Жашыл-Өзөн
Отурукташкан жай
| ||||||||||||||||||||
.gif)
.png)
Жашыл-Өзөн (орус. Зеленодольск, тат. Яше́л Үзә́н) — Орусиянын Татарстан Республикасындагы шаар.
1958-жылдан Зеленодольск районунун административдик борбору. Өзүнүн курамында бирден-бир калктуу конуш катары шаардык поселка статусу менен Зеленодольск шаарынын муниципалитетин түзөт[1].
ОФ Өкмөтүнүн 2014-жылдын 29-июлундагы № 1398-р токтому менен (2016-жылдын 13-майындагы өзгөртүүлөр жана толуктоолор менен) "Моношаарлардын тизмесин бекитүү жөнүндө" бирдиктүү шаарлардын тизмесине киргизилген. Орусия Федерациясынын эң оор социалдык-экономикалык абалы менен өнөр жай шаарлары[2].
Этимологиясы
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Заманбап Жашыл-Өзөн жакын жерде пайда болгон алгачкы конуштардын бири документтерде жазылган Жашыл-Өзөн деген расмий аталышка ээ болгон. Бул Чоң Парат кыштагынан 1802-жылы пайда болгон конуш болгон. Тургундар аны Гари деп аташкан, анткени конуш үчүн жер токой күйгөн аймакка бөлүнгөн. 1893-жылы курулган темир жол вокзалы да жакынкы айылдын расмий аталышы Жашыл-Өзөндүн атынан аталган. 1932-жылы Парат айылы шаар статусун алып, Жашыл-Өзөн деп аталган[3].
Тарыхы
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Шаар Чоң Парат жүзүнүн бир бөлүгү болгон Параттын Мари айылынын ордунда пайда болгон. 1865-жылы Кабачищи кыштагы (парат дыйкандарынын айдоо жер участогунун «Кабачищенский поляны» аталышы менен) деп аталган. 1897-жылдан айыл Парацкий Затон (Парат), 1928-жылдан Жашыл-Өзөн жумушчу айылы деп аталып калган. 1932-жылы Жашыл-Өзөн шаарына айландырылган.
19-кылымдын аяк ченинен тартып арткы суулар кыштай турган жана дарыя кемелерин оңдоочу жайга айланган, бул Зеленодольск кеме куруучу заводдун (азыркы Горький атындагы Жашыл-Өзөн заводу) башталышы болгон.
Куйбышев суу сактагычынын суунун децгээли-нин жогорулашынын жана жээк зонасын суу каптап кетишинин натыйжасында Куйбышев ГЭСинин курулушунда жээк сызыгы абдан өзгөргөн[4].
1958-жылы 16-июлда Жашыл-Өзөн районунун борбору болуп калды[5].
Азыр эң ири мамлекеттик-жеке инвестициялык долбоор 2025-жылга чейин агломерациянын чегинде Жашыл-Өзөн менен Казан ортосундагы М-7 федералдык жолунун боюнда 3,64 миң га аянтта жаңы спутниктик шаар "Грин Дол" түзүлө баштады. болжолдуу калкы 100 (келечекте 157) миң адам, турак жай фонду 4,1 млн м², курулуштун баасы 140 млрд рубль. Айшанын жанындагы аллювиалдык жарым саздак жерлерде жана андан ары Ореховка аркылуу пландалган Жашыл-Өзөн кичи-районунан «Эдил Венециясы» кичирайонунан көп кабаттуу имараттарга айланган негизинен аз кабаттуу имараттар менен Келечекте Жашыл-Өзөндү Казанга кошууга мүмкүндүк берген Залесныйдын Казан айылы[6][7][8][9].
Акбалы
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Акбалы мелүүн континенттик, Казандын акбалына окшош.
Калкы
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Росстаттын маалыматы боюнча, 2024-жылдын 1-январына карата калкынын саны боюнча шаар Орусия Федерациясындагы 1119 шаардын ичинен 173-орунда турган.
Шаардын калкы мурда 100 миң адамга жеткен[10].
Фотогалереясы
[түзөтүү | булагын түзөтүү]
Панорама(жеткиликсиз шилтеме): Мирный кичи районунун үстүндөгү асан-үсөнү
Петир(жеткиликсиз шилтеме) менен Пабыл чиркөөсү, 1890-1892, б. Гари. Шаардагы эң эски имарат.
Жашыл(жеткиликсиз шилтеме) Өзөн бекитинин жанындагы Жашыл-Өзөндүн көрүнүшү
Полукамушки(жеткиликсиз шилтеме) району, шаардын негизги кооз жерлеринин бири. Кыш полдор 1898-жылы курулуп, 1931-жылы ага жыгач полдор кошулган, ошондуктан алар өз аталышын алышкан.
"Родина(жеткиликсиз шилтеме)" маданият сарайы
Булактар
[түзөтүү | булагын түзөтүү]- ↑ Закон Республики Татарстан от 31 января 2005 года № 24-ЗРТ «Об установлении границ территорий и статусе муниципального образования „Зеленодольский муниципальный район“ и муниципальных образований в его составе»(жеткиликсиз шилтеме — 'тарыхы).
- ↑ Распоряжение Правительства РФ от 29.07.2014 N 1398-р «Об утверждении перечня моногородов»(жеткиликсиз шилтеме — 'тарыхы).
- ↑ Поспелов, 2008, к. 195
- ↑ Аэрофотосъёмка Второй Мировой Войны(жеткиликсиз шилтеме — 'тарыхы).
- ↑ Ведомости Верховного Совета СССР. № 16 (911), 1958 г.
- ↑ Архивированная копия(жеткиликсиз шилтеме — 'тарыхы). Текшерилген күнү 26 -июль (теке) 2010. Түп булактан архивделген күнү 7 -февраль (бирдин айы) 2009.
- ↑ Татарстанские предприятия представили инвесторам свои мультипроекты(жеткиликсиз шилтеме — 'тарыхы).
- ↑ SkyscraperCity — View Single Post — Строительство в Казани(жеткиликсиз шилтеме — 'тарыхы).
- ↑ Город-спутник Зелёный Дол ждёт инвесторов(жеткиликсиз шилтеме — 'тарыхы). Текшерилген күнү 21 -январь (үчтүн айы) 2011. Түп булактан архивделген күнү 9 -июль (теке) 2012.
- ↑ Численность населения муниципальных районов и городских округов Республики Татарстан на начало 2020 г. и в среднем за 2019 г.(жеткиликсиз шилтеме — 'тарыхы).