Тыва гимни

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search
Мен — тыва мен
Мен тывалыкмын
Сөзүнүн автору Окей Шанагаш
Композитору Кантомур Сарыглар
Өлкө Flag of Russia.svg Орусия (субъек Flag of Tuva.svg Тыва)

Тыва гимниОрусия Федерациясынын курамындагы Тыва Республикасынын расмий гимни. Ал 2011-жылы кабыл алынган. Гимндин тывача текстин жазган акын - Окей Шанагаш. Гимндин обонунун ээси - Кантомур Сарыглар.

1993—2011-жж Гимни[оңдоо | булагын оңдоо]

«Кедр жаңгагына (тоорукка) толгон токоюм» (тывача «Тооруктуг долгай таңдым») деген элдик ыр 1993—2011-жылдары Тыва Республикасынын Гимни катары кызмат аткарган.

Сөзү жана обону элдик болгон бул ырды Аяна Монгуш иштеп чыккан.

Tuvan (Cyrillic) Transliteration
First verse

Тооруктуг долгай таңдым
Долганзымза тодар-ла мен
Тос-ла чүзүн малымайны
Доруктурза байыыр-ла мен.

Tooruktuğ dolgay tañdım
Dolganzımza todar-la men
Tos-la çüzün malımaynı
Dorukturza bayıır-la men.

Second verse

Эзириктиг ээр-ле таңдым
Эргилзимзе тодар-ла мен
Эрээн-шокар малымайны
Азыраза байыыр-ла мен.

Eziriktiğ eer-le tañdım
Ergilzimze todar-la men
Ereen-şokar malımaynı
Azıraza bayıır-la men.

2011-жылы кабыл алынган Гимни[оңдоо | булагын оңдоо]

Мен — тыва мен

Арт-арттың оваазынга
Дажын салып чалбарган
Таңды, Саян ыдыынга
Агын өргээн тыва мен.

Кожумаа:

Мен — тыва мен
Мөңге харлыг дагның оглу мен.
Мен — тыва мен,
Мөңгүн суглуг чурттуң төлу мен.

Өгбелерим чурттунда
Өлчей тарып иженген,
Өткүт хөөмей ырынга
Өөрүп таалан тыва мен.

Кожумаа:

Мен — тыва мен,
Мөңге харлыг дагның оглу мен.
Мен — тыва мен,
Мөңгүн суглуг чурттуң төлу мен.

Аймак чоннар бүлези
Акы-дуңма найыралдыг,
Депшилгеже чүткүлдүг
Демниг чурттуг тыва мен.

Кожумаа:

Мен — тыва мен,
Мөңге харлыг дагның оглу мен.
Мен — тыва мен,
Мөңгүн суглуг чурттуң төлу мен.

Гимндин эркин котормосу[оңдоо | булагын оңдоо]

Т.Чоротегиндин кыргызча эркин котормосу

Мен — тывалыкмын

Ыйык артта үйүлгөн мазар таштарга
Ташын коюп Теңирге жалбарган,
Таңды, Саян чокуларына
Ак чачып табынган тывалык — мен.

Кайырма:
Мен — тывалыкмын,
Түбөлүк мөңгүлүү тоонун уулумун,
Мен — тывалыкмын,
Күмүш суулуу журттун кызымын.

Бабаларымдын журтунда,
Бакка жип байлап ишенген,
Көмөкөйдүн коңур ырына
Көңүлү түшкөн тыва – мен!

Кайырма.

Аймактагы элдер бүлөсү
Ага-инидей байыр алдык.
Алга бирге жүткүндүк,
Бир ооз журттуу тыва – мен!

Кайырма.

Кыскача адабият тизмеси[оңдоо | булагын оңдоо]

  • Иллюстрированная этнография Тувы [Текст] / Ред., сост. В. Г. Чернышёва. - Абакан : ООО "Кооператив "Журналист", 2009. - 96 с. : цв.ил.
  • Кыргыз Совет Энциклопедиясы. – Фрунзе. – 6-том.
  • Қазақ Энциклопедиясы. Алматы. – 8-том.
  • Зову всех мыслить: (К 60-летию Каадыр-оола Алексеевича Бичелдея) / Редколлегия: М.М.Харунова, и др. – Кызыл: Журналист, 2010. – 42 с.
  • Урстанбеков Б.У., Чороев Т.К. Кыргыз тарыхы: Кыскача энциклопедиялык сөздүк. – Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын Башкы редакциясы. 1990. – 288 бет. – (История Киргизии: Краткий энциклопедический словарь). – (ISBN 5-89750-028-2).
  • Вайнштейн С.И.,. Дьяконова В.П. Памятники в могильнике Кокэль конца I тыс. до н.э. — первых веков н.э. // Труды ТКАЭЭ. - Т. II. - М.-Л.: 1966. - С. 185-291.
  • Археологические открытия 1965 года. - М.: 1966. - 200 с. (Разделы Красноярской и Саяно-Тувинской экспедиций.)
  • Археология и не только... К 30-летию Сибирской археологической экспедиции ЛДП. - СПб: АОС, 2002. - 520 с.
  • Бичурин Н.Я. 1950, 1953 : Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена. - М.-Л.: Т. I. 1950. 382 с.; Т. II. 1950. 334 с. Т. III. 1953. 328 с. + вклейка и вкладка.
  • Бернштам А.Н. 1946 : Социально-экономический строй орхоно-енисейских тюрок VI-VIII вв. - М.-Л.: 1946. - 210 с.
  • Бутанаев В.Я., Худяков Ю.С. 2000 : История енисейских кыргызов. - Абакан: Изд-во ХГУ им. Н.Ф. Катанова, 2000. - 272 с.
  • Вадецкая Э.Б. 1999 : Таштыкская эпоха в древней истории Сибири. - СПб: Петербургское востоковедение. 1999. - 440 с. (Archaeologica Petropolitana, VII).
  • Грач А.Д. Древнетюркские изваяния Тувы. По материалам исследований 1953-1960 гг. - М.: 1961.
  • История Тувы. Т. I. В 2 т. — 2-е изд., перераб. и доп. / Под общ. ред. С.И. Вайнштейна, М.Х. Маннай-оола. - Новосибирск: 2001. - 367с.

Интернеттеги шилтемелер[оңдоо | булагын оңдоо]

Заготовка статьи Бул бүтүрүлбөгөн, сомдомо макала. Сиз, муну оңдоп жана толуктап долбоорго жардам бере аласыз.