Грек-түрк согушу (1919-22)

Wikipedia дан
Jump to navigation Jump to search

Грек-түрк согушу (1919-22) — Антанта мамлекеттеринин баскынчылыгына каршы түрк элинин улуттук-боштондук согушу.

Биринчи дүйн. согушта Осмон империясы жеңилгенден кийин англ., франц., италиялык аскерлер Турциянын көп жерин оккупациялаган.

Импер. державалардын чечими боюнча грек аскерлери Измирге басып кирет. Бирок Турцияда 1918-ж. башталган улуттук-боштондук кыймыл империалисттердин планын жүзөгө ашырткан жок (к. Кемалчылар революциясы). 1920-ж. 23-апрелде кемалчылар Турциянын жаңы улуттук Улуу чогулушун чакырып, Ататүрк башкарган улуттук өкмөтү түзүлгөн.

Бул өкмөттүн аскерлеринен грек армиясы 2 жолу (1921-ж. 10-янв., 31-март) жеңилсе да, Анкарага өтө жакын кирип келген.

Ушундай кырдаалда Турция менен РСФСРдин ортосунда «Достук жана бир туугандык жөнүндө» договордун (1921-ж. 16- март) түзүлүшү түрк элинин улуттук-боштондук күрөшүнө чоң жардам берген. Түрк аскерлери 1922-ж. 30-августта Думлупынардын жанындагы салгылашта грек армиясын талкалап, 9-сентябрда Измирди, 18-сентябрда бүткүл Анатолияны бошотту.

Муданий убактылуу элдешүүсү (1922), Лозанн тынчтык договору (1923) Грек-түрк согушун бүтүрүп, Турция өз алдынчалыгын сактап калган.

Колдонулган адабияттар[оңдоо | булагын оңдоо]

  • Кыргыз Совет Энциклопедиясы. Башкы редактор Б. О. Орузбаев. -Фрунзе: Кыргыз Совет Энциклопедиясынын башкы редакциясы, 1977. Том 2. В - Иридий. -672 б.