Тишти пломбалоо
Тишти пломбалоо — тиштин чириши (кариес), пульпит, тиштин сынышы же башка кемтиктерин калыбына келтирүү жана андан ары бузулушун алдын алуу максатында, атайын стоматологиялык материалдар менен толтурууну камтыган дарылоо процедурасы. Бул стоматологиядагы эң кеңири таралган дарылоо ыкмаларынын бири болуп саналат.
Пломбалоонун негизги максаты – тиштин анатомиялык формасын жана чайноо функциясын калыбына келтирүү, ошондой эле тиштин ички ткандарына (пульпа) инфекциянын жайылышына бөгөт коюу. Заманбап стоматологияда колдонулган материалдар тиштин структурасын бекемдеп гана тим болбостон, эстетикалык жактан да табигый тиштен айырмаланбагандай көрүнүштү камсыздай алат.
Пломбалоонун себептери (көрсөтмөлөр)
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Тишти пломбалоо бир нече негизги учурларда зарыл болот:
Тиштин чириши (Кариес): Бул эң кеңири таралган себеп. Бактериялар пайда кылган кислоталар тиштин эмалын жана дентинин бузуп, көңдөй жаратат. Бул көңдөйдү тазалап, пломба менен толтуруу тиштин андан ары бузулушун токтотот.
Пульпит: Кариес өз убагында дарыланбаса, инфекция тиштин ички нерв-кан тамыр ткандарына (пульпа) жетип, сезгенүүнү пайда кылат. Бул учурда нерв алынып, каналдар тазаланып, андан соң тиштин таажы бөлүгү пломбаланат.
Тиштин сынышы же жарака кетиши: Катуу нерсени тиштөө, кырсыкка учуроо же башка механикалык таасирлерден улам тиштин бир бөлүгү сынып же жарака кетиши мүмкүн. Пломбалоо аркылуу тиштин формасын калыбына келтирүүгө болот.
Тиштин жешилиши (Абразия): Тишти кычыратуу (бруксизм), туура эмес тиш жуу же башка себептерден улам тиштин үстүнкү катмары жешилип кетет. Бул учурда пломбалоо тиштин андан аркы жешилишин алдын алып, сезгичтигин азайтат.
Пломбалоо процедурасы (кадамдар)
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Тишти пломбалоо процесси адатта бир нече негизги кадамдан турат:
Диагностика жана дарылоо планын түзүү: Дарыгер тишти карап чыгып, рентген аркылуу бузулуунун деңгээлин аныктайт жана ылайыктуу пломба материалын тандайт.
Анестезия (ооруну басаңдатуу): Процедура оорутпаш үчүн, адатта, жергиликтүү анестезия жасалат.
Чириген ткандарды тазалоо: Дарыгер бормашинанын жардамы менен тиштин чириген жана бузулган бөлүктөрүн толугу менен тазалайт.
Көңдөйдү даярдоо жана дезинфекциялоо: Тазаланган көңдөйгө пломба жакшы кармалышы үчүн атайын форма берилет жана инфекцияны жок кылуу үчүн антисептикалык каражаттар менен жуулат.
Пломба материалын коюу: Тандалган пломба материалы (композит, амальгама ж.б.) көңдөйгө катмар-катмар болуп жайгаштырылат. Композиттик пломбалар атайын көк жарык берүүчү лампа менен катырылат.
Жылмалоо жана тиштешке ылайыктоо: Пломба коюлуп бүткөндөн кийин, анын бийиктиги текшерилип, тиштегенде ыңгайсыздык жаратпагандай кылып жылмаланат жана табигый тиштей көрүнүшү үчүн полировкаланат.
Процедурадан кийин 2-3 саат тамак ичпөө сунушталат. Кээде пломба коюлгандан кийин тиш бир аз сезгич болуп калышы мүмкүн, бул адатта бир нече күндүн ичинде өтүп кетет. Эгер оору басылбаса, дарыгерге кайра кайрылуу зарыл.
