Куудул
Куудул — сатиралык чыгармаларды айтып же аткарып, жүрүш-турушу жана кыймыл-аракети аркылуу элди күлдүргөн адам.
Куудулдук — бул сейрек кездешүүчү өзгөчө талант. Куудулдар адамдарды туурап, шылдыңдап, анекдот айтып, күлкүлүү чыгармаларды аткарып, маскарапоздук кылып, тамаша уюштуруп, азил айтып, аскиялашып элдин көңүлүн ачкан.
Кыргыз элинде атагы чыккан мыкты куудулдар жашап өткөн. Алардын катарында:
- Куйручук (Кудайберген Өмүрзак уулу, 1866–1940),
- Жоошбай Борсол уулу (1840–1919),
- Көкөтөй Өмүрбек уулу (1849–1916),
- Карачунак Шылдыр уулу (1860–1960),
- Бекназар Арзымат уулу (1881–1953),
- Шаршен Термечик уулу (1896–1942) сыяктуу инсандар бар.
Бул адамдардын ар бири өзүнө таандык индивидуалдуулукка жана жалпы куудулдукка мүнөздүү жалпы өзгөчөлүктөргө ээ болушкан. Алардын сөзү жорго, речине бай; апыртуу (гипербола), литота (кемитүү) өңдүү көркөм каражаттар менен сүйлөшкөн. Көпчүлүк куудулдар өз мезгилиндеги социалдык маселелерди да көтөрүп чыгышкан.
Мисалы, Шаршен Термечик уулу адам мүнөзүндөгү ачкөздүк, боккурсактык, тойбостук сыяктуу кемчиликтерди куудул образында элге жеткирген. Ал өзүнүн кейипкеринин ордуна кирип, анын тилинен сүйлөп, бет мимикасын жана кыймылын туурап, элге сабак болчу тамаша айтып берген:
“Менин абдан курсагым ачканда ичерим: арпа жармадан алты жарым аяк, конок көжөдөн жети аяк, кээде жети жарым аяк ичип жиберемин. Нанга деле ошондоймун. Боорсок менен казанга жапкан нандан болжой элекмин. Көмөч казан деген нандан төрттү же төрт жарымды араң түгөтөм.”
Адабият
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Кыргыз адабияты. Терминдердин түшүндүрмө сөздүгү. Түзгөндөр: Шериев Ж. Муратов А.Бишкек-1994.