Чатырчалуу тяньшанчек

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search

Чатырчалуу тяньшанчек (лат. Tianschaniella umbellifera, B. Fеdtsch. ex M. Pop) - Көп жылдык. Тамыры ичке, типтик. Сабагы начар өнүккөн, бийиктиги 30-40 см, ичке, жөнөкөй же бутактуу, түксүз же бирин серин түктүү. Тамыр моюнчасынан өскөн жалбырактарынын саны 6-10, сүйрү, чачыранды тишчелүү. Сөңгөк жалбырактары катарлаш, жабышкан боз түктүү. Чачы гүл тобу ар башка цимоздук жалган чатырчадай гүл тобунан турат. Гүлдөрү ичке, узун, топтошкон чатырдай гүл сабында жайгашкан. Чөйчөкчөсү боз түктүү. Желекчеси көгүш же агыш, энелик түтүкчөсүнүн узундугу 1 мм, кыска туурасынан бүктөлгөн, жоонойгон учтары дөмпөк бүдүрлүү. Мөмөлүгү кыска гинофорго ички жагынан бириккен, төрттөн турган жаңгакча. Анын жээктери якорң сымал тикенектүү. Бул чатырчадай топгүлгө жайгашкан монотиптүү өзгөчө гүл тиби.

Биологиялык өзгөчөлүктөрү[оңдоо | булагын оңдоо]

Июлң-августта гүлдөп, август-сентябрда уруктайт. Уругу аркылуу көбөйөт.

Жалпы жана өлкөдө таралышы[оңдоо | булагын оңдоо]

Кыргызстан: Борбордук Тянңшанң (Ысыккөл областынын сырты, Тескей Алатоонун түштүк капталы, Торугарт кырка тоосу, Чатыркөл көлүнүнү тегереги).

Өсүү шарттары[оңдоо | булагын оңдоо]

Бийик тоолуу капчыгайлардын, суу жээктеринин майда, жука топурактуу аскалуу беттери.

Саны[оңдоо | булагын оңдоо]

Ареалынын чегинде аз санда топтошуп же жалгыздан өсүшү ыктымал.

Чектөөчү факторлор[оңдоо | булагын оңдоо]

Мал жайыттарды үнөмсүз пайдалануунун натыйжасында табыгый өскөн жерлердин бузулушу.

Өстүрүү[оңдоо | булагын оңдоо]

Маалымат жок.

Уюштурулган коргоо аракеттери[оңдоо | булагын оңдоо]

Кыргыз ССРинин Кызыл китебине (1985) киргизилген.

Коргоо үчүн зарыл аракеттер[оңдоо | булагын оңдоо]

Ареалын популяциясынын абалын изилдеп, түр көп учураган аймактарда ботаникалык заказник уюштуруу.

Статусу[оңдоо | булагын оңдоо]

VU. Борбордук Тянңшандын бир кыйла кыскарып бара жаткан сейрек эндем түрү. Монотиптүү тукумдун өкүлү.

Колдонулган адабияттар[оңдоо | булагын оңдоо]