Мазмунга өтүү

Канури тили

Википедия — ачык энциклопедия
Канури тили
Kanuri
Өз тилинде аталышы

Канйури / Kanuri

Өлкөлөр

Нигерия, Нигер, Чад, Камерун

Аймактар

Чад көлүнү бассейн ининаймагы: Борно штаты (Нигерия), Диффа региону (Нигер)

Расмий макамы
Сүйлөгөндөрдүн жалпы саны

10 000 000 – 12 000 000

Макамы

Коопсуз

Классификация
Түрмөгү

Африка тилдери

Тил бүлөсү
Байыркы формасы

Канембу тили (Канем-Борну империясынын тили)

Адабий формасы

Стандарттуу канури (Йерва диалектисинин негизинде)

Диалекттери

Йерва (Борно), Манга, Сувурти, Дагара, Мобар

Жазуусу

Латын алфавити, Араб жазуусу

Тил коддору
МАМСТ 7.75–97

280

ISO 639-1

kr

ISO 639-2

kau

ISO 639-3

(макротил: kau, knc) kau (макротил: kau, knc)

WALS

knr

Ethnologue

kau

IETF

kr

Glottolog

kanu1279

Канури эли сүйлөгөн диалект континууму. Канури мурда бир тил катары каралса, азыр бири-бирин салыштырмалуу түшүнө алган тилдердин тобу катары каралууда.

Канури тили Канембу жана Борну империяларынын тили болгон деп эсептелет. Ал лингва франка катары колдонулган. Европалык колонизаторлордун келиши менен тил өз позициясын жогото баштады.

Нигериянын Борно штатында канури тили мектепте билим берүү системасында, жергиликтүү администрациянын ишмердүүлүгүндө колдонулат, радио жана телеберүүлөр жүргүзүлөт, мезгилдүү басылмалар чыгарылат.

Канури төмөнкү диалектилерге бөлүнөт, бирок айрым лингвисттер аларды өзүнчө тил катары карашат:

  • Борбордук канури
  • Манга-канури
  • Тумари-канури
  • Билма-канури

Грамматикасы

[түзөтүү | булагын түзөтүү]

Кадимки сөз тартиби — SOV. Типологиялык жактан тилде постпозитивдүү да, препозитивдүү да аныктамалар кеңири таралган. Тилде үч тон айырмаланат: бийик, төмөн, ылдый. Номиналдуу аффикстердин бай системасы бар, курама аталыштар кеңири таралган. Тилде үнсүздөрдүн ассимиляциясы өтө өнүккөн, мисалы: sa - «алар»+ - buna' «жешти»>za-wuna «алар жешти».

16-кылымдан баштап араб алфавитинин африкалык версиясы («аджами») негизинен диний же соттук максаттар үчүн колдонулган.
Латын алфавитинин негизинде жазуу акыркы мезгилдерден бери колдонула баштады.
Канури үчүн латын алфавити: А a, В b, С c, D d, E e, Ǝ ǝ, F f, G g, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, Ny ny, O o, P p, R r, Ɍ ɍ, S s, Sh sh, T t, U u, W w, Y y, Z z.