Пломбалоодо колдонулуучу материалдар
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Заманбап стоматологияда пломбалоо үчүн ар кандай касиетке, баага жана көрүнүшкө ээ болгон бир нече материалдар колдонулат.
Амальгама (Күмүш пломба)
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Амальгама – бул сымап, күмүш, калай жана жездин эритмеси. Бул эң байыркы пломба материалдарынын бири жана өтө бышык, узакка чыдамдуу келет. Көбүнчө арткы азуу тиштерге коюлат, анткени ал чайноо басымына жакшы туруштук берет.
Артыкчылыктары: Бышык, узакка чыдайт, баасы арзан.
Кемчиликтери: Күмүш түстө болгондуктан эстетикалык эмес, курамындагы сымап боюнча кооптонуулар бар (бирок заманбап изилдөөлөр анын коопсуз экенин көрсөткөн).
Композиттик чайырлар (Тиш түсүндөгү пломба)
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Бул бүгүнкү күндө эң кеңири таралган пломба материалы. Ал атайын чайыр менен айнек же керамика бөлүкчөлөрүнүн аралашмасынан турат.
Артыкчылыктары: Тиштин табигый түсүнө дал келет, эстетикалык көрүнүш берет, тишке химиялык жол менен жабышып, структурасын бекемдейт.
Кемчиликтери: Амальгамага караганда бат жешилет, убакыттын өтүшү менен түсүн өзгөртүшү мүмкүн, баасы кымбатыраак.
Айнек иономердик цемент (Стеклоиономердик цемент)
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Бул материал тиштин түсүнө окшош келип, курамынан фтор бөлүп чыгаруу касиетине ээ. Фтор тиштин андан ары чиришинен сактайт.
Колдонулушу: Көбүнчө балдардын сүт тиштерин, тиштин түбүн (бүйлөгө жакын жерлерин) жана убактылуу пломба катары колдонулат. Чайноо басымына туруктуулугу композитке караганда төмөн.
Керамика (Фарфор пломбалар)
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Булар лабораторияда жасалуучу, өтө жогорку сапаттагы пломбалар (вкладка, накладка).
Артыкчылыктары: Өтө бышык, такка жана түсүн өзгөртүүгө туруктуу, эң жогорку эстетикалык көрүнүштү камсыздайт.
Кемчиликтери: Абдан кымбат, даярдоо үчүн бир нече жолу дарыгерге келүү керек.
Алтын эритмелери
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Алтын эритмелери да лабораторияда жасалат. Алар өтө бышык жана узакка чыдайт. Бирок баасы кымбат жана алтын түстө болгондуктан, эстетикалык жактан көп тандалбайт.
Заманбап стоматология жана медициналык туризм
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Стоматология тармагындагы технологиялык жетишкендиктер жана жаңы материалдардын пайда болушу дарылоо мүмкүнчүлүктөрүн кыйла кеңейтти. Бирок, жогорку сапаттагы дарылоонун баасы көптөгөн өлкөлөрдө кымбат бойдон калууда.
Бул тенденциянын натыйжасында, сапаттуу, бирок жеткиликтүү баадагы стоматологиялык жардам издеген бейтаптар үчүн эл аралык медициналык туризм багыттары пайда болду. Мисалы, dental clinic turkey модели сыяктуу кызматтарды сунуштаган Түркия сыяктуу өлкөлөр, заманбап технологияларды жана комплекстүү дарылоо пакеттерин сунуштап, чет элдик бейтаптар үчүн популярдуу борборго айланды. Мындай клиникалар пломбалоодон баштап, имплантация жана эстетикалык реставрацияга чейинки бардык кызматтарды көрсөтүшөт.
Колдонулган адабият
[түзөтүү | булагын түзөтүү]Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. «Ден - соолук» Медициналык энциклопедия. - Ф.: 1991, ISBN 5-89750-008-8