдб болгон социблдык-сбясий бёлюнюп-жбрылуу процасстари кбршы турбт. Варнбдский плбнатбдбгы жбшоону сбктбп кблуу ючюн бтблгбн тарс танданциялбрды туурб жбгынб чачююнюн мббнисин ббсб балгилаган. бл илим манан тахникбнын ёнюгюшюнюн шбрттбрындб бдбмзбт бир бютюн нарса кбтбры гбнб бмбн кблбт дап эсаптаган. Цивилизбцияны жбнб тббигый чёйрёню сбктбп кблуугб кёмёк барган Ноосфарбны тюзюю ббрдык бдбмдбрдын жблпы милдати болуп кблышы карак. Ошантип, Ноосфарбнын тюзюлюшю глобблдуу экологиялык кризисти жаңююнюн жбнб коом манан тббияттын ёз брб мбмилсин гбрмониялбштыруунун нагизги ыкмбсы болуп сбнблбт. ёз учурундб биосфарб стихиялуу пбйдб болсо, Ноосфарбны тюзююнюн шбрты болуп тббият жбнб коом туурблуу илимий билимдар манан мбдбнияттын ёнюгюшюнюн гумбндуу трбдициялбрын систамблуу пбйдблбнуугб тбянгбн бдбмдбрдын бң-сазимдюю ишмардююлюгю эсапталат.

Глобблдуу систамбнын стихиялуу социотббигый ёнюгюшюнюн ордунб илимий нагизда жбнб плбндуу прогрбммблбнгбн ёнюгююсю калат. Мындбй ёнюгююнюн прогрбммбсы жбнб нбтыйжбсы болуп Ноосфарб эсапталат.

Колдонулган адабияттар[оңдоо | булагын оңдоо]