Ит-Ичпестин Ала-Көл

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search
Ит-Ичпестин Ала-Көл
Ит-Ичпестин Ала-Көл
жайгашкан жери Казакстан, Чыгыш Казакстан, Алматы облусу, Балхаш-Алакөл ойдуңу
координаттары 46°10′N 81°35′E / 46.167°N 81.583°E / 46.167; 81.583Координаттары: 46°10′N 81°35′E / 46.167°N 81.583°E / 46.167; 81.583
Түрү туздуу көл, туюк көлдөр
Негизги куймалары Үржар,Қатынсуу, Емелқұйса, Жаманөткел, Ырғайлы ,Жаманты
Суу куйган өлкөлөр Казакстан
Эң узун жери 104 km (65 mi)
Эң жазы жери 52 km (32 mi)
Чарасынын аянты 2,650 km2 (1,020 sq mi)
Орточо тереңдиги 22.1 m (73 ft)
Эң терең жери 54 m (177 ft)
Суунун көлөмү 58.6 m3 (0.048 acre·ft)
Деңиз деңгээлинен бийиктиги 347 m (1,138 ft)

Ит-Ичпестин Ала-Көлтопоним. "Манас" эпосунда бирде: “Уркун, Эртиш эки суу Калмактын жайы мына бу, Ит ичпестин көлү бар” (Сагымбай Орозбаков, 3. 260),— деп айтылса, экинчи бир учурда Ала-Көл делет. Мисалы бала чакта ойноп кетип, атасы Жакып аны Үч-Арал жолунан издеп “Алыскы жолго салганбы, Шумурай, Ала-Көл кетип калганбы?” (Сагымбай Орозбаков, 1. 216—217),— деп айтылса, Радлов жазып алган вариантта Ит-Ичпестин Ала-Көл деген толук формасында “Баатыр Манас тентеги Ит-Ичпестин Ала-Көл Ит агытып, куш салган” (Радлов жазып алган вариант, 166),— деп кездешет.

“Манастын” кийинки жазылган варианттарында бирде Ала-Көл, бирде Ит-Ичпестин көлү деп берилсе, революцияга чейинки Радлов жазып алган вариант менен Валиханов жазып алган эпизоддо Ит-Ичпестин Ала-Көл деген толук формасы берилет. Валиханов жазып алган эпизоддо төмөнкүдөй айтылат:

Андан ары чыккамын

Ит-Ичпестин Ала-Көл

Суу түбүнө түшкөмүн

Кырк кулактуу мыс кармап

Алып чыгып бергемин (Валиханов жазып алган эпизод, Кол жазмалар фондусу, 5187инв 64-б.). Ала-Көл аттуу көл “Мажму ат-таварихте” Жолой менен Манас урушкан эпизоддо эскерилип кетет (“Мажму ат-таварих”, В. Ромодиндин котормосу. Кол жазмалар фондусу, 5154-инв., 68-б.). “Манастан” тышкары кыргыз эпикалык чыгармаларында Ит-Ичпестин Ала-Көл, аттуу көл Жаныш-Байыш, “Эр-Төштүк”, “Жоодарбешим” эпосторунда да кездешет.

Географиялык реалияда Ит-Ичпестин Ала-Көл Казакстандын чыгышындагы көл.

Колдонулган адабияттар[оңдоо | булагын оңдоо]